FLASH
Shkruar nga Nicola Pedrazzi
Edi Rama kam als Symbol des lang ersehnten Wandels an die Macht, doch heute sehen ihn viele als Verkörperung eben jenes Systems, das er zu überwinden versprach. Sein Nachfolger, wer auch immer es sein mag, wird vor einer weitaus größeren Herausforderung stehen als dem Wahlsieg: ein glaubwürdiges Entwicklungsprojekt aufzubauen und eine Demokratie zu schaffen, die tatsächlich für die Bürger funktioniert.
Ich lebe seit zehn Jahren nicht mehr in Albanien. Vielleicht schreibe ich deshalb fast gar nicht mehr darüber. Ich habe das Gefühl, den Bezug zur Realität verloren zu haben. Doch die jüngsten Proteste in Europa mit dem Ruf „Rama raus!“ haben mich zurück ins Jahr 2013 geführt, als ich noch in Albanien lebte und Edi Rama die Wahlen gewann. Damit endete die Ära von Sali Berisha, der zentralen Figur des Übergangs vom Kommunismus zu einer „Demokratie“, die immer schon viele Anführungszeichen gebraucht hat.
Wenn von „albanischer Demokratie“ die Rede ist, sind die Anführungszeichen eine Frage der Ehrlichkeit, denn zwei Parteien reichen nicht aus, um eine vollwertige Demokratie zu errichten. In den 1990er Jahren geschah dies selbst im postfaschistischen Italien nicht, dass unterschiedliche politische Kulturen zusammenfanden, um einen neuen Verfassungspatriotismus zu entwickeln. Es geschah etwas viel Einfacheres: Die Partei der Arbeit Albaniens spaltete sich in zwei Lager – die Demokratische Partei Sali Berishas, die vor allem im Norden stark verankert war, und die Sozialistische Partei, die im Süden, der Heimatregion von Enver Hoxha, stärker war.
Wer jedoch intellektuell ehrlich ist, muss zugeben, dass Edi Rama, der ehemalige Bürgermeister von Tirana und im Ausland eine bekannte Persönlichkeit, 2013 dank einer breiten Unterstützung in der Bevölkerung gewann, die frei von klientelistischer Logik schien. Aus diesem Grund begrüßte auch die Europäische Union den Wechsel des politischen Vermittlers, und viele Albaner im In- und Ausland hofften inständig auf einen Kurswechsel des Landes.
Dreizehn Jahre später ist Edi Rama in seiner dritten Amtszeit, und es ist offensichtlich, dass dies nicht geschehen ist. Wie sein Vorgänger verkörpert er heute kein Zukunftsprojekt, sondern das System selbst. Ein Großteil der Albaner hat dies erkannt und will es offen aussprechen. Daher rühren die Proteste auf den Plätzen, darunter auch der in Bologna.
Wo liegt die Innovation?
Ich glaube, dass der Grund, der die Albaner auf die Straße gebracht hat – der Schutz eines Naturschutzgebietes an der Mündung des Flusses Vjosa in der Nähe von Vlora vor einem Luxusbauprojekt – an sich wenig konkrete Bedeutung hat.
Doch die Symbolik ist stark: Es geht um geliebte nationale Landschaften, die im Gedächtnis vieler Menschen verankert sind; und die Vorstellung, dass dieses Erbe in die Hände einer Person "verkauft" wird, die mit Jared Kushner, dem Schwiegersohn von Donald Trump, in Verbindung steht, heizt die Debatte in den sozialen Medien noch weiter an.
Diçka e ngjashme ka ndodhur më parë me Teatrin Kombëtar apo me projekte të tjera të diskutueshme të Edi Ramës, përfshirë edhe qendrat për emigrantët në Gjadër dhe Shëngjin, të cilat u dhanë si një lloj enklave italiane në Shqipëri.
Do të ishte e lehtë të shkruhej një artikull kritik mbi rolin e rrjeteve sociale në mobilizimin politik, mbi dobësinë e këtyre protestave jashtë vendit apo mbi faktin se shumë prej tyre përbëhen nga njerëz që prej vitesh nuk jetojnë në Shqipëri.
Po ashtu, mund të thuhej se vetë Edi Rama ka përdorur të njëjtat mjete për të ndërtuar imazhin modern të Shqipërisë, që diaspora e ka konsumuar me dëshirë. Por nëse e bëjmë këtë, humbasim dy gjëra thelbësore.
E para: në këto sheshe nuk ka vetëm breza të rinj të organizuar në mënyrë dixhitale. Ka prindër dhe xhaxhallarë që emigruan në vitet ’90 me mjete të vështira; ka fëmijët e tyre të rritur si italianë, që kanë qenë pak herë në Shqipëri; dhe ka studentë të rinj që sapo kanë ardhur në Itali. Pra, ka një përzierje brezash dhe historish migrimi që nuk ishte parë më parë në këtë formë.
