FLASH
Shkruar nga Dashnor Kaloçi
Exactly 43 years ago, on the morning of December 18, 1981, Albanian Prime Minister Mehmet Shehu, who had held that position since 1953, was found dead in his bedroom (according to the official version, from a pistol bullet), in the villa where he lived with his family, at the entrance to the "Block" of the senior leadership of the Albanian People's Party, just a few meters from the building of the Albanian People's Party's Central Committee and also Enver Hoxha's villa.
Even though more than four decades have passed since that day, considered one of the most serious and sensational events of that regime, even today, there is no clear and accurate version of what happened to the former Albanian Prime Minister, Mehmet Shehu, at midnight on December 18, 1981! But, even though after the '90s, dozens of testimonies and archival documents related to that event have been made public, "the murder or suicide of Mehmet Shehu", continues to be the subject of numerous debates and discussions, even shrouding the truth about it even more in mystery!
Based on this fact, in the context of the publication of dozens of testimonies and files with archival documents from the secret fund of the former State Security and the Ministry of Internal Affairs, or the Central Committee of the Albanian People's Liberation Army, which we have published in these three decades after the collapse of the communist regime of Enver Hoxha and his successor, Ramiz Alia, Memorie.al has secured the voluminous file "of the enemy Mehmet Shehu", which was extracted from the secret fund of the former State Security at the Ministry of Internal Affairs (now part of the fund of the Authority for Information of Documents of the former State Security), where with some small exceptions, most of them have never seen the light of day and are published for the first time in full.
In the file in question, there are complete and with the relevant facsimiles, the expert report of the operational-investigative group, which was set up immediately on the morning of December 18, 1981, headed by Koço Josif, (head of the Investigation Department of the Directorate of Internal Affairs of Tirana), forensic doctors Dr. Fatos Hartito and Associate Professor Bashkim Çuberi, the Prime Minister's doctors, Milto Kostaqi and Llesh Rroku, as well as the criminal expert of the Central Criminalistic Laboratory of the Ministry of Interior, Estref Myftari, assisted by senior officials of that ministry, Xhule Çiraku, Elham Gjika and Lahedin Bardhi.
Also in the voluminous file in question that we are making public, there are also testimonies of the family members of former Prime Minister Mehmet Shehu, his service personnel and his escort group, as well as all other persons who were summoned and testified about that event. For more on this, etc., please refer to the documents in question, which we are publishing in full, along with the relevant facsimiles and photos.
But, even though we are dealing only with archival documents, it should be emphasized that; knowing now how that system functioned before the '90s, we can in no way claim the absolute truthfulness of what is written there, since not only the people who gave their testimonies, but also the investigators of this case, have made it known that; they were obtained under pressure, coercion, intimidation and physical and psychological violence, even going further, where some of the investigators wrote them themselves and the witnesses or defendants only signed them.
Even for some of the defendants in this investigative process, specifically in the case of Fiqret Shehu, the questions were drafted by Enver Hoxha himself personally (in his own handwriting), and were sent to the investigators, through the Minister of Interior, Hekuran Isai, which Memorie.al. has made public (with the relevant facsimiles), in several articles in previous issues.
Archival document with the minutes of the interrogation of Feçor Shehu, former Minister of Internal Affairs, by investigators of the Ministry of Internal Affairs, Raqi Iftica and Pelivan Luçi.
Tirana, on May 7, 1982.
We, the investigators of the Ministry of Internal Affairs, Raqi Iftica and Pelivan Luçi, re-interrogated the defendant Feçor Shehu:
Question: You were asked about the meeting you had with the enemy Mehmet Shehu, two days before he committed suicide, do you have any other answer, other than what you said in the trial on 4.5.1982?
Answer: I have never met Mehmet Shehu at his house, at my request, except when he gave the order to go, because as is known, for a time he worked in his house, apart from the office. So I have gone to the house, except for those cases that I explained in the first processes and constantly at his request. The last case was the call from him, for the return of Gani Kodra and Skënder Shehu from Sweden, according to the order he had received, about which I was aware of from the secretary of the Central Committee of the Party. I remember this very well, because it has to do with the episode that I told you about above, about which I also informed the secretary of the Central Committee of the Party.
