FLASH
Shkruar nga Pamfleti
Përplasjet e fundit mes Iranit dhe Izraelit kanë nxjerrë në pah tensionet në rritje mes Donald Trump dhe Benjamin Netanyahut. Ndërsa Uashingtoni kërkon stabilitet dhe një marrëveshje me Teheranin, kryeministri izraelit duket i vendosur të vazhdojë presionin ushtarak, duke e bërë armëpushimin aktual jashtëzakonisht të brishtë
Përshkallëzimi i fundit ushtarak mes Iranit dhe Izraelit mund të jetë ndalur përkohësisht, por zhvillimet e fundjavës treguan se rajoni mbetet shumë larg një paqeje të qëndrueshme. Shkëmbimi i raketave mes dy rivalëve rajonalë jo vetëm që dëshmoi brishtësinë e armëpushimit ekzistues, por gjithashtu nxori në pah një faktor gjithnjë e më të rëndësishëm në krizë: marrëdhënien e tensionuar dhe shpesh kontradiktore mes presidentit amerikan Donald Trump dhe kryeministrit izraelit Benjamin Netanyahu.
Për muaj të tërë, administrata amerikane është përpjekur të paraqesë armëpushimin si një sukses diplomatik të Uashingtonit. Trump ka deklaruar vazhdimisht se ka kontroll mbi zhvillimet në rajon dhe se procesi drejt një marrëveshjeje më të gjerë po avancon. Megjithatë, veprimet e fundit të Izraelit kanë treguar se Netanyahu vazhdon të marrë vendime të pavarura, edhe kur ato bien ndesh me dëshirat e aleatit më të rëndësishëm të vendit të tij.
Në një intervistë për Financial Times, Trump u përpoq të theksonte qartë hierarkinë në marrëdhënien mes dy liderëve.
“Unë marr të gjitha vendimet. Nuk është ai që vendos,” deklaroi presidenti amerikan.
Deklarata erdhi pas raportimeve se vetëm disa ditë më parë Trump kishte zhvilluar një bisedë jashtëzakonisht të ashpër me Netanyahun. Sipas burimeve të cituara nga media amerikane, presidenti amerikan e kishte paralajmëruar homologun izraelit të mos zgjeronte operacionet ushtarake në Liban dhe të shmangte sulmet ndaj objektivave të lidhura me Hezbollahun në Bejrut.
Administrata amerikane druhej se një sulm i tillë mund të shkaktonte reagim të drejtpërdrejtë iranian dhe të rrëzonte armëpushimin e brishtë që ishte ndërtuar me vështirësi gjatë muajve të fundit.
Megjithatë, pas humbjeve që Izraeli raportoi në frontin libanez, Netanyahu autorizoi bombardime në zonën Dahiyeh të Bejrutit jugor, e njohur si bastioni kryesor i Hezbollahut. Reagimi iranian nuk vonoi. Teherani lëshoi një seri raketash drejt Izraelit, duke rritur ndjeshëm frikën për një konflikt rajonal më të gjerë.
Sistemet izraelite të mbrojtjes ajrore arritën të neutralizonin shumicën e raketave, por përplasja nuk përfundoi aty. Pavarësisht kërkesave të Trumpit për vetëpërmbajtje, Netanyahu urdhëroi kundërsulme ndaj objektivave iraniane. Sulmet dhe kundërsulmet vazhduan deri në orët e para të së hënës, kur të dyja palët pranuan një ndalim të përkohshëm të operacioneve ushtarake.
Ky zhvillim i dha administratës amerikane mundësinë të rikthejë në fokus përpjekjet diplomatike. Trump deklaroi në platformën e tij Truth Social se negociatat do të përparonin me shpejtësi dhe se një “marrëveshje përfundimtare” mund të ishte më afër se kurrë. Megjithatë, tregjet ndërkombëtare dhe analistët e sigurisë reaguan me skepticizëm, pasi deklarata të ngjashme janë bërë disa herë gjatë muajve të fundit pa sjellë rezultate konkrete.
Dy liderë me interesa të ndryshme
Sipas analizës, dallimet mes Trumpit dhe Netanyahut janë bërë gjithnjë e më të dukshme që nga fillimi i konfrontimit të drejtpërdrejtë me Iranin.
Fillimisht, të dy liderët dukeshin të bashkuar në qëllimin për të ushtruar presion maksimal ndaj Teheranit. Megjithatë, situata ndryshoi kur u bë e qartë se objektivat që Izraeli kishte paraqitur – përfshirë dobësimin vendimtar të regjimit iranian apo edhe ndryshimin e tij, nuk mund të arriheshin shpejt.
Për Trumpin, konflikti filloi të krijonte kosto të konsiderueshme politike dhe ekonomike. Mbyllja e pjesshme e trafikut në Ngushticën e Hormuzit dhe pasiguria në tregjet energjetike sollën rritje të çmimeve të naftës dhe shqetësime për ekonominë amerikane.
