FLASH
Shkruar nga Agron Aranitasi
When I started writing the book, “The Truths I Believe,” I had not thought of writing about myself. The first impetus came to me when I became acquainted with the State Security files on the surveillance of citizen Agron Hajdar Aranitasi. Those files are, one more proof, of how someone could be persecuted, who, at a certain moment, was placed in the ranks of the enemies of the popular power. Nothing was taken into account, not how he had worked, nor how he had behaved, nor how he had lived. Not even the attitude of his parents, brothers and numerous cousins was taken into account, who, automatically, were subjected to the savage blow and suffered the consequences without any fault.
Chapter One
Family origin
Arabian Linen (Aranitasi)
Liria was outraged and wrote to Manush Mufti: “Who is the one who wants to close the door of my house”?! As if he didn’t know! Only one person could decide. Surprisingly, Manush intervened (it is clear where!) and replied: “We will leave Vladimir in Tirana” (he was taken as a warehouseman in a Trade enterprise). “Don’t ask me anything about Agron”! As for Gëzim, who was expelled from the party, but then returned as a candidate, Kurbnesh was the most suitable place to redo his internship!
Of course, more serious things were coming. From people close to the family (like Harilla Papajorgji), she was sent the news that "it would be good for Andi to be taken by his father to Fushë-Arrëz. We had received letters at the Central Committee of the Party, which said that; "Kadri Hazbiu's grandson continued to study in the same school with the grandsons of comrade Enver".
Liria became seriously ill, went into depression and was hospitalized. I took Andi and Teuta with me to Fushë-Arrëz…! After she left the hospital and couldn’t find her nephew and niece, she told Hajdar: “If they treat my little children like this, I’ll hand over my party card”. – “Shut up!”, he shouted, “you’ll take us all by the neck”. – “Oh, that’s right, how can I say it”, – she continued in hers. Hajdari went to the party secretary of Region No. 1, Isak Shehu. He told him about Liria’s health condition (which was already known in Tirana). Isak advised him not to rush. He would speak. “I don’t know where he spoke, but Isak told Liria that he could only take little Teuta”, – Hajdari told me later. Andi, who “had dared to continue his studies in the same school as Comrade Enver’s grandchildren,” was not forgiven. He stayed with me in Fushë-Arrëz for seven years.
Kur hyri në gjimnaz, Liria e tërhoqi në Tiranë dhe e çoi në shkollën “Qemal Stafa”, megjithëse, më afër shtëpisë, kishte shkollën “Petro Nini Luarasi”. Por aty studionin fëmijët e “Bllokut”…! Internimi i të birit ishte një tjetër goditje për Lirinë. Por akoma më e rëndë ishte goditja me moskthimin e tij, pas mbarimit të internimit. Nexhmije Hoxha, me gjithë ndërhyrjen e Foto Çamit, Hekuran Isait dhe Pirro Kondit, të cilët u vunë në lëvizje nga Shefqet Peçi, vuri veton. Dhe vetua e saj nuk mund të kapërcehej. Të gjitha këto e thyen Lirinë dhe, më 30 prill 1991, ajo mbylli sytë përgjithmonë.
E tregova historinë e saj për të qartësuar se, në atë sistem, askush nuk ishte i sigurt jashtë vullnetit të “njëshit”. Liria, ilegale që 19 vjeç, partizane dhe zëvendës-komisare kompanie, në moshën 20 vjeç, një nga gratë më të njohura e të arsimuara të kryeqytetit, e zgjedhur në udhëheqje të BGSH-së për shumë e shumë vite, me bashkëshortin, po ashtu të njohur, me poste të larta partiake dhe ushtarake, nuk mund të ishte e sigurt për fatin e saj. E pësuan njerëz të lidhur me të, e pësoi edhe ajo. Nuk mund të ndodhte ndryshe. I tillë rezultoi pushteti komunist, në fitoren e të cilit kontribuuan edhe pushkët e saj dhe të shoqit.
