FLASH
Shkruar nga Pamfleti
Eine Episode aus Sibirien verdeutlicht die neue Atmosphäre in Russland, wo die Staatspropaganda selbst angesichts der Kriegsverluste in der Ukraine Patriotismus und Gehorsam fordert...
Der gegenwärtige Zustand Russlands, wo selbst Unglück gefeiert werden muss, lässt sich vielleicht am besten durch eine Szene veranschaulichen, die sich am 9. Mai in Kemerowo ereignete. Die Hauptstadt der Kohlebergbauregion Kusbass im südlichen Sibirien war 1945 Schauplatz eines Siegesmarsches des „Unsterblichen Regiments“.
Die Initiative entstand Anfang des letzten Jahrzehnts in Tomsk, etwa 150 Kilometer nordwestlich von Kemerowo. Unabhängige Journalisten wollten eine Lücke im offiziellen Geschichtsbild füllen, das gemäß sowjetischer Tradition die Armee und den „Massenheldentum“ feierte, ohne individuelle Schicksale zu würdigen. Anfangs marschierten Menschen mit Porträts von Teilnehmern des „Großen Vaterländischen Krieges“, wie Moskau den Teil des Zweiten Weltkriegs nennt, der mit dem deutschen Angriff auf die Sowjetunion 1941 begann.
Doch schon bald führte die Regierung das „Unsterbliche Regiment“ ein. Für die Machthaber ging es nicht nur um die Millionen Toten der Jahre 1941–1945, sondern generell um die Rechtfertigung des Opfers für das Vaterland. Aus diesem Grund tauchten bereits vor Beginn der „Spezialoperation“ 2022, also des Krieges gegen die Ukraine, Porträts von Teilnehmern des Angriffs auf das Nachbarland bei den Aufmärschen auf. Selbst der geheime Krieg gegen die Ukraine wurde als Verteidigungskampf gegen vom Westen manipulierte Neonazis und als Fortsetzung des Krieges gegen Hitlerdeutschland dargestellt.
"Ruhm unseren Helden! Hurra!"
„Der russische Präsident Wladimir Putin hat erklärt, dass die heutigen Teilnehmer der militärischen Sonderoperation die direkten Erben der Helden des Großen Vaterländischen Krieges und anderer Vorfahren der tausendjährigen Geschichte Russlands sind “, sagte ein Moderator feierlich während des Marsches in Kemerowo, wie der kremlnahe regionale Sender Kusbass Perwij berichtete.
Dann sprach eine junge Reporterin des Senders eine ältere Frau an, die an dem Marsch teilnahm. Die Reporterin hielt ein Mikrofon und trug eine St.-Georgs-Schleife an der Brust; das schwarz-weiß-orangefarbene Symbol des Sieges über den Nationalsozialismus wird seit 2014 auch als Symbol des Krieges gegen die Ukraine verwendet.
Die Frau trug ein Schwarz-Weiß-Porträt ihres Großvaters bei sich, der gegen die deutschen Besatzer gekämpft hatte und, wie sie erklärte, verwundet aus dem Krieg zurückgekehrt war. Er war 65 Jahre alt geworden, hatte aber nie über seine Erlebnisse gesprochen. „Über solche Dinge spricht man nicht “, sagte sie. Im Präsens, als wäre nichts geschehen.
Në duar ajo mbante edhe një portret tjetër, me ngjyra. Në të shihej një burrë i ri me mjekër dhe dekorata ushtarake mbi uniformë kamuflazhi. Shikuesit nuk morën vesh kush ishte ai: pasi gruaja ra dakord me reporteren se kujtesa ishte e nevojshme dhe e rëndësishme, kronika ndërpritet papritur. Kanali televiziv e kishte montuar më vonë materialin, pas kritikave të shumta.
Në rrjetet sociale qarkulloi pjesa e mbetur e transmetimit direkt. Gruaja, duke parë portretin në duar, shtoi me zë të trishtuar dhe të hidhur: “Ky është djali im, i zhdukur pa gjurmë.” Kjo është formula zyrtare ruse për ushtarët e zhdukur në luftë. Reporterja e pa shkurt foton dhe tha: “Pra, për ju kjo është një festë e dyfishtë.” Gruaja tundi kokën dy herë, pa folur. “Atëherë ju uroj festën, Ditën e Fitores, një ditë të bukur për ju sot”, tha reporterja, buzëqeshi dhe u largua.
