FLASH
Shkruar nga PamfletiSi përfundimin se e ardhmja politike e Shteteve të Bashkuara nuk do të përcaktohet vetëm nga fundi i epokës Trump. Sfida e vërtetë do të jetë mënyra se si konservatorët dhe liberalët do të ripërcaktojnë idetë e tyre përballë një elektorati gjithnjë e më të polarizuar.
Atmosfera në Shtetet e Bashkuara nuk ngjan aspak me një festë kombëtare. Ndërsa amerikanët kremtojnë 250-vjetorin e pavarësisë së vendit, shumica e tyre besojnë se SHBA po lëviz në drejtimin e gabuar. Sondazhet tregojnë se popullariteti i Donald Trump ka rënë në nivelet më të ulëta të presidencës së tij, ndërsa edhe Partia Demokratike nuk gëzon besimin e publikut. Megjithatë, një gjë duket e sigurt: Trump po hyn në fazën e fundit të presidencës dhe shumë shpejt do të jetë një president pa perspektivë për një mandat tjetër.
Edhe kontrolli i tij mbi Partinë Republikane nuk është më absolut. Ai vazhdon të ketë ndikim mbi bazën elektorale dhe mund të ndëshkojë republikanët që e kundërshtojnë, siç ndodhi me senatorin John Cornyn në Teksas. Por kohët e fundit katër senatorë republikanë votuan bashkë me demokratët për të kufizuar kompetencat presidenciale lidhur me Iranin, një sinjal se autoriteti i Trump nuk është më i pakontestueshëm. Edhe figura të njohura të kampit konservator, si Tucker Carlson, kanë lënë të kuptohet se përfshirja në konfliktin me Iranin i ka kushtuar presidentit mbështetje brenda lëvizjes MAGA.
Nëse demokratët fitojnë Dhomën e Përfaqësuesve ose edhe Senatin, vëmendja do të zhvendoset menjëherë te pasardhësi i mundshëm i Trump. Pyetja nuk është vetëm kush do ta zëvendësojë, por çfarë forme do të marrë konservatorizmi amerikan pas tij. A do të rikthehet republikanizmi tradicional, më i gatshëm për kompromis me liberalët dhe progresistët, apo do të vazhdojë të dominojë krahu nacionalist dhe joliberal që Trump e solli në qendër të politikës amerikane?
Në fakt, argumenton Financial Times, e djathta e fortë nuk lindi me Donald Trump. Ajo ekzistonte shumë kohë përpara hyrjes së tij në politikë dhe nuk do të zhduket me largimin e tij nga Shtëpia e Bardhë. E vetmja pikëpyetje është nëse kjo rrymë do të vazhdojë të dominojë Partinë Republikane apo do të rikthehet në periferi, siç ndodhi gjatë pjesës më të madhe të periudhës nga vitet 1930 deri në vitet 1980.
Shpesh historia moderne amerikane paraqitet si një rrëfim për zgjerimin e lirive, hapjen ndaj botës dhe mbështetjen e rendit ndërkombëtar. Megjithatë, nacionalizmi përjashtues dhe konkurrues që përfaqëson sot e djathta e fortë nuk është një fenomen i huaj për SHBA-në. Ai është pjesë e traditës politike amerikane. Trump mund të ketë një stil të pazakontë, por mesazhet që përcjell nuk janë aspak të reja.
Pak presidentë në kohë paqeje kanë sfiduar kaq hapur normat institucionale sa Donald Trump. Administrata e tij është akuzuar për dobësimin e procedurave ligjore, përzierjen e interesave private me pushtetin publik dhe dëmtimin e besueshmërisë ndërkombëtare të SHBA-së. Politika e jashtme shpesh është karakterizuar nga improvizimi, duke krijuar pasiguri te aleatët dhe duke u dhënë avantazh rivalëve.
Megjithatë, analiza thekson se fenomeni është shumë më i madh se vetë Trump. Pas tij qëndron një rrymë ideologjike që është ndërtuar gjatë dekadave dhe që tashmë ka prodhuar një brez të ri politikanësh. Mes tyre spikat zëvendëspresidenti JD Vance, i cili shihet si kandidati më i mundshëm për të trashëguar lidershipin republikan. Ashtu si Trump, ai ka fituar vëmendje përmes retorikës së ashpër ndaj elitave dhe kritikave ndaj liderëve të huaj. Megjithatë, përvoja e tij politike mbetet e kufizuar dhe ai ende nuk ka një bilanc të rëndësishëm qeverisës.
