FLASH
Shkruar nga Pamfleti
Frika nga Rusia e bashkoi aleancën perëndimore. Tani e njëjta frikë kërcënon ta thyejë atë.
NATO u themelua në vitin 1949 nga Shtetet e Bashkuara, Kanadaja dhe aleatët evropianë për të penguar Moskën. Megjithatë, nëse administrata e Donald Trump tani përpiqet ta detyrojë Ukrainën të pranojë një humbje të pjesshme në luftën e saj me Rusinë, Amerika do të perceptohet në të gjithë Evropën si dikush që shpërblen agresionin rus.
Nëse aleatët e NATO-s nuk mund të bien më dakord mbi kërcënimin me të cilin përballen dhe si ta trajtojnë atë, e gjithë aleanca mund të vihet në pikëpyetje. Aleanca Atlantike i ka mbijetuar shumë mosmarrëveshjeve serioze gjatë dekadave, nga kriza e Suezit e vitit 1956 deri te luftërat në Vietnam dhe Irak, falë kuptimit se, në fund të fundit, SHBA-të dhe aleatët e saj evropianë ishin në të njëjtën linjë.
Partneriteti midis SHBA-së dhe Evropës bazohej në interesa dhe vlera të përbashkëta.
Gjatë Luftës së Ftohtë, interesi i përbashkët ishte politika e përmbajtjes së kërcënimit sovjetik. Vlera e përbashkët ishte mbrojtja e demokracisë. Edhe pasi mbaroi ajo luftë, lufta kundër terrorizmit dhe mbrojtja e demokracive të reja të Evropës i dhanë NATO-s një qëllim të përbashkët. Megjithatë, ky mirëkuptim i përbashkët tani po fillon të shkërmoqet. Një rezultat katastrofik i luftës në Ukrainë mund ta shkatërrojë atë plotësisht.
Gjatë javës së kaluar, SHBA-të dhe Evropa kanë mbështetur plane të ndryshme paqeje për Ukrainën. Evropianët hedhin poshtë elementët kryesorë të planit të Trump mbi të gjitha, njohjen ligjore të aneksimit të Krimesë nga Rusia. Gjatë fundjavës në Romë, Donald Trump pati atë që dukej të ishte një bisedë miqësore me Presidentin ukrainas Volodymyr Zelensky dhe udhëheqësi amerikan u përfshi gjithashtu në një kritikë të rrallë ndaj Vladimir Putin.
Megjithatë, Amerika nuk ka tërhequr asnjë nga elementët e planit të saj të paqes që evropianët dhe ukrainasit e konsiderojnë të papranueshëm. Në bazë të këtij mospajtimi qëndrojnë vizione thellësisht të ndryshme të sigurisë ndërkombëtare dhe vlerësime se ku kërcënon lufta e ardhshme. Evropianët besojnë se shpërblimi i agresionit rus në Ukrainë do të rriste ndjeshëm gjasat që Putini të sulmonte pjesën tjetër të Evropës, duke filluar me shtetet baltike.
Administrata Trump i sheh gjërat shumë ndryshe. Shqetësimi i tyre është se SHBA-të mund të përfundojnë të përfshira në një konflikt të drejtpërdrejtë me Rusinë. Vetë Trump ka paralajmëruar vazhdimisht për rrezikun e shpërthimit të Luftës së Tretë Botërore. Administrata e Joe Biden ishte gjithashtu e shqetësuar për rrezikun e një përshkallëzimi të konfliktit me Rusinë.
Por, ndryshe nga Trump, administrata Biden ndante mosbesimin e thellë të Evropës ndaj Putinit dhe vendosmërinë se agresioni rus nuk duhet të shpërblehet. Divergjenca e pikëpamjeve mbi çështjet e sigurisë tani shkon përtej çështjes se si të përfundojë lufta në Ukrainë. Aleatët e Amerikës duhet të përballen me realitetin se Trump kërcënon drejtpërdrejt territorin e dy anëtarëve të NATO-s. Trump ka premtuar vazhdimisht se do ta përfshijë Groenlandën e cila është një pjesë autonome e Danimarkës në Shtetet e Bashkuara.