Aparati shtetëror dhe vetë Putini e përshkruajnë luftën dhe rënien për Rusinë si diçka kuptimplotë dhe fisnike. Urimi i gazetares ishte në përputhje të plotë me linjën e Kremlinit. Vetëm se aty cinizmi nuk fshihej pas fjalëve solemne, siç bën Putini kur falënderon vejushat dhe nënat për burrat dhe djemtë e sakrifikuar për “kauzën e madhe ruse”.
Është më e lehtë dhe më pak e rrezikshme të zemërohesh me një reportere që përdor formula zyrtare përballë dhimbjes, sesa me komandantin suprem, i cili sot duket më i pafat se kurrë që nga pushtimi i Ukrainës.
Kufizime gjithnjë e më të forta
Kufizimet në internet po ndikojnë gjithnjë e më shumë edhe te rusët që nuk duan të kenë lidhje me luftën. Përplasjet lidhur me ndjekjen e aplikacioneve si Telegram dhe përdorimin e VPN-ve kanë krijuar tensione edhe brenda aparatit të Putinit. Problemet ekonomike po shtohen. Në planin ushtarak, pushtuesit rusë nuk po përparojnë në Ukrainë.
Dronët ukrainas po arrijnë gjithnjë më thellë në territorin rus, duke dëmtuar rafineri nafte dhe fabrika ushtarake, madje duke kërcënuar edhe paradën ushtarake në Moskë për “Ditën e Fitores”, siç pranoi vetë Kremlini.
Për këtë arsye, këtë vit në Sheshin e Kuq kishte më pak ushtarë se zakonisht dhe asnjë tank apo pajisje tjetër ushtarake. Armëpushimi i shpallur nga presidenti amerikan Donald Trump për 9 majin u arrit pasi njerëzit e Putinit kërcënuan me goditje raketore ndaj Kievit në rast sulmi mbi paradën, duke ua bërë të qarta amerikanëve pasojat për përfaqësitë diplomatike atje. Kështu e tregoi vetë Putini në mbrëmjen e “Ditës së Fitores”.
Putini u përpoq të shmangte vëmendjen nga gjendja e përgjithshme duke lënë të kuptohej se lufta mund të përfundonte së shpejti dhe duke përmendur ish-kancelarin gjerman Gerhard Schröder si ndërmjetës “personalisht të preferuar” për bisedime të mundshme me Bashkimin Evropian. Megjithatë, ai vazhdon të mbajë të pandryshuara kërkesat maksimale ndaj Ukrainës dhe Perëndimit.
Aparatit shtetëror dhe rusëve u mbetet vetëm të vazhdojnë si më parë, aq sa munden. Dhe, pas udhëheqësit, të përsërisin me fraza propagandistike një fitore që duket më larg se kurrë.
“Dhe ne presim fitoren e re”
Përballë zemërimit publik, reporterja e Kuzbasit fillimisht u justifikua në stilin e Putinit: me shprehjen “festë e dyfishtë” ajo kishte pasur parasysh “heroizmin e dyfishtë” në familjen e gruas. Gjyshi kishte qenë hero lufte dhe djali po luftonte; “i zhdukur pa gjurmë” nuk do të thoshte se kishte vdekur.
“Dita e Fitores” ishte po aq e rëndësishme sa 9 maji i vitit 1945. “Dhe ne presim edhe fitoren e re, për të cilën heronjtë e Kuzbasit po mbrojnë atdheun pikërisht tani!”
Më vonë, reporterja kërkoi falje në rrjetin social VK, duke thënë se kishte bërë një “gabim në të shprehur”. Ajo kërkoi ndjesë nga “nëna e heroit” dhe nga të gjithë ata që mund të ishin ndjerë të lënduar. Tha se ishte emocionuar dhe se redaksia e kanalit, “përfshirë edhe mua”, kishte “respekt dhe vlerësim të madh” për pjesëmarrësit e operacionit special ushtarak.
“Ne raportojmë për punën e tyre heroike. Ne ndihmojmë njerëzit në Kuzbas të informohen për aksionet në mbështetje të luftëtarëve dhe edhe vetë kontribuojmë rregullisht. E kuptoj që fjalët e mia po përdoren tani nga armiqtë e Rusisë dhe kjo është shumë e dhimbshme. Por unë e di me siguri se fitorja do të jetë e jona.”
Rikthim në zakonet sovjetike
Shumë të rinj në Rusi po mësojnë sërish të flasin me formula të gatshme patriotike, të shprehin pendim dhe besnikëri sa herë që kërkohet, në mënyrë që të ecin përpara profesionalisht dhe të mos izolohen.