Data ekzakte nuk më kujtohet, prandaj ju luta hetuesisë, që këtë datë ta fiksojë nëpërmjet letrave që Mehmet Shehu, u ka dërguar veç të tjerëve dhe Gani Kodrës, për t’u kthyer në Shqipëri, për arsye se kur u ngarkua nga ministria, sekretari i Komitetit të Partisë së Ministrisë dhe drejtori i Zbulimit, për të hetuar përgjegjësitë e Gani Kodrës, lidhur me shkeljet që ai kishte bërë me Skënder Shehun, me sa më kujtohet, në atë relacion dilte dhe letra që Gani Kodra, kishte marrë nga Mehmet Shehu. Mundësisht ky relacion, të administrohet në dosjen hetimore!
Pyetje: Hetuesi ka vërtetuar se ti i pandehur, më datën 16 dhjetor 1981, në orët e mbrëmjes, ke shkuar dhe je takuar me Mehmet Shehun, në shtëpinë e tij? Çfarë ke për të thënë?
Përgjigje: Nuk është e vërtetë kategorikisht, që të kem shkuar dhe takuar Mehmet Shehun në shtëpinë e tij, mbas takimit që dhashë shpjegime më lart. Për këtë datë, mund të pyetet edhe shoqëruesi im!
Pyetje: Kujtohu se çfarë lëvizjesh ke bërë më datën 16 dhjetor 1981 dhe kë ke pasur me vete?
Përgjigje: Unë, vetëm nuk kam lëvizur kurrë. Gjatë kohës që kam qenë në postin e ministrit, vetëm, pa lënë adresën tek operative dhe pa shoqërues, nuk kam lëvizur. Jo vetëm data që më bëhet pyetje, por asnjë datë tjetër, nuk më kujtohet që të kronometroj lëvizjet e mija, për arsye se një detyrë të tillë, as që ja kam vënë ndonjëherë vetes. Rregull i përgjithshëm i jetës sime, ka qenë; zyrë, shtëpi. E përsëris se çdo lëvizje, e kam të evidencuar tek operativi.
Proces-verbalin mbasi e lexova dhe thëniet e mija pasi janë pasqyruar drejt, e firmos.
I pandehur H e t u e s a t
Feçor Shehu Raqi Iftica Pelivan Luçi
Proces-verbal
(I pyetjes së dëshmitarit)
Tiranë, më 14 maj 1982
Ne, hetuesit e Ministrisë së Punëve të Brendshme, Raqi Iftica dhe Pelivan Luçi, rimorëm në pyetje të pandehurin Feçor Shehu:
Pyetje: A njiheni ne Ali Çenon, ish-përgjegjësi i grupit të shoqërimit të Mehmet Shehut dhe çfarë marrëdhëniesh keni pasur me të?
Përgjigje: Ali Çenon, e njoh si përgjegjës të grupit të dytë dhe gjatë kohës që isha ministër, e kam thirrur dhe i kam kërkuar llogari në një rast, mbasi ishte futur në veprime të parregullta me Gani Kodrën. Për arsye se me emrin e Ali Çenos, Gani Kodra kishte kaluar një motoçikletë në doganë, kur në fakt, motori ishte i këtij të fundit dhe jo i Aliut! Rast tjetër, e kam kritikuar, se ai e kishte shumë të zhvilluar tendencën e kërkesës së materialeve, që në fakt nuk i takonin! Kështu, disa herë kapi drejtorin e Drejtorisë së Dytë dhe i kërkoi një motoçikletë, gjoja për të siguruar djemtë e Mehmet Shehut, konkretisht Skënderin, që ishte i pajisur me motoçikletë!