Një tjetër emër është sekretari i Shtetit Marco Rubio. Megjithëse për një periudhë u konsiderua si alternativë serioze, përfshirja e administratës në konfliktet ndërkombëtare nuk i ka sjellë përfitime politike. Vetëm një pakicë e amerikanëve mbështeti ndërhyrjen kundër Iranit, ndërsa historia tregon se pak zëvendëspresidentë kanë arritur të fitojnë Shtëpinë e Bardhë.
Debati i vërtetë nuk ka të bëjë vetëm me zgjedhjet e vitit 2028. Ai lidhet me pyetjen nëse trumpizmi përfaqëson një fazë kalimtare apo një transformim afatgjatë të konservatorizmit amerikan. Disa analistë argumentojnë se, ndryshe nga regjimet autoritare në Rusi, Turqi apo Hungari, administratat Trump nuk ndryshuan strukturën e institucioneve amerikane. Shumica e dëmeve nuk u kodifikuan në ligj dhe sistemi institucional amerikan vazhdon të ruajë mekanizma kontrolli, përfshirë Gjykatën Supreme.
Megjithatë, të tjerë vërejnë se ndikimi më i madh i Trump nuk është institucional, por kulturor. Ai ka normalizuar idenë se rregullat mund të injorohen kur pengojnë objektivat politike dhe se kompromisi demokratik është shenjë dobësie. Ky shembull mund të ketë pasoja shumë më të gjata sesa vetë presidenca e tij.
Në thelb, pyetja është nëse e djathta e fortë përfaqëson normalitetin e ri të politikës amerikane apo fundin e një cikli që nisi në fund të viteve 1970 me bindjen se qeveria është vetë problemi. Liberalët nuk duhet të mbështeten te ideja se kjo rrymë do të vetëshkatërrohet, sepse historia politike amerikane tregon se idetë e saj kanë rrënjë shumë më të thella sesa figura e Donald Trump.
Për të kuptuar këtë zhvillim, duhet parë më nga afër se çfarë përfaqëson e djathta e fortë. Ajo nuk është një lëvizje homogjene dhe as një fenomen ekskluzivisht amerikan. Rryma të ngjashme gjenden në shumë vende të demokracive liberale dhe bashkohen nga pakënaqësia ndaj globalizimit, emigracionit dhe elitave tradicionale politike.
Brenda saj bashkëjetojnë grupe me interesa të ndryshme. Një pjesë mbështet tregun e lirë dhe kufizimin e rolit të shtetit, duke kërkuar liri të plotë për kapitalin dhe biznesin. Një pjesë tjetër kërkon një shtet më aktiv, por vetëm në mbrojtje të interesave të qytetarëve vendas, me politika të ashpra kundër emigracionit dhe me masa proteksioniste për ekonominë. Krahas tyre qëndrojnë konservatorët fetarë dhe kulturorë, të cilët e shohin shoqërinë moderne si të degraduar moralisht dhe kërkojnë rikthimin e vlerave tradicionale.
Megjithëse shpesh nuk bien dakord për çështje ekonomike, këto grupe bashkohen nga dy bindje të përbashkëta. Së pari, ato besojnë se demokracia liberale nuk ka arritur të mbrojë qytetarët nga pasojat e globalizimit dhe ndryshimeve teknologjike. Së dyti, fajin për këtë ia atribuojnë elitave liberale, të cilat i akuzojnë se kanë dobësuar identitetin kombëtar, kanë zgjeruar rolin e shtetit sipas interesave të tyre dhe kanë promovuar politika që nuk pasqyrojnë shqetësimet e shumicës së qytetarëve.
Financial Times vëren se kjo rrymë mbështetet mbi pesë ide kryesore. E para është bindja se kombi ndodhet në rënie ekonomike, kulturore dhe morale. E dyta është pretendimi se institucionet politike dhe kulturore janë marrë nën kontroll nga elitat liberale. E treta është identifikimi i një armiku të brendshëm që mban përgjegjësi për problemet e vendit. E katërta është besimi se shpëtimi mund të vijë vetëm nga një udhëheqës i fortë, i cili pretendon se flet në emër të "popullit të vërtetë". Ideja e pestë është viktimizimi: përgjegjësia për krizën nuk bie mbi vetë mbështetësit e kësaj lëvizjeje, por mbi kundërshtarët e tyre politikë.
Në Shtetet e Bashkuara, kjo aleancë përfshin libertarianë të teknologjisë, lobet tradicionale të biznesit, konservatorë fetarë, nacionalistë ekonomikë, republikanë tradicionalë dhe figura me ndikim në rrjetet sociale. Mbështetja elektorale vjen jo vetëm nga ata që besojnë plotësisht në këtë vizion, por edhe nga votues republikanë që nuk shohin një alternativë bindëse te demokratët.
