FLASH
Shkruar nga Pamfleti
Presidenti amerikan akuzon Teheranin për shkeljen e marrëveshjes, ndërsa Irani kundërpërgjigjet me ironi dhe mbron interpretimin e tij të memorandumit. Zhvillimet e fundit ngrenë pikëpyetje mbi strategjinë e Uashingtonit dhe mundësinë për t'i dhënë fund konfliktit.
Irani duket se po e përdor ndaj Donald Trump të njëjtën taktikë negociuese që presidenti amerikan ka përdorur shpesh në skenën ndërkombëtare.
Trump u ankua të hënën se Republika Islamike nuk mund t'i besohet për respektimin e marrëveshjeve, duke kritikuar udhëheqësit iranianë për një sjellje që vetë ai e ka shfaqur në mënyrë të përsëritur gjatë karrierës së tij politike.
"Ishte një marrëveshje e përfunduar dhe më pas ata e shkelën. Ata gjithmonë i shkelin marrëveshjet," deklaroi ai për Fox News, duke iu referuar memorandumit të mirëkuptimit që përkohësisht kishte ndalur luftën.
Trump nuk duket se e vlerësoi ironinë e deklaratës së tij, duke pasur parasysh se ai vetë është tërhequr nga disa marrëveshje ndërkombëtare, përfshirë edhe Marrëveshjen e Parisit për Klimën, madje dy herë. Disa kritikë e lidhin situatën aktuale me vendimin e mandatit të tij të parë për t'u tërhequr nga marrëveshja e arritur gjatë administratës Obama, e cila vendoste kufizime mbi programin bërthamor iranian.
Më vonë gjatë ditës, një Trump i irrituar premtoi se do të vendoste tarifa për anijet që kalojnë nëpër Ngushticën e Hormuzit. Irani reagoi menjëherë me një ofertë të shoqëruar me ironi, duke pretenduar se mund të ofronte një çmim më të favorshëm.
"Presidenti i SHBA-së ka plotësisht të drejtë," shkroi ministri i Jashtëm iranian, Abbas Araghchi, në rrjetin social X, duke argumentuar se vetë Trump kishte legjitimuar qëndrimin e Teheranit për tarifimin e kalimit në këtë rrugë detare strategjike.
Ai shtoi me ironi: "20% është, sigurisht, shumë. Ne do të jemi të drejtë."
Trump po përballet me faktin se Irani është një negociator i fortë dhe se ka interpretimin e vet për atë që përmban memorandumi. Ndërkohë, presidenti amerikan ende nuk ka shpjeguar qartë për publikun amerikan pse vendosi të rifillojë një luftë për të cilën kishte deklaruar vazhdimisht se e kishte fituar.
Vetëm pak javë pasi shpalli se memorandumi që kishte nënshkruar do t'i jepte fund përgjithmonë programit bërthamor iranian dhe do të sillte paqe në Lindjen e Mesme "për herë të parë pas 3.000 vjetësh", Trump ndryshoi tonin.
Në emisionin radiofonik të Hugh Hewitt të hënën, ai tha se marrëveshja ishte vetëm "një test" që Irani nuk e kaloi dhe se ajo "nuk kishte shumë rëndësi".
Në të kaluarën, mbështetësit e Trump kanë argumentuar se kontradiktat e tij janë pjesë e një strategjie të sofistikuar diplomatike. Megjithatë, situata aktuale sugjeron se ai ndodhet, në rastin më të mirë, në një ngërç.
Trump nuk mund ta ndryshojë realitetin e luftës
Memorandumi u rrëzua sepse Irani veproi për të mbrojtur atë që e konsideron suksesin e tij më të madh në konflikt: kontrollin efektiv mbi Ngushticën e Hormuzit.
Kjo nxori në pah një realitet të vështirë për Shtetet e Bashkuara. Pavarësisht kërcënimeve dhe fuqisë ushtarake amerikane, Teherani vazhdon të ndikojë në dinamikën e përplasjes.
Ekuacioni që ka përcaktuar konfliktin mbetet i pandryshuar: Republika Islamike po përdor pozicionin e saj gjeografik dhe një vlerësim realist të kufizimeve të veta për të sfiduar një superfuqi.
Përplasja e re lindi pjesërisht si rezultat i nxitimit të administratës amerikane për të negociuar një memorandum me formulime të paqarta.
Ekipi negociator i Trump, i udhëhequr nga zëvendëspresidenti JD Vance dhe me përvojë kryesisht në sektorin e pasurive të paluajtshme, duket se nuk arriti të kuptonte atë që shumë njohës të historisë dhe diplomacisë e vunë re menjëherë: se Irani do ta përdorte tekstin e marrëveshjes për të fituar avantazh të ri.
Për shembull, marrëveshja kërkonte që Teherani të "marrë masa" për garantimin e kalimit të lirë dhe të sigurt të anijeve tregtare nëpër Ngushticën e Hormuzit për 60 ditë. Gjithashtu, Irani duhej të bashkëpunonte me Omanin për të "përcaktuar administrimin e ardhshëm dhe shërbimet detare" në këtë korridor strategjik.
