FLASH
Shkruar nga Pamfleti
Ish-ministri i Jashtëm iranian Mohammad Javad Zarif paraqet një kornizë të detajuar për përfundimin e konfliktit dhe lehtësimin e sanksioneve
Ish-ministri i Jashtëm iranian ka propozuar një plan “paqjeje gjithëpërfshirëse” për t’i dhënë fund luftës së SHBA-së dhe Izraelit kundër Iranit, në të cilin Teherani do të pranonte kufizime të rrepta mbi programin e tij bërthamor dhe do të rihapte Ngushticën e Hormuzit në këmbim të lehtësimit të sanksioneve dhe kompensimit.
Mohammad Javad Zarif, i cili shërbeu si diplomati kryesor i Iranit nga viti 2013 deri në 2021, deklaroi gjithashtu se SHBA dhe Irani duhet të bien dakord për një pakt mos-agresioni dhe të nisin “ndërveprime ekonomike”, përfshirë ftesën për kompanitë amerikane që të investojnë në sektorin e naftës iraniane.
Kjo është hera e parë që një figurë e rëndësishme e regjimit paraqet një propozim kaq të detajuar mbi atë që Teherani mund të pranojë si pjesë e një marrëveshjeje për t’i dhënë fund konfliktit dhe çfarë mund t’i ofrojë SHBA-së që nga shpërthimi i luftës pesë javë më parë.
Ish-presidenti Hassan Rouhani këtë javë u bëri thirrje autoriteteve iraniane të gjejnë një fund “të nderuar” për luftën, duke argumentuar se “është realizimi i ëndrrës së Izraelit për të tërhequr SHBA-në dhe Perëndimin në një luftë me Iranin”.
Zarif, i cili, së bashku me Rouhanin, negocioi marrëveshjen bërthamore të vitit 2015 me administratën Obama dhe fuqitë e tjera botërore — aktualisht nuk mban asnjë rol zyrtar dhe ka qenë në periferi të pushtetit gjatë pesë viteve të fundit. Ai i përket kampit reformist, i cili është margjinalizuar brenda establishmentit qeverisës.
Që nga fillimi i luftës, fraksionet e linjës së ashpër, veçanërisht Garda Revolucionare Islamike, kanë forcuar kontrollin mbi pushtetin, sipas analistëve.
Një burim pranë regjimit tha se Zarif po shpreh qëndrimet e tij personale dhe se drejtimin e luftës do ta përcaktojë udhëheqja ushtarake. Disa figura të linjës së ashpër e kritikuan ish-diplomatin për propozimin e planit të paqes.
“Diplomacia me Trump nuk ka kuptim”, tha burimi. Megjithatë, ai sugjeroi se Teherani mund të angazhohet me qeveritë evropiane, duke shtuar se “ata mund t’i japin Bashkimit Evropian një mandat për të negociuar me Iranin në emër të shteteve evropiane dhe të Gjirit Persik”.
Duke shkruar në revistën Foreign Affairs, Zarif përsëriti pretendimin e regjimit islamik se Irani po “fiton” luftën, pavarësisht bombardimeve të mëdha nga SHBA dhe Izraeli.
Ai tha se disa iranianë duan të “vazhdojnë luftën derisa agresorët të ndëshkohen siç duhet, në vend që të kërkojnë një zgjidhje të negociuar”.
Por ai theksoi se, ndonëse vazhdimi i luftës “mund të jetë psikologjikisht i kënaqshëm, do të çojë vetëm në shkatërrim të mëtejshëm të jetëve civile dhe infrastrukturës”.
Udhëheqësit iranianë kanë deklaruar vazhdimisht se nuk do ta përfundojnë konfliktin me një armëpushim, një qëndrim që e përsërit edhe Zarif, dhe kërkojnë një marrëveshje gjithëpërfshirëse që i jep fund luftës dhe garanton se SHBA dhe Izraeli nuk do të rifillojnë sulmet.
Ata kanë deklaruar gjithashtu se Teherani do të kërkojë kompensim për dëmet e luftës.