Në një intervistë të kohëve të fundit me revistën Time, Trump përsëriti gjithashtu dëshirën e tij për ta bërë Kanadanë shtetin e 51-të të SHBA-së. Trump nuk ka bërë kërcënime të hapura ushtarake kundër Kanadasë. Por është e qartë se ai dëshiron të shuajë ekzistencën e saj si shtet i pavarur. Kur kombinon ato instinkte autoritare, kërcënimet e tij ndaj aleatëve të NATO-s dhe simpatinë e tij të dukshme për Putinin është e vështirë të argumentosh se NATO është ende një aleancë e bazuar në vlera të përbashkëta.
Për më tepër, konflikti në vlera tani është shfaqur hapur.
Si SHBA-të, ashtu edhe aleatët e tyre më të mëdhenj evropianë, ende pretendojnë se mbrojnë demokracinë. Megjithatë, të dyja palët besojnë (ose pretendojnë se besojnë) se demokracia është e kërcënuar në anën tjetër të Atlantikut. Në një fjalim tashmë të famshëm në Konferencën e Sigurisë në Mynih, JD Vance akuzoi aleatët evropianë të Amerikës për shtypjen e lirisë së fjalës dhe frikën nga populli i tyre.
Aleanca transatlantike mbështetej në konsensus të gjerë politik dhe mund t’i mbijetonte lehtësisht ndryshimeve të qeverisë. Mund të funksionojë sot vetëm nëse liberalët ose jo-liberalë janë njëkohësisht në pushtet në të dyja anët e Atlantikut.
Akuzat e zëvendëspresidentit janë pritur me reagime të ashpra në pjesën më të madhe të Evropës ku përpjekjet e Trump për të përmbysur rezultatet e zgjedhjeve presidenciale të vitit 2020 në SHBA, si dhe sulmet e tij ndaj gjyqësorit, medias dhe universiteteve amerikane, nuk kanë kaluar pa u vënë re. Administrata Trump dhe aleatët e saj evropianë tani mbështesin dy vizione të kundërta të vlerave perëndimore. Vizioni i Vance dhe Trump është etno-nacionalist, kulturorisht konservator dhe joliberal.
Vizioni evropian është internacionalist dhe i bazuar në ligj dhe institucione liberale. Ndarja është edhe më e dhimbshme sepse të dyja palët besojnë se është një luftë ekzistenciale për mbijetesë politike dhe po kërkojnë aleatë në anën tjetër të Atlantikut. Administrata Trump dëshiron të bashkëpunojë me populistë nacionalistë si Viktor Orbán i Hungarisë, Robert Fitz i Sllovakisë dhe Nigel Farage i Britanisë.
Qeveritë e vendeve më të mëdha evropiane i mbështetën shpresat e tyre te fitorja e Kamala Harris në zgjedhjet presidenciale në SHBA dhe tani po numërojnë me dëshpërim ditët deri në zgjedhjet e mesit të mandatit amerikan.
Aleanca transatlantike mbështetej në konsensus të gjerë politik dhe mund t’i mbijetonte lehtësisht ndryshimeve të qeverisë. Mund të funksionojë sot vetëm nëse liberalët - ose jo-liberalë - janë njëkohësisht në pushtet në të dyja anët e Atlantikut.
Edhe atëherë ka arsye për dyshime. Përveç vlerave dhe interesave të përbashkëta, aleanca perëndimore varet edhe nga besimi. Të gjitha partitë duhet të jenë të bindura se aleanca do të mbijetojë, pavarësisht se çfarë ndodh në zgjedhjet e ardhshme. Megjithatë, evropianët dhe kanadezët tani e dinë se SHBA-të janë të afta ta zgjedhin Donald Trump dy herë. Nuk mund ta marr më si të mirëqenë besueshmërinë amerikane./ Financial Times
Lini një Përgjigje