Të njëjtën kërkesë më bëri dhe mua, të cilën, jo vetëm që nuk ja plotësova, por i thashë se nuk lejohet. Nga fundi e kam kritikuar, për mos informimin, kur në shtëpinë e Mehmet Shehut dhe konkretisht në pishinë në Durrës, nëpërmjet Bashkim Shehut, ishte futur Ismail Kadareja me të shoqen dhe lahej! Për këtë rast e kritikova, se Aliu duhet të na sinjalizonte. I kam thënë dhe për Rikard Ljarjen, se shkonte në shtëpinë e Mehmet Shehut, se duhet të na njoftonte, por Aliu më tha se nuk e njihte Rikardin!
Pyetje: Ju njohim me proces-dëshminë e tij të datës 5.4.1982, ku vërtetohet se ju, në mbrëmjen e datës 16 dhjetor 1981, keni shkuar dhe jeni takuar me Mehmet Shehun, në shtëpinë e tij!
Përgjigje: Proces-dëshminë e Ali Çenos dhe shpjegimet e dhëna nga ai në procesin e datës 5.4.1982, i lexova vetë dhe kam për të thënë se: Ali Çenua në këtë proces, e ngatërron datën për arsye se që nga data 16 dhjetor 1981, e deri më 5.4.1982, janë 20 muaj që kanë kaluar. Kështu që ai, këtë datë e ngatërron me datën kur me kërkesën e Mehmet Shehut, unë kam shkuar në shtëpinë e Mehmetit, për kthimin e Gani Kodrës dhe të Skënder Shehut nga Suedia në Shqipëri; dhe deri në dhomën e punës, më ka shoqëruar një oficer i grupit të dytë, i cili në momentin para se të futesha në zyrën e Mehmetit, doli Fiqret Shehu. Pra nuk është e vërtetë që të kem shkuar më datën 16 dhjetor 1981, në shtëpinë e Mehmet Shehut, por në datën që kam përmendur unë. Mund të pyetet edhe Fiqret Shehu, e cila më ka parë në datën kur unë vajta në zyrën e punës në shtëpinë e Mehmetit!
Pyetje: A e njihni oficer Baki Hakramën, efektiv në Drejtorinë e Dytë dhe nëse keni gjë për të thënë për të?
Përgjigje: Me Baki Hakramën nuk njihem. Unë nuk e njoh!
Pyetje: Ju njohim me shpjegimet e dëshmitarit Baki Hakrama, i cili duke qenë me shërbim në hyrjen e shtëpisë së Mehmet Shehut, ju ka parë se pas orës 19.00, të datës 16 dhjetor 1981, ti ke hyrë në shtëpinë e Mehmet Shehut, çfarë keni për të thënë?
Përgjigje: I lexova shpjegimet e dhëna nga Baki Hakrama në dëshminë e tij të dhënë më 7 maj 1982 dhe nuk jam dakord që unë të kem shkuar më datën 16 dhjetor 1981, në shtëpinë e Mehmet Shehut, për të njëmijtat shkaqe që shpjegova në përgjigjen time, për dëshminë e dhënë nga Ali Çeno.
Pyetje: A e njihni oficer Astrit Veliun, efektiv i Drejtorisë së Dytë dhe nëse keni gjë për të?
Përgjigje: Unë nuk e njoh Astrit Veliun, por të tre këta dëshmitarë, janë të të njëjtit grup, që kanë shërbyer pranë Mehmet Shehut.
Pyetje: Ju njohim me shpjegimet e Astrit Veliut, në proces-dëshminë e tij të datës 6 maj 1982, i cili gjatë kohës që ishte duke kryer shërbimin në hyrjen kryesore të shtëpisë së Mehmet Shehut, ka parë se ti i pandehur, ke dalë nga shtëpia e këtij të fundit, mbas orës 20.20 të datës 16 dhjetor 1981. Çfarë keni për të thënë?
Përgjigje: I lexova shpjegimet e dhëna nga Astrit Veliu, në dëshminë e tij të datës 6 maj 1982, dhe nuk jam dakord që më datën 16 dhjetor 1982, unë të kem shkuar në shtëpinë e Mehmet Shehut. Dëshmitari ngatërron dhe rrugën që kam ndjekur unë; mbasi rruga e vërtetë kur unë kam vajtur për herë të fundit në shtëpinë e Mehmet Shehut, është rruga paralel me rrugën kryesore të selisë Komitetit Qendror, pra në lindje të shtëpisë së Mehmet Shehut. Ju lutem që, si për kohën dhe për itinerarin, të pyetet ish-shoqëruesi im, Besnik Kasaj, si dhe Fiqret Shehu.