Rreth 1800 kilometra në perëndim të Kemerovos, në qytetin Perm në Ural, një grua, le ta quajmë Irina, ndien sikur është kthyer në fëmijërinë e saj sovjetike. Në “agimin e stagnimit”, siç thotë ajo me ironi. Gjithmonë duhej të fshihje mendimet pas formulimeve marksiste-leniniste, edhe pse si sunduesit, ashtu edhe qytetarët e dinin se ato nuk kishin kuptim. Mendimin e vërtetë mund ta thoje vetëm në kuzhinë.
“Këtë e kishim harruar”, thotë Irina, duke shtuar “nuk donim të ktheheshim aty. Por është si biçikleta: nuk harrohet, edhe pas 30 apo 40 vjetësh.”
Qëndrimi i Irinës, “emigrimi i brendshëm”, është tipik për shumë rusë. Ajo shmang njerëzit agresivë dhe mbështetësit e zhurmshëm të luftës, nuk hyn në konflikte dhe flet vetëm me ata që di se ndajnë të njëjtat bindje.
Ashtu si në fundin e epokës sovjetike, kur zyrtarisht propagandohej abstinenca ndërsa në realitet askush nuk e mbështeste fushatën kundër alkoolit, edhe sot ndodh e njëjta gjë me kufizimet në internet. Edhe funksionarët i anashkalojnë ato, ndërsa njëkohësisht mbrojnë publikisht nevojën e tyre.
“Ata bëjnë sikur besojnë te ndalimet”, thotë Irina, duke shtuar “dhe ne bëjmë sikur dorëzohemi. Por brenda vetes të gjithë e kuptojnë këtë lojë.”
Tatsächlich nutzt Irina weiterhin Telegram, Facebook und YouTube über Proxys und VPNs. „Alles funktioniert.“ Sie will die staatliche App „Max“, die Telegram ersetzen soll, nicht installieren.
„Ich brauche es nicht “, sagt sie. Ihrer Meinung nach würden andere es ihr gleichtun, als eine Art „stillen Widerstand“. Manche installieren die App nur auf einem separaten Telefon, um auf Nummer sicher zu gehen.
Doppelzüngigkeit sogar auf Staatsebene
Doppelzüngigkeit gibt es nicht nur im Privatleben, sondern auch auf staatlicher Ebene: Während die russische Medienaufsichtsbehörde Roskomnadzor viel Geld für Blockierung und Zensur ausgibt, schließen russische Regionen Verträge für VPN-Dienste ab.
„Wir werden an dem Ort sterben, an dem wir geboren wurden “, sagt Irina mit Blick auf Russlands Rückkehr zu sowjetischen Gebräuchen.
Ihre Stadt Perm wurde bereits mehrfach von ukrainischen Drohnen angegriffen. Eine Raffinerie und eine Ölpumpstation gerieten in Brand. Irina sah den Rauch mit eigenen Augen.
„Dunkelgraue Wolken, wie vor einem Sturm.“
Viele Einwohner waren überrascht, dass so etwas in Perm passieren konnte, etwa 1.500 Kilometer von der Front entfernt.
„Jetzt heißt es: Ah, es ist möglich. Und jeder wird zum Experten.“
Viele beklagten sich darüber, dass die Luftabwehr nicht funktioniere. Einige waren besorgt, andere gerieten in Panik. „Aber man kann ja nichts tun.“
Außer, um sich anzupassen. Nach den ersten beiden Angriffsnächten Ende April wurde der Marsch des „Unsterblichen Regiments“ in Perm abgesagt. Die Militärparade, die ihr üblicherweise vorausging, sollte ursprünglich stattfinden; es hatten sogar zwei Proben stattgefunden.
Doch nach einem weiteren Anschlag am 7. Mai wurde auch diese Parade abgesagt. In Online-Foren bedauerten viele dies. Danach sei die Stadt so leer gewesen wie eh und je, erzählt Irina.
Statt der Parade gingen die Einwohner von Perm in ihre Datschen. /Adaptiert von FAZ /
Po ta paisesh popullin me nje cope sallo derri ne nje xhep e ne xhepin tjeter me nje shishe vodka i behet tryte bythe e vret edhe nenen e baben e vet e jo me popullin, si ne kohen e Stalinit. Per ca popuj koke gdhe, skllaveria considerohet superioritet.