Gjatë dy javëve të fundit, presidenti Donald Trump ka deklaruar se Uashingtoni dhe Teherani janë afër një marrëveshjeje, pasi SHBA i ka paraqitur Iranit një plan me 15 pika për t’i dhënë fund konfliktit.
Irani është përgjigjur me propozimet e veta, ndërsa diplomatët thonë se të dyja palët kanë paraqitur kushte maksimaliste.
Teherani ka mohuar ekzistencën e negociatave formale, por ministri i Jashtëm iranian Abbas Araghchi deklaroi këtë javë se ka komunikuar me të dërguarin amerikan Steve Witkoff. Mesazhe po shkëmbehen gjithashtu përmes ndërmjetësve.
Megjithatë, Trump paralajmëroi këtë javë se SHBA do ta përshkallëzojë konfliktin, duke thënë se do ta godasë Iranin “jashtëzakonisht fort në dy deri në tre javët e ardhshme” dhe “do ta kthejë në Epokën e Gurit”.
Ai ka deklaruar se synon të parandalojë Iranin të sigurojë armë bërthamore dhe kërkon që vendi të heqë dorë nga aftësia për të pasuruar uranium. Teherani mohon se synon të prodhojë armë, por këmbëngul se ka të drejtë për pasurim si nënshkrues i Traktatit për Mospërhapjen e Armëve Bërthamore.
Zarif tha se Irani mund të angazhohet që të mos kërkojë kurrë armë bërthamore dhe të ulë rezervat e uraniumit të pasuruar nën nivelin 3.67 për qind, siç ishte parashikuar në marrëveshjen e vitit 2015, nga e cila Trump u tërhoq gjatë mandatit të tij të parë.
Në këmbim, SHBA duhet të heqë njëkohësisht të gjitha sanksionet, ndërsa Irani do të vendoste “të gjitha objektet e tij bërthamore nën monitorim të përhershëm ndërkombëtar”.
SHBA dhe Irani po zhvillonin bisedime për programin bërthamor disa ditë përpara se Trump dhe Netanyahu të nisnin luftën.
Zarif tha se për të nisur procesin e paqes, të gjitha palët duhet të bien dakord për ndalimin e luftimeve dhe të ndërmarrin hapa reciprokë.
“Irani, në bashkëpunim me Omanin, do të duhet të sigurojë kalimin e sigurt të anijeve tregtare përmes Ngushticës së Hormuzit.
“Por zyrtarët amerikanë duhet të lejojnë që Ngushtica e Hormuzit të jetë e hapur edhe për Iranin”, tha ai, duke iu referuar lejimit të tregtisë së lirë për republikën islamike.
Sulmet iraniane kanë ngadalësuar ndjeshëm trafikun në këtë ngushticë, përmes së cilës kalon rreth një e pesta e naftës dhe gazit në botë, dhe kanë goditur objekte energjetike në gjithë rajonin e Gjirit.
Zarif nuk përmendi pranimin e kufizimeve mbi programin raketor të Iranit apo mbështetjen për grupet militante rajonale, çështje që vendet e Gjirit, të cilat kanë përballuar pjesën më të madhe të sulmeve, do të kërkonin të përfshiheshin në çdo marrëveshje.
Ai tha se kundërshtimi ndaj negociatave në Iran është “i kuptueshëm” dhe çdo përpjekje diplomatike përballet me sfida të mëdha. Megjithatë, Zarif theksoi se republika islamike “në fund do të ishte në një pozitë më të mirë nëse e përfundon luftën më shpejt sesa më vonë”.
“Armiqësia e zgjatur do të sjellë humbje më të mëdha të jetëve të çmuara dhe burimeve të pazëvendësueshme, pa ndryshuar në të vërtetë ngërçin ekzistues, veçanërisht ndërsa SHBA dhe Izraeli vazhdojnë të godasin infrastrukturën iraniane.
Nëse Shtetet e Bashkuara tërhiqen përpara se palët të arrijnë një marrëveshje, Irani nuk do të mund të përfitojë plotësisht nga rezultatet e rezistencës së tij ndaj agresionit të Uashingtonit”, tha ai. /Përshtati Pamfleti/
Lini një Përgjigje