FLASH
Shkruar nga Anne Allmeling
Rrëzimi i një diktatori nuk garanton stabilitet. Përvoja e Libisë tregon se ndërhyrjet e jashtme mund të prodhojnë pasoja afatgjata të rrezikshme, një mësim i rëndësishëm edhe për Iranin...
Pesëmbëdhjetë vjet pas vdekjes së dhunshme të Muammar al-Ghadhafit, edhe djali i tij, Saif al-Islam al-Ghadhafi, është vrarë në Libi. Në një vend të copëzuar, ku milicitë ushtrojnë kontrollin real, kjo ngjarje nënvizon një realitet të hidhur: rrëzimi i një diktatori nuk sjell domosdoshmërisht një të ardhme më të mirë.
Në teori, përmbysja e një regjimi autoritar shihet si hap pozitiv, sepse krijon mundësinë për një fillim të ri. Në skenarin ideal, ajo pasohet nga një periudhë tranzicioni, zgjedhje dhe ndërtim institucionesh demokratike. Në praktikë, ky skenar realizohet rrallë. Sipas analizës, edhe në rastin e Iranit dhe udhëheqësit suprem Ali Khamenei, një zhvillim i tillë mbetet pak i mundshëm.
Lindja e Mesme ka përjetuar rrëzimin e disa diktatorëve. Njëri prej tyre ishte Muammar al-Ghadhafi, i cili sundoi Libinë për katër dekada. Pas protestave masive dhe ndërhyrjes së NATO-s, ai u rrëzua dhe u vra në shtator të vitit 2011. Megjithatë, fundi i regjimit të tij nuk solli stabilitetin e pritur.
Sipas tekstit, rreth 15 vjet më vonë, i njëjti fat e gjeti edhe Saif al-Islam al-Ghadhafin, 53 vjeç, i cili gjatë viteve të fundit të regjimit ishte paraqitur si fytyra më e moderuar e pushtetit. Vrasja e tij shënon jo vetëm një moment kyç për familjen Ghadhafi, por edhe shuarjen e shpresave të shumë libianëve për një “rrugë të tretë” politike, si alternativë ndaj dy qendrave rivale të pushtetit.
Prej më shumë se një dekade, Libia është e ndarë mes qeverive konkurruese dhe e dominuar nga milici të armatosura. Një pjesë e popullsisë kishte shpresuar se Saif al-Islam mund të luante rol bashkues. Disa libianë shprehin madje nostalgji për periudhën e Ghadhafit, jo për shkak të mirëqenies, por për shkak të një minimumi parashikueshmërie që ekzistonte atëherë.
Sot, Libia mbetet politikisht e fragmentuar, e pasigurt dhe e përfshirë nga dhuna. Ajo është shndërruar edhe në një vend tranziti për refugjatë afrikanë që synojnë Evropën. Politikanët perëndimorë që në vitin 2011 autorizuan ndërhyrjen e NATO-s për mbrojtjen e civilëve në Bengazi, sipas analizës, i nënvlerësuan pasojat afatgjata të vendimit të tyre. Shembuj paralajmërues ekzistonin, përfshirë Irakun.
Në këtë kontekst, një përpjekje e Perëndimit për të rrëzuar udhëheqësin suprem iranian Ali Khamenei mbart rreziqe të ngjashme. Khamenei, 86 vjeç, mban fjalën e fundit në çështjet kyçe të shtetit iranian. Por ajo që do të pasonte pas largimit të tij mbetet e paqartë. Një skenar i mundshëm është marrja e pushtetit nga Gardat Revolucionare, duke çuar në një regjim edhe më të ashpër.
Perëndimi, dhe veçanërisht Shtetet e Bashkuara, duhet të llogarisin se një ndërhyrje ushtarake me synim ndryshimin e regjimit në Iran mund të ketë pasoja të rënda për popullsinë, edhe pse disa iranianë shpresojnë për një ndërhyrje të tillë.
Një alternativë më pak e rrezikshme do të ishte goditja e infrastrukturës bërthamore iraniane, duke dobësuar regjimin pa imponuar një ndryshim pushteti me pasoja të paparashikueshme. Sipas këtij vlerësimi, ndryshimi politik i qëndrueshëm mund të vijë vetëm nga brenda vetë vendit. /Përshtatur nga NZZ/
Lini një Përgjigje