Në pamje të parë, kjo i jepte SHBA-së atë që kërkonte: funksionimin normal të ngushticës.
Megjithatë, Irani duket se e interpreton këtë formulim si një konfirmim se ai do të ushtrojë kontroll mbi këtë rrugë ujore edhe pas një marrëveshjeje të përhershme.
Për këtë arsye, nuk është për t'u habitur që Teherani po përpiqet të formësojë statusin e ri në terren.
Ky gabim pasoi një tjetër vlerësim të pasaktë nga administrata amerikane: mosparashikimin se Irani do ta mbyllte Ngushticën e Hormuzit.
Fakti që kjo çështje mbetet ende e pazgjidhur një muaj pas nënshkrimit të memorandumit tregon se afati prej 60 ditësh për arritjen e një marrëveshjeje të plotë, përfshirë programin bërthamor iranian, ishte tepër optimist.
Pikëpyetje mbi strategjinë amerikane
Vështirësitë e administratës për të detyruar Iranin të ndryshojë sjellje shtojnë dyshimet mbi vendimin e Trump për t'u rikthyer në konflikt.
Lind pyetja nëse sulmet ndaj objektivave iraniane dhe rikthimi i bllokadës detare amerikane do të kenë më shumë sukses në ndryshimin e llogaritjeve strategjike të udhëheqjes së re iraniane sesa në të kaluarën.
Në fund të fundit, Iranit iu deshën vetëm disa raketa dhe dronë për të bllokuar sërish Ngushticën e Hormuzit.
Një tjetër pyetje lidhet me kostot ekonomike në rritje.
Kontratat e së ardhmes për naftën dhe naftën dizel u rritën ndjeshëm të hënën, duke ngritur dyshime nëse Trump do të detyrohet sërish të tërhiqet për të shmangur pasojat politike dhe ekonomike, të cilat ai vetë kishte pranuar muajin e kaluar se nuk dëshironte t'i përballonte.
Pse një luftë e plotë mund të shmanget
Një arsye për optimizëm është se përplasjet e reja mund të tregojnë se si SHBA-ja ashtu edhe Irani po përpiqen të imponojnë interpretimin e tyre të memorandumit, me synimin për të krijuar bazën e negociatave të ardhshme.
Trump, për shembull, nuk ka dhënë shenja se është i gatshëm të përballojë një numër të madh viktimash amerikane përmes një pushtimi të ishullit Kharg, qendra kryesore e eksporteve iraniane të naftës, që do të ishte një nga mënyrat për të imponuar epërsinë ushtarake amerikane.
Presidentë të tjerë amerikanë, si Lyndon Johnson dhe George W. Bush, zgjodhën ta përshkallëzonin luftën edhe kur ajo dukej se kishte hyrë në një ngërç.
Ndryshe nga aleati i tij, presidenti rus Vladimir Putin, Trump nuk i është përgjigjur humbjes së prestigjit strategjik me një luftë të përgjithshme kundër civilëve.
Megjithatë, një tragjedi ndodhi në fazat e para të konfliktit, kur një sulm amerikan goditi gabimisht një shkollë iraniane, duke vrarë, sipas autoriteteve iraniane, 168 fëmijë dhe 14 mësues.
Numri i plotë i viktimave civile mbetet ende i paqartë.
Nga ana tjetër, Trump nuk ka realizuar kërcënimet e mëparshme për të goditur ura, centrale elektrike apo infrastrukturë tjetër kritike, veprime që do të kishin pasoja të rënda për popullsinë civile.
Edhe Irani ka ruajtur një kufi në përshkallëzimin e konfliktit, duke kufizuar kundërpërgjigjet ndaj bazave amerikane në rajon dhe vendeve arabe të Gjirit.
Edhe zhvillimet në terren tregojnë se konflikti aktualisht është në një fazë tensioni të kontrolluar dhe jo në një luftë të pakontrolluar.
"Mendoj se ende ka hapësirë për diplomaci, pavarësisht zgjerimit të sulmeve amerikane ndaj Iranit dhe kundërpërgjigjeve iraniane," tha Danny Citrinowicz, studiues i lartë në Programin për Iranin dhe Boshtin Shiit pranë Institutit Izraelit për Studime të Sigurisë Kombëtare, në një intervistë për CNN.
Ai paralajmëroi gjithashtu se situata mund të dalë lehtësisht jashtë kontrollit.
"Kur ke sulme dhe kundërsulme çdo ditë dhe çdo natë, bëhet shumë e vështirë të ruhen kufijtë e lojës," u shpreh ai.
Megjithatë, edhe nëse konflikti mbetet nën nivelin e një lufte të përgjithshme, Trump vazhdon të përballet me një pyetje themelore, të cilës nuk ka arritur t'i japë përgjigje prej muajsh:
Si do të arrijë t'i japë fund kësaj lufte?/Përshtati "Pamfleti", nga "CNN"
Lini një Përgjigje