FLASH
Shkruar nga Pamfleti
Memorandumi SHBA-Iran dhe marrëveshja trepalëshe për Libanin po shndërrohen në teste politike për J.D. Vance dhe Marco Rubio, ndërsa zbatimi i tyre mbetet i mbushur me pasiguri.
Krizat kryesore në Lindjen e Mesme kanë hyrë tashmë përfundimisht në garën e brendshme të Partisë Republikane për pasardhësin e Donald Trumpit, me kusht që presidenti aktual të mos vendosë të shtojë një tjetër tension mbi ekuilibrat tashmë të brishtë institucionalë të Shteteve të Bashkuara duke kandiduar për një mandat të tretë presidencial.
Zëvendëspresidenti J.D. Vance është identifikuar në një farë mënyre me Memorandumin e Mirëkuptimit (MoU) SHBA-Iran, të nënshkruar disa javë më parë, i cili solli një armëpushim të brishtë në Gjirin Persik. Megjithatë, vetë Vance nuk e ka fshehur atë që, sipas tij, është synimi real i Uashingtonit lidhur me këtë memorandum: të përfitojë nga një pauzë 60-ditore për të ulur tensionet në tregjet energjetike dhe për të rimbushur rezervat e armatimeve, përpara se, nëse do të jetë e nevojshme, të rifillojnë armiqësitë. Mbetet e paqartë nëse presidenti Trump e ndan këtë qasje.
Konkurrenti më i drejtpërdrejtë i Vance për zgjedhjet presidenciale të vitit 2028, Sekretari i Shtetit Marco Rubio, ka fituar gjithashtu "dosjen" e tij politike për të forcuar ambiciet drejt Shtëpisë së Bardhë, përmes marrëveshjes kuadër trepalëshe të nënshkruar në Uashington më 26 qershor nga Libani, Izraeli dhe Shtetet e Bashkuara, nën ndërmjetësimin e tij.
Muajt e ardhshëm mund t'i shndërrojnë këto dy marrëveshje në dy teste paralele, jo vetëm për të vlerësuar efektivitetin e tyre, por edhe për të kuptuar shanset presidenciale të dy arkitektëve amerikanë të tyre.
Memorandumi për Iranin fillimisht u perceptua si një "fitore iraniane", pasi lidhi armëpushimin në Gjirin Persik me atë në Liban. Megjithatë, marrëveshja kuadër trepalëshe për Libanin mund ta ketë ribalancuar situatën. Kjo do të vlerësohet më qartë gjatë javëve të ardhshme, duke nisur nga zbatimi konkret i të dy marrëveshjeve.
Dokumenti për Libanin, të paktën në nivel retorik, paraqitet si fillimi i një procesi drejt "paqes dhe sigurisë së qëndrueshme". Megjithatë, një lexim i kujdesshëm i tekstit dhe, mbi të gjitha, i Aneksit të klasifikuar të Sigurisë – i cili, në mënyrë të pamatur dhe ndoshta të qëllimshme, u publikua në media nga qeveria izraelite – jep një panoramë shumë më të çekuilibruar sesa sugjeron narrativa zyrtare.
Pika konceptuale e nisjes së marrëveshjes është e ashtuquajtura reciprocitet i njëpasnjëshëm. Forcat e Armatosura Libaneze (LAF) duhet të rivendosin sovranitetin efektiv mbi territorin kombëtar, "në pritje" të çarmatimit të verifikuar të Hezbollahut, kusht që më pas do të mundësonte tërheqjen graduale të Forcave të Mbrojtjes së Izraelit (IDF). Në letër bëhet fjalë për një mekanizëm simetrik shkëmbimi, por në praktikë pabarazia e fuqisë ndërmjet palëve e bën këtë skemë thellësisht të favorshme për Izraelin.
Kjo del qartë nga Aneksi i Sigurisë: është vetë shteti izraelit dhe jo një organ i pavarur apo një mekanizëm i përbashkët verifikimi ai që do të vendosë nëse njëra nga dy "zonat pilot" të përcaktuara në marrëveshje – njëra në veri të lumit Litani dhe tjetra në jug – është pastruar mjaftueshëm nga infrastruktura e Hezbollahut.
Kjo do t'i jepte Jerusalemit një kompetencë diskrecionale, praktikisht të pakufizuar, për të vendosur mbi kohën dhe mënyrën e tërheqjes së vet, duke e shndërruar atë që duhet të ishte një strategji daljeje në një klauzolë potencialisht të pacaktuar në kohë. Në fakt, fjala "tërheqje" ("withdrawal"), në lidhje me Izraelin, nuk përmendet as në marrëveshjen kuadër dhe as në Aneksin e Sigurisë.
Kësaj i shtohet edhe një element tjetër kritik: e ashtuquajtura Linja e Verdhë, brezi i sigurisë që forcat izraelite do të vazhdojnë të mbikëqyrin pranë kufirit të tyre, nuk parashikon vetëm një prani statike, por një mandat të mirëfilltë operacional që autorizon ushtrinë izraelite të ndërhyjë ushtarakisht kundër kërcënimeve "të menjëhershme dhe në zhvillim" brenda territorit libanez.