Hajdar Aranitasi
I kam kërkuar gjatë dosjet e Hajdar Aranitasit (të punës/personale dhe partiake/të anëtarit të partisë). Arkivi i Përgjithshëm i Shtetit më ktheu përgjigje negative. Në arkiv nuk ekzistonte dosja partiake e tij. Kjo m’u duk e çuditshme. Hajdar Aranitasi ishte zgjedhur dy herë kandidat i Komitetit Qendror (në Kongreset e IV-ët dhe të V-të) dhe zëvendëskryetar i Komisionit të Kontrollit dhe Revizionimit të Partisë (në Kongresin e VI-ët). Qoftë edhe për detyrat që kishte kryer para, vitit 1961, por sidomos pas këtij viti, Hajdar Aranitasi kishte qenë nomenklaturë e Byrosë Politike. Pas kësaj kërkova dosjen e tij të punës. Edhe kjo rezultoi pa sukses. Iu drejtova Arkivit të Ministrisë së Brendshme, meqenëse ai kishte punuar, për gati tetë vjet (me një ndërprerje në vitet 1966-1972), në atë ministri.
U gjet një dosje me rreth 30 faqe. Në kopertinën e saj shkruhej Republika Popullore e Shqipërisë. Ministria e Mbrojtjes Popullore. E habitshme! Dosja ishte e Ministrisë së Mbrojtjes, por ruhej në arkivin e Ministrisë së Brendshme! Si rregull, dosja e punës duhej të përmbante nëntë karakteristika shërbimi për periudhën; 1943 – maj 1957, siç thuhej në listën përmbledhëse të saj, por aty gjendeshin vetëm gjashtë të tilla. Aty kishte dy karakteristike pune, një e vitit 1954 dhe një e vitit 1955, kur Hajdari shërbente si atashe ushtarak në Moskë.
Asnjë karakteristikë për vitet 1956 dhe 1957. Nuk kishte karakteristikë kur u emërua komisar i Flotës Luftarake Detare (në Vlorë). Nuk kishte asnjë karakteristikë kur u emërua sekretar i parë i Komitetit të Partisë së Ministrisë së Brendshme. Nuk kishte karakteristikë kur shkoi me punë në aparatin e Komitetit Qendror. Pse? Në atë kohë nuk veprohej kështu! Në autobiografinë e tij ai shkruan:
“Jam lindur më 15 korrik 1918 në fshatin Aranitas, Ballsh, Fier. Shkollën fillore e kam kryer në katundin Aranitas, në periudhën 1930-1935. Shkollën unike (8 vjet klasë) e kam mbaruar në Korçë. Po në Korçë, gjatë viteve që shërbeva si komisar divizioni, plotësova të mesmen. Kam kryer shërbimin ushtarak në Ushtrinë Kombëtare gjatë periudhës 15 korrik 1939 – 20 shtator 1941, si pjesë e batalionit “Gramozi”. Në gusht të vitit 1942, jam graduar rreshter në këtë batalion. Jam larguar nga ushtria dhe u ktheva në Aranitas. Prej aty dola partizan. Më 15 dhjetor 1942, isha pjesë e Çetës së Skraparit. Komisari i saj ishte bashkëfshatari im, Ramiz Aranitasi. Jam martuar me Liri Arapin, anëtare partie nga marsi i vitit 1943. Vetë jam pranuar në parti në maj 1943. Shërbimi ushtarak më njihet prej shkurtit të vitit 1943″.
Karriera ushtarake e Hajdar Aranitasit
Në fillim ka qenë partizan, pastaj skuadër-komandant në batalionin e Skraparit (shkurt 1943). Në korrik 1943 emërohet komisar i kompanisë së tretë, në batalionin e dytë të Skraparit. Në shtator 1943, emërohet komisar i batalionit “Petro Sota” në Grupin e III-të Mallakastrës. Nga 10 tetori 1943, deri më 9 shtator 1944, ishte komisar batalioni në Brigadën e V-të. Më 9 shtator shkarkohet nga detyra e komisarit dhe deri më 30 shtator, ishte si partizan i thjeshtë. Më 30 shtator 1944, emërohet komandant i Batalionit të Disiplinës pranë Shtabit të Përgjithshëm (Batalioni i Disiplinës, ishte pararendësi i Gardës së ardhshme të Republikës-shën. im). Në periudhën 30 nëntor 1944-15 mars 1945, emërohet zëvendëskryetar i Degës së Sigurimit të Ushtrisë.