Dominimi i kësaj rryme në Partinë Republikane nuk u krijua brenda natës. Pas Luftës së Dytë Botërore, çdo brez i ri udhëheqësish republikanë u zhvendos gradualisht më djathtas. Nga Dwight Eisenhower te Barry Goldwater, Ronald Reagan dhe më pas Donald Trump, narrativa ishte pothuajse e njëjtë: qeveria federale ishte bërë shumë e madhe dhe ishte kapur nga interesa që nuk përfaqësonin amerikanin e zakonshëm.
Në politikën e jashtme, Trump nuk krijoi një doktrinë të qartë dhe të qëndrueshme. Vendimet e tij shpesh u karakterizuan nga improvizimi. Megjithatë, administrata e tij përqafoi një filozofi të re strategjike, të hartuar prej vitesh nga mendimtarët e së djathtës konservatore. Në vend të universalizmit amerikan, promovimit të demokracisë dhe bashkëpunimit shumëpalësh, ajo vendosi në qendër interesin kombëtar dhe sovranitetin.
Strategjia e sigurisë kombëtare e administratës kritikoi politikat e mëparshme për përpjekjet për të "kontrolluar botën", uli rëndësinë e ndihmës së huaj, minimizoi çështjet e të drejtave të njeriut dhe e paraqiti ndryshimin klimatik si një ideologji të dëmshme. Në vend të bashkëpunimit shumëpalësh, administrata theksoi veprimin e njëanshëm dhe mbrojtjen e interesave amerikane.
Kjo qasje nuk është e re në historinë amerikane. Nga fundi i shekullit XIX deri në mesin e shekullit XX, SHBA ndoqi politika të larta tarifore, kufizoi emigracionin dhe shmangu angazhimet ndërkombëtare. Sipas autorit, Trump nuk shpiku një filozofi të re; ai riktheu në qendër një traditë të vjetër të nacionalizmit amerikan, duke e përshtatur atë me realitetin politik të shekullit XXI.
Në të njëjtën kohë, kjo lëvizje është mbështetur edhe nga një rrjet i fuqishëm institucionesh intelektuale. Qendra studimore Heritage Foundation, e themeluar në vitin 1973, u bë një nga motorët kryesorë të konservatorizmit modern. Dokumenti i saj "Project 2025" paraqet një plan të detajuar për riorganizimin e administratës federale dhe forcimin e pushtetit ekzekutiv nëse republikanët rikthehen në pushtet.
Megjithatë, analiza vëren se fitorja e Trump në zgjedhjet e fundit nuk ishte dërrmuese. Ai fitoi me një diferencë të ngushtë në disa shtete kyçe dhe jo me një shumicë bindëse të votës popullore. Kjo sugjeron se SHBA nuk ka hyrë domosdoshmërisht në një epokë të re politike, por mbetet një vend i ndarë mes dy blloqeve të mëdha dhe një numri të madh votuesish të zhgënjyer që nuk identifikohen plotësisht me asnjërën palë.
Nëse presidenca e Trump përfundon me inflacion të ulët, ekonomi më të qëndrueshme dhe më pak konflikte ndërkombëtare, e djathta e fortë mund të pretendojë se modeli i saj funksionon. Në të kundërt, nëse këto objektiva nuk arrihen, përgjegjësia politike do t'i bjerë kësaj rryme.
Përballë kësaj sfide, demokratët përballen me përçarjet e tyre mes krahut të moderuar dhe progresistëve. Autori argumenton se vetëm një liberalizëm i rinovuar, i aftë të mbrojë liritë individuale, institucionet demokratike dhe barazinë e qytetarëve, mund të ofrojë një alternativë bindëse ndaj nacionalizmit populist.
Si përfundimin se e ardhmja politike e Shteteve të Bashkuara nuk do të përcaktohet vetëm nga fundi i epokës Trump. Sfida e vërtetë do të jetë mënyra se si konservatorët dhe liberalët do të ripërcaktojnë idetë e tyre përballë një elektorati gjithnjë e më të polarizuar. Trump mund të largohet nga skena politike, por debati që ai ka nxitur mbi identitetin, rolin e shtetit dhe vendin e Amerikës në botë do të vazhdojë të ndikojë politikën amerikane edhe për shumë vite.
Hitleri nuk e mori vete pushtetin por e solli ne fuqi klasa qe perfaqesoi.
Amerika pasi lobi çifut dhe i ar.atimit e kretinizoi dhe egoistizoi amerikanin nën nivelin nediokër. Arsimi amerikan është nga më dobëtit në rruzull dhe jo rastësisht. Përnjë dekadë Amerika nuk është nr 1 nëbotë, pormax 2.