Me fjalë të tjera, edhe pas nënshkrimit të marrëveshjes, Izraeli rezervon përmes vetë marrëveshjes të drejtën për të ndërmarrë veprime të njëanshme në territorin sovran të një shteti tjetër, një përjashtim që vështirë se gjen precedentë në marrëveshje të tjera dypalëshe sigurie mes shteteve që formalisht nuk ndodhen në gjendje lufte të shpallur me njëri-tjetrin.
Në fund të fundit, dihet se në Lindjen e Mesme armëpushimet e nënshkruara me Izraelin i detyrojnë të gjitha palët, përveç vetë Izraelit, i cili deri tani ka përfituar nga imuniteti politik i garantuar nga Shtetet e Bashkuara, përfshirë edhe mbrojtjen diplomatike që Uashingtoni i siguron në Këshillin e Sigurimit të OKB-së.
Veçanërisht domethënës, nga pikëpamja politike, është detaji që lidhet me kërkesën për mbajtjen sekret të Aneksit të Sigurisë. Sipas mediave izraelite, nuk ka qenë Jeruzalemi që ka kërkuar konfidencialitetin, por vetë qeveria e Bejrutit, edhe pse e kishte miratuar publikisht marrëveshjen "në parim".
Qeveria libaneze duket se është e vetëdijshme se publikimi i plotë i detajeve operative do ta ekspozonte përballë një akuze të vështirë për t'u kundërshtuar: se kishte pranuar një dorëzim de facto të sovranitetit në këmbim të një premtimi për tërheqje, afatet e së cilës mbeten në thelb në duart e palës tjetër. Frika nga pasojat e brendshme, në një vend tashmë të përçarë përgjatë vijave fetare dhe politike, me gjasë ka mbizotëruar ndaj transparencës ndaj opinionit publik.
Në planin e legjitimitetit politik të brendshëm, marrëveshja përballet gjithashtu me kundërshtimin e prerë të Hezbollahut dhe të lëvizjes tjetër shiite, Amal, e cila e ka cilësuar atë si një "devijim politik dhe të sigurisë" që rrezikon sovranitetin e Libanit dhe ushqen "ndarje të rrezikshme të brendshme".
Përtej retorikës politike, ky kundërshtim prek një çështje reale: një marrëveshje që përjashton nga tryeza e negociatave aktorin më të rëndësishëm politik dhe ushtarak të vendit, sado i diskutueshëm të jetë ai, rrezikon të mbetet një marrëveshje ndërmjet qeverisë qendrore dhe aktorëve të jashtëm, pa një konsensus të brendshëm mjaftueshëm të gjerë për të garantuar zbatimin afatgjatë.
Protestat e zhvilluara në Bejrut në orët pas nënshkrimit të marrëveshjes, së bashku me bombardimet izraelite pranë Markabas gjatë së njëjtës natë, konfirmojnë se situata e brendshme në Liban mbetet e brishtë dhe potencialisht e ekspozuar ndaj një rikthimi të luftës civile.
Nga ana tjetër, duhet pranuar se marrëveshja përfshin edhe elemente që nuk duhen nënvlerësuar: njohjen reciproke të sovranitetit, krijimin e grupeve të punës për një marrëveshje më të gjerë paqeje dhe sigurie, si dhe përcaktimin e dy zonave pilot ku do të nisë transferimi i parë i përgjegjësive tek ushtria libaneze. Këto përfaqësojnë hapa proceduralë konkretë, ndonëse modestë.
Vetë Rubio, me një nënvlerësim që tingëllon pothuajse i sinqertë, e ka përkufizuar marrëveshjen si "vetëm fillimi i fillimit". Megjithatë, mbetet problemi themelor: një proces, arkitektura juridike e të cilit ia beson vetëm njërës palë – asaj ushtarakisht më të fuqishme – vlerësimin e kushteve që aktivizojnë detyrimet reciproke, priret të prodhojë një ekuilibër të brishtë, më të ngjashëm me një regjim të rregulluar pushtimi të përkohshëm sesa me një traktat paqeje ndërmjet palëve të barabarta.
Në përfundim, marrëveshja kuadër duket më pak si baza e një paqeje të qëndrueshme dhe më shumë si formalizimi juridik i një status quo-je të favorshme për Izraelin, e maskuar me gjuhën diplomatike të reciprocitetit. Prova e vërtetë nuk do të jetë nënshkrimi në Uashington, por zbatimi konkret gjatë muajve të ardhshëm: nëse tërheqja e forcave izraelite nga zonat pilot do të ndodhë sipas afateve të verifikueshme dhe kritereve të përbashkëta, apo nëse diskrecioni i gjerë që parashikon aneksi sekret do të përkthehet, siç druhen tashmë shumë analistë, në një shtyrje të pacaktuar, duke e lënë jugun e Libanit në një gjendje sovraniteti vetëm nominal.
Megjithatë, mbetet edhe një pikëpyetje themelore: sot nuk ekziston asnjë aktor, brenda apo jashtë Libanit, që të ketë forcën politike dhe ushtarake për të çarmatosur milicitë e Hezbollahut. Ky është elementi që, sipas vizionit amerikan dhe izraelit, përbën parakushtin kryesor për stabilitetin e vendit dhe për rikthimin e sovranitetit të tij të plotë përmes një tërheqjeje të plotë izraelite. Për pasojë, ngërçi libanez duket i destinuar të vazhdojë. /Përshtatur nga "Inside Over"
Lini një Përgjigje