Në periudhën 15 mars-10 maj 1945, shërbeu si komandant i Brigadës së III-të të Mbrojtjes së Popullit. Në periudhën 10 maj 1945-15 shkurt 1946, shërbeu si komandant qarku në Korçë. Në periudhën 15 shkurt 1946-20 shkurt 1947, shërbeu si komandant i regjimentit të 8-të të Mbrojtjes së Popullit (me qendër në Tiranë). Në periudhën 20 shkurt-12 dhjetor 1947, në dispozicion të Ministrisë së Mbrojtjes Popullore. Në periudhën 12 dhjetor 1947-7 korrik 1948, studioi në Akademinë e Tankeve, në Bashkimin Sovjetik. Për probleme të shëndetit i ndërpret studimet dhe caktohet komandant i Regjimentit të XI-të (korrik 1947-12 dhjetor 1948). Në periudhën 12 dhjetor 1948-15 mars 1950, shërbeu si komandant i Regjimentit 29, në Divizionin e Parë të Këmbësorisë. Më 15 mars 1950, emërohet komisar i Divizionit të VIII-të në Korçë. Këtu qëndron deri në dhjetor 1953, kur merr emërimin si atashe ushtarak i Shqipërisë në Bashkimin Sovjetik (dhjetor 1953-19 shtator 1957).
Në periudhën 20 shtator 1957-22 shkurt 1958, punon si shef i Degës së Jashtme në Ministrinë e Mbrojtjes Popullore. Në periudhën 22 shkurt 1958-3 tetor 1959, shërben si komisar i Flotës Luftarake Detare në Vlorë. Prej kësaj date e, deri më 31 mars 1966, punon si sekretar i parë i Komitetit të Partisë së Ministrisë të Punëve të Brendshme. Më 31 mars 1966, nxirret në rezervë dhe vihet në dispozicion të aparatit të Komitetit Qendror të Partisë. Në periudhën 31 mars 1966-15 janar 1971, punon si instruktor në grupin pranë Hysni Kapos, mbulon Ministrinë e Mbrojtjes dhe Ministrinë e Brendshme. Me kërkesën e tij, për arsye shëndetësore, kërkon të largohet nga puna në Komitetin Qendror. Hysni Kapo i propozon të kthehet përsëri në Komitetin e Partisë së Ministrisë së Brendshme, por, nisur edhe nga fakti që ai dhe ministri i Brendshëm, ishin bërë krushq, Hajdar Aranitasi nuk pranon.
Shpreh dëshirën të shkojë si komisar në Shkollën e Lartë për Oficerë të Ministrisë së Brendshme. Prej 16 janar 1971 e deri më 31 korrik 1975, punon si komisar i kësaj shkolle. Më 31 korrik 1975 (në moshën 57 vjeçare), kërkon të dalë në pension (oficerët dilnin në pension kur mbushnin 55 vjeç). Edhe pas daljes në pension, vazhdon të punojë (pa shpërblim financiar), në Komisionin e Kontrollit dhe Revizionimit të Partisë. Gjatë shërbimit në ushtri, është dekoruar me 10 medalje dhe urdhra. Për veprimtarinë gjatë Luftës Nacionalçlirimtare është dekoruar me “Medaljen e Kujtimit”, “Medaljen e Çlirimit”, “Medaljen e Trimërisë”, “Urdhrin Ylli Partizan” të klasit të tretë” dhe “Urdhrin e Trimërisë” të klasit të tretë.
Gjatë shërbimit në radhët e Ushtrisë Popullore, është dekoruar me “Medaljen e 10 vjetorit të Ushtrisë”, “Medaljen e 20 vjetorit të Ushtrisë”, “Urdhrin e Yllit të Kuq”, “Urdhrin e Skënderbeut” të klasit të tretë, “Urdhrin e Skënderbeut” të klasit të dytë. Në korrik të vitit 1950, ka marrë pjesë në lojën e Armatës me Divizionin e VIII-të (Divizioni i Korçës). Në shkurt të vitit 1951, ka marrë pjesë në lojën e Divizionit (të VIII-të) në mësymje. Në maj të vitit 1952, ka marrë pjesë në lojën e Divizionit (të VIII-të) me trupa këmbësorie. Për zhvillimin me sukses të këtyre lojërave, është shpërblyer personalisht nga Komandanti Suprem, Enver Hoxha, me sahat dore (prodhim zviceran “Eberhard” -shënimi im). Në vitin 1952, për merita në punë, Kongresi i Dytë i PPSH-së i dhuroi një palë dylbi. Kur Mareshalli Zhukov erdhi në Shqipëri (shtator 1957), i dhuroi Hajdar Aranitasit një palë dylbi.