E dyta: pikërisht sepse kjo përzierje ekziston, shënjestra nuk është më vetëm një parti apo një qeveri, por i gjithë sistemi klientelist. Dhe është domethënëse të dëgjosh “Rama dhe Berisha, largohuni të dy nga politika”, sepse kjo pranon diçka të rëndë: se rotacioni mes tyre nuk ka qenë ndryshim, por vazhdimësi. Këto protesta nuk janë kundër një qeverie, por kundër mënyrës se si funksionon Shqipëria - kundër një sistemi ku korrupsioni nuk është devijim, por rregull.
Ku qëndron problemi
Nëse thua se Shqipëria është shtëpia jote dhe njëkohësisht kërkon largimin e Ramës, atëherë po thua se ti dhe të tjerët si ti duhet të merrni përgjegjësinë për të ardhmen. Dhe këtu lind pyetja që, me siguri, i bëhet edhe në Bruksel delegacionit të Bashkimit Evropian: në rregull, Rama mund të jetë problemi, por nëse ai largohet, kush vjen më pas?
Problemi është se sot nuk duket askush që mund të ofrojë jo vetëm fitore elektorale, por edhe një projekt të besueshëm për të ndryshuar sistemin. Dhe kjo nuk është surprizë.
Kush do të donte të qeveriste Shqipërinë sot duhet të përballonte tre detyra jashtëzakonisht të vështira:
Së pari, të hartonte një projekt zhvillimi realist dhe të bazuar në interesin e vendit (punësimi, pagat, produktiviteti dhe mirëqenia janë temat kryesore që dalin nga këto sheshe).
Së dyti, të krijonte një mbështetje të pastër politike, jo të ndërtuar mbi klientelizëm.
Dhe së treti, të përpiqej ta zbatonte këtë projekt duke u përballur njëkohësisht me kërkesat e Bashkimit Evropian dhe me presionin e strukturave informale dhe krimit të organizuar, që ende kanë ndikim real në vend.
Albanien lässt sich nicht regieren ohne internationalen Pragmatismus und eine gehörige Portion innenpolitischen Zynismus. Man muss schwierige Balanceakte meistern und sich die Hände schmutzig machen können, um überhaupt Handlungsspielraum zu haben. Und man muss sagen, dass Edi Rama diese Fähigkeiten besitzt. Sein Problem ist nicht deren Mangel, sondern das Fehlen eines langfristigen Projekts für die albanische Gesellschaft. Daran mangelt es ihm.
Wer auch immer ihm nachfolgt, muss, wenn er es besser machen will, das schaffen, was Albanien nach fast vier Jahrzehnten des Übergangs immer noch fehlt: eine stabile Mittelschicht, etwa 300.000 bis 400.000 Wähler, die nach realen Programmen und Interessen wählen und nicht nach Klientelismus oder kriminellen Einflüssen.
Ohne eine solche Mittelschicht, ohne stabile Löhne und ohne wirtschaftliche Sicherheit wird die Wahl nicht frei, und die Demokratie bleibt formal. Parteien werden keine echten Alternativen hervorbringen, und das System reproduziert sich selbst. Das ist das eigentliche Problem, nicht die Flamingos von Vjosa. / Broschüre von „Balcani Caucaso“
Mos gaboj ishte ne mandatin e 4 je te tretin .
Ky artikull eshte i mrekullueshem. Mendoj se gjithe esenca e protestave Shqiptare e ka bazen ne shgenjimin me presidentin e Amerikes qe me poshtersine me te madhe e poshteroi dhe e la ne balte tere Europen. Lere me cfare flitet per jeten e tij morale. Per ne Shqiptaret Amerika ka qene e mbetet simbol i lirise e demokracise e ky simbol ka perfunduar ne koshin e plehrave. Ne komentet nga gjithe bota e sidomos Amerikaneve behen komente te fuqishme qe mbeshtetin Shqiparet per keto protesta e konkluzioni eshte, 'te mesojme nga Shqiptaret'. Pritja qe iu be Zelenskit ne Amerike nga tre hienat ne shtepine e tyre e permbysi 100% imazhin e Shqiptareve. Besa eshte ajo qe na ka mbajtur gjalle si komb e gjuhe e pabesia eshte ajo qe po na zhduk. Gjeopolitika eshte nje fjale cader per te mbuluar pislleqet e qellimeve gerryese te pasurive te popujve e jo per t'i pasur miq e bashkepunuar. Amerikanet e Europa benin sehir kur shkaterrohej Shqiperia me uzina e fabrika e ndahej toka barbarisht me ligje te poshtra. Nuk menduan se si ta ndihmonin Shqiperine te behej si vajze e bukur por se si ta shisnin si lavire e ta perdornin mes tyre per te perfituar. Dhe ja ku jemi. Fajin e patem vete qe besuam ish kriminelet e se shkuares te na sundojne. Ky paska qene fati jone e duhet ta pranojme qe nuk ka bese ne kete planet Makiavelian. Bese a mban familjen, besa e mban fisin, besa e mban shoqerine, besa e mban kombin e boten po u lekund besa fundi de jete i tmerrshem. Ju bej thirrje te mos mendojme kurre te jetojme me moton e poshter te cifuteve, 'vdekja jote eshte jeta ime".
