FLASH
Shkruar nga Pamfleti
Për gati njëzet vjet, Greenspan mbajti një nga postet më të rëndësishme në sistemin institucional amerikan. Si kryetar i Rezervës Federale nga viti 1987 deri në vitin 2006, ai kishte përgjegjësinë për ruajtjen e stabilitetit monetar dhe financiar të vendit.
Alan Greenspan, ish-kryetari i Rezervës Federale të Shteteve të Bashkuara dhe një nga figurat më me ndikim në historinë moderne të ekonomisë amerikane, ka ndërruar jetë në moshën 100-vjeçare. Lajmin e bëri të ditur bashkëshortja e tij, gazetarja e NBC News, Andrea Mitchell, e cila njoftoi se ai vdiq si pasojë e komplikacioneve të lidhura me sëmundjen e Parkinsonit.
Në deklaratën e saj, Mitchell e përshkroi Greenspan si një figurë të jashtëzakonshme që ndikoi në formësimin e ekonomisë amerikane për dekada të tëra, duke shërbyer nën presidentë të të dy partive kryesore politike. Ajo theksoi gjithashtu se ai ishte i gatshëm të pranonte gabimet e veta, edhe kur ato lidhnin emrin e tij me zhvillime të rëndësishme ekonomike.
Për gati njëzet vjet, Greenspan mbajti një nga postet më të rëndësishme në sistemin institucional amerikan. Si kryetar i Rezervës Federale nga viti 1987 deri në vitin 2006, ai kishte përgjegjësinë për ruajtjen e stabilitetit monetar dhe financiar të vendit. Shumë analistë e konsideronin këtë detyrë si të dytën për nga rëndësia pas presidencës së SHBA-së. Gjatë mandatit të tij, ekonomia amerikane përjetoi një nga periudhat më të gjata të rritjes së qëndrueshme ekonomike në historinë moderne.
Greenspan fitoi reputacionin e një autoriteti pothuajse të pakontestueshëm në tregjet financiare. Ai rrallë jepte intervista dhe shmangte ekspozimin publik, por çdo deklaratë e tij analizohej me kujdes nga investitorët, bankat dhe mediat financiare. Në zyrën e tij ndodhej një tabelë me mbishkrimin “Paratë fillojnë këtu”, një simbol i ndikimit të madh që kishte politika e Rezervës Federale mbi ekonominë globale.
Megjithatë, jo të gjithë e vlerësuan pozitivisht trashëgiminë e tij. Kritikët argumentuan se politikat e tij të normave të ulëta të interesit dhe mbështetja për kreditimin e lehtë kontribuan në krijimin e flluskës së kompanive teknologjike në fund të viteve 1990 dhe më vonë në krizën e kredive hipotekare me rrezik të lartë, e cila kulmoi me krizën financiare globale të vitit 2008.
Alan Greenspan lindi më 6 mars 1926 në New York. Nëna e tij e rriti e vetme, ndërsa ai që në moshë të re shfaqi talent të veçantë në muzikë. Ai studioi klarinetë në shkollën prestigjioze Juilliard dhe luajti me muzikantë të njohur të xhazit, përfshirë Stan Getz. Më pas iu bashkua grupit të Henry Jerome, me të cilin udhëtoi nëpër Shtetet e Bashkuara. Përvoja e tij në industrinë e argëtimit i dha një kuptim praktik të mënyrës se si funksiononin bizneset dhe ekonomia amerikane.
Ndryshe nga shumë kolegë të tij muzikantë, Greenspan shfaqte interes të madh për ekonominë dhe financat. Në moshën 19-vjeçare u regjistrua në Universitetin e New York-ut për studime ekonomike. Gjatë kësaj periudhe u formuan bindjet e tij në favor të tregut të lirë, të cilat do ta shoqëronin gjatë gjithë karrierës. Më vonë ai punoi si konsulent ekonomik dhe mbajti poste drejtuese në sektorin privat, përfshirë JP Morgan.
Një ndikim të rëndësishëm në formimin e tij intelektual pati shkrimtarja dhe filozofja Ayn Rand, me të cilën u njoh në vitin 1952. Greenspan përqafoi idetë e saj mbi rolin e kufizuar të shtetit dhe rëndësinë e interesit individual në funksionimin e ekonomisë. Në një artikull të vitit 1966, ai kritikoi ashpër shtetin e mirëqenies, duke argumentuar se ai transferonte pasuri nga individët produktivë tek pjesët e tjera të shoqërisë.
Karriera e tij politike nisi të marrë formë kur ai parashikoi me sukses recesionin gjatë administratës Eisenhower. Kjo i hapi rrugën për t’u bërë këshilltar ekonomik i Richard Nixon gjatë fushatës presidenciale të vitit 1968. Më vonë, Greenspan drejtoi Këshillin e Këshilltarëve Ekonomikë të Shtëpisë së Bardhë. Edhe pse më pas do të shprehte rezerva për karakterin e Nixonit, aftësitë e tij profesionale fituan respektin e administratave pasuese.
Presidenti Gerald Ford e mbajti në detyrë, ndërsa Ronald Reagan i besoi drejtimin e komisionit që shqyrtoi reformën e sistemit amerikan të pensioneve. Në gusht të vitit 1987, Reagan e emëroi kryetar të Rezervës Federale, duke e vendosur në qendër të vendimmarrjes ekonomike amerikane.