Kjo është veçanërisht problematike për presidentin amerikan në prag të zgjedhjeve. Rritja e çmimeve të energjisë, inflacioni dhe paqëndrueshmëria ekonomike mund të dëmtojnë pozitat e tij politike. Për më tepër, administrata amerikane synon të shmangë çdo krizë të madhe ndërkombëtare gjatë periudhës kur SHBA do të jetë në qendër të vëmendjes globale për ngjarje të rëndësishme sportive dhe ekonomike.
Netanyahu përballet me një realitet krejt tjetër.
Kryeministri izraelit hyn në muajt e ardhshëm nën presion të madh politik. Koalicioni i tij qeverisës përballet me rrezikun e humbjes së zgjedhjeve që duhet të mbahen deri në fund të tetorit. Për më tepër, pas disa viteve konfliktesh dhe operacionesh ushtarake, shumë votues izraelitë kërkojnë rezultate konkrete.
Kritikët e Netanyahut argumentojnë se ai nuk ka arritur të neutralizojë kërcënimet kryesore ndaj Izraelit. Irani vazhdon të mbetet aktor i fuqishëm rajonal, Hezbollahu ruan kapacitetet ushtarake në Liban dhe Hamasi ende nuk është eliminuar plotësisht si forcë operative.
Në këtë kontekst, Netanyahu ka interes politik që të vazhdojë presionin ushtarak, me shpresën se një zhvillim i madh strategjik, si destabilizimi i regjimit Iranian, mund të ndryshojë klimën politike në Izrael.
Frika e Izraelit nga një marrëveshje SHBA-Iran
Një nga pikat më të mëdha të përplasjes mes Trumpit dhe Netanyahut lidhet me negociatat amerikano-iraniane.
Sipas raportimeve, Izraeli është lënë kryesisht jashtë bisedimeve që po zhvillohen për një marrëveshje të re. Kjo ka krijuar shqetësim në Jerusalem.
Versionet e deritanishme të marrëveshjes do t'i lejonin Iranit të mbante një program bërthamor të kufizuar nën mbikëqyrje ndërkombëtare, ndërsa në këmbim do të përfitonte lehtësime ekonomike dhe njohje të caktuara diplomatike.
Për Netanyahun, kjo do të përbënte një kompromis të papranueshëm.
Qeveria izraelite argumenton prej vitesh se çdo program bërthamor iranian përbën rrezik strategjik për sigurinë kombëtare të Izraelit. Për më tepër, Teherani ka kërkuar që një marrëveshje e ardhshme të përfshijë kufizime ndaj operacioneve izraelite kundër Hezbollahut në Liban, çka do të reduktonte lirinë e veprimit të ushtrisë izraelite.
Pikërisht për këtë arsye, shumë zyrtarë pranë Netanyahut besojnë se negociatat do të dështojnë përfundimisht dhe se SHBA do të rikthehet në një politikë më konfrontuese ndaj Iranit.
Aleatë të domosdoshëm, por rivalë në strategji
Pavarësisht mosmarrëveshjeve, as Trump dhe as Netanyahu nuk mund të shkëputen nga njëri-tjetri.
Izraeli mbetet i varur nga mbështetja ushtarake, diplomatike dhe ekonomike amerikane. Asnjë kryeministër izraelit nuk mund të përballojë një përplasje të hapur me Uashingtonin.
Nga ana tjetër, Trump e konsideron Izraelin një aleat kyç në Lindjen e Mesme dhe një element të rëndësishëm të politikës së tij të jashtme.
Megjithatë, marrëdhënia mes dy liderëve është bërë më e ndërlikuar se kurrë. Të dy kanë ndërtuar karrierat e tyre mbi aftësinë për të identifikuar dobësitë e kundërshtarëve dhe sot duket se i njohin mirë edhe dobësitë e njëri-tjetrit.
Sipas raportimeve, gjatë një bisede private Trump i ka thënë Netanyahut se pa mbështetjen amerikane ai do të përballej me pasoja serioze politike dhe ligjore. Edhe pse autenticiteti i këtyre deklaratave nuk është konfirmuar zyrtarisht, ato pasqyrojnë nivelin e tensionit që ekziston aktualisht mes dy liderëve.
Një armëpushim ende i pasigurt
Ngjarjet e fundjavës treguan se armëpushimi në Lindjen e Mesme mbetet jashtëzakonisht i brishtë. Çdo incident lokal ka potencialin të shndërrohet shpejt në një krizë rajonale.
Ndërsa Trump përpiqet të avancojë një zgjidhje diplomatike dhe të shmangë një luftë të re të kushtueshme, Netanyahu vazhdon të besojë se presioni ushtarak mund të prodhojë rezultate që diplomacia nuk mund t'i arrijë.
Kjo diferencë strategjike mes dy liderëve është bërë një nga faktorët më të rëndësishëm që do të përcaktojë të ardhmen e rajonit. Për sa kohë që Uashingtoni dhe Jerusalemi nuk ndajnë të njëjtin vizion për Iranin dhe sigurinë rajonale, armëpushimi aktual do të mbetet i cenueshëm dhe Lindja e Mesme do të vazhdojë të jetojë nën hijen e një përshkallëzimi të ri. /Përshtati Pamfleti/
Lini një Përgjigje