Po ky është sistemi kjo është shoqëria .S’mundet të ndërtosh një shtet ligjor dhe mbi të gjitha të së drejtës në një vit a 100 vjet .Shteti ndërtohet çdo ditë nga të gjithë anëtarët e tij të mëdhenj e të vegjël të pasur e të varfër të mirë e të këqij duke vendosur gurin etij në ndertesën e shtetit të perbashkët që kërkon vullnet ndergjegjsim e dije e perkushtim e mbi tu gjitha durim e dashuri pa kushte për atdheun dhe shtetin jo me vëllavrasje tradhtar e armiq ..,
Mor po ne nuk kemi kryesoren perfaqesimin. Populli nuk zgjedh dot dike qe ta perfaqesoj dhe neser te jape dhe llogari. Mbi 130 deputete i emeron Rama e Berisha. Prej ketu duhet te fillojme. Ky parlament aktualisht voton vetem cfar do Rama e shume here dhe ne ujdi me Berishen.
Edi Rama is the same stupid Idiot as Berisha, Ilir Meta! a mafia bastard
Artikulli ngre një pyetje shumë të drejtë: Shqipëria nuk ka problem vetëm me emrin e kryeministrit, por me modelin e pushtetit dhe me mungesën e një alternative serioze zhvillimi. Të thuash “pas Ramës” nuk mjafton. Pyetja e vërtetë është: çfarë vjen pas? Një emër tjetër, apo një model tjetër? Sepse nëse ndryshon vetëm fytyra dhe mbetet i njëjti sistem klientelist, i njëjti informalitet, e njëjta varësi nga lejet, tenderat, koncesionet dhe patronazhi politik, atëherë nuk kemi tranzicion. Kemi thjesht ndërrim roje. Artikulli ka të drejtë edhe kur flet për mungesën e shtresës së mesme. Pa shtresë të mesme nuk ka demokraci të qëndrueshme. Një qytetar që varet nga rroga publike, nga leja, nga tenderi, nga favori, nga partia apo nga emigracioni i fëmijëve, nuk është plotësisht i lirë politikisht. Vota bëhet më e brishtë kur ekonomia është e pasigurt. Por artikulli mbetet pak i përgjithshëm kur nuk shpjegon si krijohet kjo shtresë e mesme. Klasa e mesme nuk krijohet me fjalime, as me rotacion politik, as me moral anti-oligarkik në vetvete. Krijohet me ekonomi reale. Krijohet kur ka vende pune të paguara mirë në sektorë produktivë. Krijohet kur arsimi profesional lidhet me tregun. Krijohet kur turizmi nuk është vetëm sezonal dhe i lirë, por krijon zinxhir furnizimi, bujqësi, shërbime, transport, mirëmbajtje, menaxhim dhe standard. Krijohet kur bujqësia ka treg, jo vetëm subvencione. Krijohet kur biznesi i vogël nuk mbytet nga informaliteti, taksat arbitrare dhe konkurrenca e pandershme. Krijohet kur investimet e mëdha nuk janë enklava të mbyllura, por lidhen me ekonominë vendase. Krijohet kur prona është e sigurt dhe drejtësia funksionon. Pra, Shqipëria ka nevojë për më shumë se “anti-Rama”. Ka nevojë për një model të ri ekonomik dhe institucional. Kritika ndaj qeverisë është e drejtë kur godet arrogancën, mungesën e transparencës, kapjen e shtetit dhe modelin klientelist. Por kritika bëhet e paplotë kur kthehet në refuzim të çdo investimi të madh apo çdo zhvillimi strategjik. Problemi nuk është zhvillimi. Problemi është zhvillimi pa rregulla, pa transparencë dhe pa përfitim publik. Nëse duam Shqipëri pas Ramës, nuk mjafton të dimë kush ikën. Duhet të dimë kush ndërton: ekonomi më konkurruese, shtresë të mesme, institucione më të forta, drejtësi funksionale, arsim profesional, investime me standard dhe një shtet që nuk i përdor qytetarët si klientë politikë. Ndryshe, do bëjmë atë që kemi bërë shpesh: do rrëzojmë një emër dhe do ruajmë të njëjtën mënyrë qeverisjeje.
Ky artikull është si shumë të tjerë .. jepen “ direktiva” nga Bregu se si duhet të lundroj anija … se si duhet të sullen marinaret e cfarë spo bën mirë kapiteni … me një fjale tregon si komentator se si duhej të gjuhej penalltija e humbur . Por një të vertetë ka ky shkrim : MUNGON ALTERNATIVA E LIDERIT DHE PARTISE.