Vetëm pak javë pas marrjes së detyrës, Greenspan u përball me rrëzimin dramatik të bursës në tetor 1987. Reagimi i tij i shpejtë dhe garancitë publike për stabilitetin e sistemit financiar qetësuan tregjet dhe forcuan reputacionin e tij. Kjo qasje u bë karakteristikë e mandatit të tij: ndërhyrje të shpejta monetare dhe furnizim me likuiditet sa herë që ekonomia përballej me tronditje.
Gjatë drejtimit të tij, SHBA-ja kaloi një sërë krizash, përfshirë krizën e kursimeve dhe kredive, Luftën e Parë të Gjirit, krizën financiare meksikane dhe më vonë pasojat e krizave ndërkombëtare që prekën tregjet globale. Në secilin rast, Rezerva Federale përdori uljen e normave të interesit dhe politika të tjera lehtësuese për të mbështetur aktivitetin ekonomik.
George H.W. Bush e riemëroi në krye të bankës qendrore, megjithëse më vonë presidenti republikan shprehu pakënaqësi për ritmin e ngadaltë të rimëkëmbjes ekonomike. Edhe Bill Clinton, pavarësisht dallimeve ideologjike, vendosi ta mbante në detyrë. Gjatë viteve 1990, ekonomia amerikane përjetoi një periudhë rritjeje të fortë, me inflacion të kontrolluar dhe papunësi në rënie. Vetë Greenspan më vonë vlerësoi Clintonin për fokusin tek rritja afatgjatë ekonomike.
Në jetën private, Greenspan ishte një tenist i apasionuar. Martesa e tij e parë zgjati pak kohë, ndërsa më pas pati një lidhje me prezantuesen e njohur televizive Barbara Walters. Në vitin 1997 ai u martua me Andrea Mitchell. Po atë vit, ai u përball me krizën financiare aziatike, duke ulur normat e interesit dhe duke kontribuar në stabilizimin e ekonomisë globale.
Në fund të viteve 1990, tregjet financiare u përfshinë nga entuziazmi rreth kompanive të teknologjisë. Greenspan paralajmëroi për atë që e quajti “gëzim i paarsyeshëm”, por kritikët argumentuan se nuk ndërmori masa të mjaftueshme për të frenuar spekulimet. Pas shpërthimit të flluskës, Rezerva Federale uli sërish normat e interesit për të mbështetur ekonominë. Ekonomisti fitues i Çmimit Nobel, Paul Krugman, ishte ndër kritikët më të zëshëm të kësaj qasjeje.
Pas sulmeve terroriste të 11 shtatorit 2001, Greenspan ndërhyri përsëri duke ulur normat e interesit për të shmangur një ngadalësim të thellë ekonomik. Ai gjithashtu mbështeti politikat që synonin stabilizimin e tregjeve të energjisë në një periudhë pasigurie gjeopolitike.
Në vitin 2006 ai u largua nga drejtimi i Rezervës Federale pas pesë mandateve të njëpasnjëshme, një rekord në historinë e institucionit. Vetëm një vit më vonë, tregu amerikan i banesave filloi të shembej, duke çuar në krizën financiare globale të vitit 2008. Shumë kritikë e lidhën krizën me politikat monetare të ndjekura gjatë mandatit të tij dhe me kundërshtimin e tij ndaj rregullimit më të fortë të sektorit bankar.
Në tetor 2008, gjatë një dëshmie para Kongresit amerikan, Greenspan pranoi publikisht se kishte nënvlerësuar rreziqet e sistemit financiar. Ai deklaroi se kishte besuar se institucionet financiare do të vepronin në interesin e tyre afatgjatë dhe se mekanizmat e vetërregullimit do të funksiononin. Kriza, sipas tij, tregoi se kjo bindje kishte mangësi serioze.
“Kam gjetur një të metë. Nuk e di sa e rëndësishme apo sa e përhershme është, por ky fakt më shqetëson shumë”, deklaroi ai në atë kohë.
Pavarësisht debateve mbi trashëgiminë e tij, Alan Greenspan mbetet një nga figurat më të rëndësishme në historinë ekonomike amerikane. Ai mori Medaljen Presidenciale të Lirisë dhe u nderua me titull kalorësiak nga Mbretëresha Elizabeth II. Edhe pas largimit nga detyra, ai vazhdoi të ishte një komentator dhe këshilltar i kërkuar për çështjet ekonomike.
Në vitet e fundit të jetës, Greenspan kritikoi disa politika ekonomike të administratave të ndryshme amerikane, kundërshtoi Brexit-in dhe paralajmëroi për rreziqet që lidhen me ritmin e ndryshimeve të normave të interesit. Ai festoi 100-vjetorin në mars të vitit 2026.
Alan Greenspan do të kujtohet si njeriu që ndikoi më shumë se kushdo tjetër në formësimin e politikës monetare amerikane gjatë fundit të shekullit XX dhe fillimit të shekullit XXI. Për mbështetësit e tij, ai ishte garantues i stabilitetit ekonomik dhe arkitekt i një periudhe të gjatë prosperiteti. Për kritikët, filozofia e tij e tregut të lirë dhe kundërshtimi ndaj rregullimit financiar kontribuuan në krijimin e kushteve që çuan në krizat më të mëdha të kohës moderne.
Lini një Përgjigje