Karakteristikat e punës për periudhën 1946-1957
Nga viti 1946 e deri në vitin 1957, ka 6 karakteristika pune (jo 9, siç thuhet në përmbledhësen e dosjes). Karakteristikat janë të mira. Cilësohet si; “luftëtar i mirë, trim, besnik dhe i vendosur për vijën e partisë. Element i sakrificës, si dje në luftë, ashtu edhe sot në punë. Mban karakter dhe moral të mirë. I aftë si udhëheqës dhe komandues për repartin e tij. Zotëron mjeshtëri të mirë luftarake përsa i përket mbrojtjes. Ka disi njohuri për artin ushtarak. Orientohet në çaste kritike. Ka iniciativë dhe dhe është i shpejtë në marrjen e vendimeve. Urdhrat që i janë dhënë dhe detyrat që i janë besuar i ka kryer mirë. Studion materialet e ardhura nga Komanda e Përgjithshme dhe i ka zotëruar ato. Ato çka di ua transmeton inferiorëve. Nuk ka kryer asnjë kurs apo shkollë ushtarake. Politikisht dhe teorikisht i mirë, kurse kulturë të përgjithshme nuk ka shumë. Bën për detyrën që ka sot dhe ka kushte të mira për t’u zhvilluar”. Shënohet se ka shëndet të dobët. Po ashtu shënohet se duhet të shkollohet.
Në vitin 1944 është graduar kapiten i dytë. Në vitin 1947, (shërben si komandant i Regjimentit të VIII-të të Mbrojtjes së Popullit), mban gradën kapiten i parë. Në korrik të vitit 1948, (shërben si komandant i Regjimentit të XXIX-të të Ministrisë së Mbrojtjes Popullore) dhe mban gradën major. Në korrik 1951 (koha kur shërben si komisar Divizioni) gradohet nënkolonel. Karakteristika e tij e punës, për këtë vit, është më e mira që ka patur deri atëhere. Atë e ka firmosur gjeneral Sadik Bekteshi. Në të thuhet: “Detyrën që ka e kryen mirë. Është i ndërgjegjshëm. Ka ditur të organizojë mirë punën dhe të mobilizojë degën politike dhe organizatat e partisë për kapjen e problemeve kryesore. Ka ndihmuar për zgjidhjen e mirë të tyre. Është operativ. Kërkon llogari dhe ndihmon vartësit. Divizioni i tij zuri vendin e tretë në lojën e Armatës. Për këtë është shpërblyer nga Komandanti Suprem me një sahat dore. Është i ngritur politikisht. Në provimet e punës politike ka marrë notën 5. Është i disiplinuar. Ka marrëdhënie të mira me eprorët dhe vartësit. Ka nevojë për shkollë. Shëndeti i tij vjen duke u përkeqësuar”.
Në nëntor 1954, shefi i Drejtorisë së Kuadrit, Dilaver Poçi, bën propozimin për gradimin jashtë radhe të Hajdar Aranitasit. Propozon t’i jepet grada kolonel, megjithëse kjo gradë i takonte vetëm në korrik 1956. Dilaveri shkruan se; “Hajdar Aranitasi është oficer me stazh në ushtri. Besnik dhe i ndershëm. Ka patur vështirësi gjatë vitit 1954 (viti i parë në Moskë) për mungesë eksperience në punë. Përpiqet për aftësimin e tij dhe njohjen e sektorit”. Në Moskë Hajdari do punonte katër vjet. Ambasadori Mihal Prifti, siç rezulton nga dosja e punës, i ka bërë vetëm dy karakteristika vjetore (duhet të ishin katër të tilla dhe një karakteristikë përmbledhëse, me rastin e transferimit në atdhe). Karakteristikat janë për vitin 1954 dhe vitin 1955. Janë karakteristikat më të këqija nga të gjithë karakteristikat që ndodhen në dosjen e tij.
