FLASH
Shkruar nga Pamfleti
Viktor Orban mund të përballet me humbje pavarësisht një sistemi elektoral që e favorizon
Hungarezët do t’i drejtohen kutive të votimit më 12 prill në zgjedhjet më të rëndësishme në Europë këtë vit, ku Viktor Orban, kryeministri joliberal i vendit dhe një figurë ikonike e së djathtës ekstreme globale, përballet me mundësinë e humbjes pas 16 vitesh në pushtet nga një ish-besnik i tij, Péter Magyar.
Cila është historia dhe pse ka rëndësi?
Orban, lideri më jetëgjatë në Bashkimin Europian, që nga viti 2010 e ka shndërruar Hungarinë në atë që ai e quan “demokraci joliberale”, duke u vetëshpallur mbrojtës i vlerave tradicionale të familjes së krishterë kundër liberalizmit perëndimor dhe multikulturalizmit.
Katër qeveritë e tij radhazi kanë dobësuar ndjeshëm shtetin ligjor në Hungari, duke mbushur gjykatat me gjyqtarë besnikë dhe duke e kthyer deri në 80% të mediave në një mekanizëm propagandistik në shërbim të tij dhe partisë së tij të djathtë, Fidesz.
Ai është bërë një figurë përçarëse në BE, duke u përplasur me Brukselin – i cili ka pezulluar miliarda euro fonde – për politika që lidhen me drejtësinë, migracionin, të drejtat e komunitetit LGBTQ+ dhe, së fundmi, ndihmën për Ukrainën, si dhe sanksionet ndaj Rusisë, të cilat ai i ka bllokuar vazhdimisht.
Orban konsiderohet gjithashtu lideri më miqësor ndaj Moskës në BE, duke vazhduar blerjen e naftës dhe gazit rus dhe duke zhvilluar takime me Vladimir Putin edhe pas pushtimit të plotë të Ukrainës nga Rusia. Akuza të fundit se Budapesti ka ndarë informacione konfidenciale të BE-së me Kremlinin kanë shkaktuar reagime të forta.
Ai ka frymëzuar liderë të tjerë me qëndrime të ngjashme në Europë dhe ka forcuar sfidues nacionalistë në vende të ndryshme. Për këtë arsye, zgjedhjet në Hungari pritet të kenë ndikim përtej kufijve të vendit.
Kush janë aktorët kryesorë dhe çfarë përfaqësojnë?
Orban, 62 vjeç, ka marrë mbështetje nga figura si Donald Trump, Giorgia Meloni dhe Alice Weidel. Ai ishte një lider antikomunist në rininë e tij dhe ka studiuar në Oksford me mbështetjen e filantropit George Soros.
Shumica e tij kushtetuese në vitin 2010 i mundësoi të rishkruajë kushtetutën dhe të miratojë ligje që forcojnë pushtetin ekzekutiv, kufizojnë OJQ-të dhe mediat, si dhe dobësojnë pavarësinë e gjyqësorit.
Gjatë kësaj fushate, ai ka përdorur një retorikë populiste, duke e paraqitur zgjedhjen si një vendim mes luftës dhe paqes. Ai u ka thënë votuesve se mund të ruajnë Hungarinë si një “ishull sigurie dhe qetësie” duke e rizgjedhur atë, ose të rrezikojnë destabilitet duke votuar për Magyar.
Ndërkohë, sondazhet tregojnë se qytetarët janë më të shqetësuar për çështje të brendshme si shëndetësia dhe ekonomia, e cila ka stagnuar prej tre vitesh. Çmimet e ushqimeve janë rritur, ndërsa pagat mbeten ndër më të ulëtat në BE.
Péter Magyar, 45 vjeç, u bë figurë publike pas dorëheqjes së ish-bashkëshortes së tij, Judit Varga, nga posti i ministres së drejtësisë, në një skandal që përfshinte faljen e një të dënuari për abuzim seksual.
Ai u shkëput nga Fidesz, e akuzoi atë për korrupsion dhe propagandë, dhe themeloi partinë “Tisza” (Respekt dhe Liri), e cila mori 30% të votave në zgjedhjet europiane të vitit 2024 në Hungari.
Magyar premton një orientim më pro-BE, shkëputje nga varësia energjetike ndaj Rusisë, rikthim të pavarësisë së mediave dhe gjyqësorit, si dhe luftë kundër korrupsionit.
Si funksionon sistemi zgjedhor dhe kush pritet të fitojë?
Që nga viti 2010, Orban ka bërë ndryshime të shumta në rregullat zgjedhore, duke ulur numrin e deputetëve dhe duke krijuar zona elektorale që favorizojnë partinë e tij.
Si rezultat, opozita mund të ketë nevojë për një epërsi më të madhe në votën popullore për të siguruar shumicën parlamentare. Sondazhet tregojnë rreth 50% për opozitën dhe 39% për Fidesz, por një pjesë e madhe e votuesve mbetet e pavendosur.
Fidesz ka mbështetje më të fortë te votuesit më të moshuar, ndërsa opozita është më e fortë te të rinjtë dhe në zonat urbane. Pjesëmarrja mund të arrijë nivele rekord.
Çfarë mund të ndodhë?
Vëzhguesit identifikojnë tre skenarë: fitore e opozitës e pranuar nga Orban, fitore e kontestuar ose fitore e vetë Orban.
Në rast fitoreje të Orban, pritet thellim i përplasjeve me BE-në dhe rritje e tendencave autoritare në vend. Nëse ai humbet dhe nuk e pranon rezultatin, mund të krijohet një situatë e paprecedentë për BE-në, madje edhe me pasoja institucionale për Hungarinë.
Një fitore e opozitës e pranuar nga Orban do të përmirësonte marrëdhëniet me BE-në, por ndryshimet e brendshme mund të jenë të kufizuara, pasi shumë ligje kërkojnë shumicë të cilësuar dhe institucionet mbeten të mbushura me besnikë të qeverisë aktuale. /Përshtatur nga The Guardian/
Lini një Përgjigje