Në karakteristikën e vitit 1954, thuhet:
“Shoku Hajdar është shok i vjetër partie. I ngritur dhe i qartë politikisht. Nuk ka qenë mësuar me punë zyre. Ka patur vështirësi të ambientohet me natyrën e punës dhe konditat e jetesës këtu, në Moskë. Vështirësitë e punës e bëjnë nevrik dhe skeptik…! Me kalimin e kohës gjërat janë përmirësuar. Tani ai i njeh dhe i ndjek çështjet më mirë. Tek shoku Hajdar bie në sy dëshira e tij për punë të pavarur, jashtë kontrollit të superiorit. Në punë nuk është totalisht i mobilizuar, nuk punon me plan dhe shpesh gjërat ia le spontaneitetit. Kjo vjen për disa arsye. Së pari ai thotë se unë nuk do jem gjithnjë diplomat, kjo punë nuk është për mua, nuk do jem vazhdimisht në këtë sektor. Ai ka bindjen se sapo e shoqja të mbarojë studimet në Shkollën e Lartë të Partisë ata do kthehen në atdhe (çudi, e shoqja do i mbaronte studimet pas tre vitesh, në korrik 1957-shën. im).
Së dyti, Hajdari pengohet në punë nga shëndeti i tij i dobët. Së treti, vajtja në shkollë e gruas së tij ka bërë që gjithë punët e familjes të bien mbi të. Ka tre fëmijë, që kanë pre-okupacionet e tyre. Një herë sëmuret njeri, pastaj tjetri. Shërbyesja (sovjetike) që kanë, punon vetëm 8 orë. Ajo e kalon kohën me pazarin dhe gatimin e ushqimit (e pavërtetë-shën. im). E shoqja, Liria jeton në shkollë. Shkon në familje vetëm të shtunave. Këto janë arsyet pse shoku Hajdar nuk është plotësisht i lidhur me punën”. Mihal Prifti. Të habit një karakteristikë e tillë, në të cilën, ambasadori më i rëndësishëm i Shqipërisë, flet si gratë e këqija. Thjesht, për të hedhur poshtë “hallet” e Hajdarit me fëmijët, dëshiroj të tregoj se familja Aranitasi, kur u nis për në Bashkimin Sovjetik, mori me vete një grua 60-vjeçare nga familja e njohur Erebara (Nadire Erebara). Ajo qëndroi në familjen Aranitasi deri në fund të vitit 1956. Ishte ajo që gatuante dhe kujdesej për “dy djemtë me prokupacionet e tyre”, sepse i treti, më i vogli, ishte në kopsht javor dhe vinte në shtëpi vetëm të shtunën në darkë.
The Soviet maid took care of the cleaning and was interested in our progress in the lessons. We did very well in the lessons. I only had a four (in Russian) and in all other subjects I only had fives. Meanwhile, the food was not bought in the market, but was ordered from a certain store, only for diplomats, and brought to the house. Mihal Prifti did not like the fact that Liri Aranitasi sought and obtained the right to higher education without going through him. Our relations with the Prifti family were cold. Liria did not like Mihal and, especially, his wife, Sofie. From what I heard from Hajdari, these relations were influenced by the friendship of the Prifti couple with a major Albanian officer who was studying at a military academy in the Soviet Union. He had become a member of the Prifti family, while the Aranitas couple had not liked him since the war. Moreover, they had heard that the friend of the Prifti family was aiming for the position of military attaché. And Mihali supported this desire. The 1955 characteristic is better. It says:
"Hajdari has become better acquainted with the work of his sector and is more interested and caring about it than before. But, characteristic of comrade Hajdar, is the lack of continuity of organized work and of continuous mobilization. This is due to his health condition as well as the conviction that he has that he is dealing with this work temporarily (Here, someone has placed a question mark - my note). The lack of desire (this has also been underlined and a question mark has been placed again - my note) for a full mobilization in work in Hajdari has also been manifested in the work of the Party Committee. There has been some resistance from him in his activation in the committee's work. He says that he is only interested in his work. He has also been criticized by the head for this. His relations with his comrades are now good and normal./ Memorie.al
Lini një Përgjigje