Proces-verbalin, mbasi e lexova dhe pashë se thëniet e mija janë shkruar drejt, e firmos.
I pandehur H e t u e s a t
Feçor Shehu Raqi Iftica Pelivan Luçi
Proces-verbal
(I pyetjes së dëshmitarit)
Tiranë, më 16 maj 1982
Ne, hetuesit e Ministrisë së Punëve të Brendshme, Raqi Iftica dhe Pelivan Luçi, rimorëm në pyetje të pandehurin Feçor Shehu:
Pyetje: Ju njohim me vërtetimin datës 11.5.1982, të lëshuar nga aparati i Kryeministrisë, ku del se Mehmet Shehu, më datën 16 dhjetor 1981, në orën 17.00, priti në Kryeministri delegacionin tregtar qeveritar rumun, fakt me të cilën dëshmitarët Baki Hakrama dhe Astrit Veliu, saktësojnë datën 16.12.1981, që juve keni shkuar në shtëpinë e Mehmet Shehut dhe jeni takuar me këtë të fundit, Çfarë keni për të thënë?
Përgjigje: Ky vërtetim që jep Kryeministria, se Mehmet Shehu ka pritur delegacionin tregtar qeveritar rumun, më datën 16 dhjetor 1981, është një fakt që unë nuk kam asnjë kundërshtim, por nuk ka lidhje me mua!
Pyetje: A e njihni oficerin Besnik Kasaj dhe si i keni pasur marrëdhëniet me të?
Përgjigje: Besnik Kasën e njoh, se ka qenë shoqëruesi im, me të kam pasur marrëdhënie normale.
Pyetje: Ju njohim me shpjegimet e Besnik Kasës, dhënë në proces-verbalin e tij, datë 7 maj 1982, i cili vërteton se juve më datën 16 dhjetor 1981, keni shkuar në shtëpinë e Mehmet Shehut. Çfarë keni për të thënë?…………………………………
Përgjigje: I lexova shpjegimet e dhëna nga Besnik Kasaj në proces-dëshminë e tij të datës 7 maj 1982, dhe mua më kujtohet se data e fundit që kam shkuar në shtëpinë e Mehmet Shehut, është ajo që kam thënë në proceset e mija të mëparshme dhe jo ajo e datës 16 dhjetor 1981. Përsa i përket makinës, me të cilën unë kam shkuar tek Mehmet Shehu, duhet të jetë ashtu siç thotë Besnik Kasaj. Mbasi makinën ndalova tek pisha, kalova ushtarin tek trotuari karshi selisë së Komitetit Qendror, pastaj u futa rrugës së lulishtes që është paralel me trotuarin. Por insistoj, se data nuk është 16 dhjetor 1981, por data kur u thirra për kthimin e Gani Kodrës.
Në kuadrin e saktësimit të datës, i lutem hetuesisë të vërtetojë në Drejtorinë e Dytë, nëpërmjet Besnik Kasaj dhe shoqëruesit që e zëvendësoj Besniku, se në cilën datë Besnik Kasaj, filloi lejen e zakonshme të vitit 1981, pasi në qoftë se nuk më ngatërron kujtesa, duhet të ketë qenë 15 ditshin e dytë të muajit dhjetor 1981.
Pyetje: A njiheni me Nikolla London, shofer në parkun e Ministrisë së Punëve të Brendshme dhe çfarë keni për të thënë për të?
Përgjigje: Nuk e njoh Nikolla London.
Pyetje: Ju njohim me shpjegimet e Nikoll Londos, dhënë në dëshminë e tij të datës 7 maj 1982. Çfarë keni për të thënë?
Përgjigje: Makina që thotë Besnik Kasaj dhe Nikolla Londo, duhet të jetë e vërtetë, por unë nuk e mbaj mënd se me çfarë makine kam shkuar në shtëpinë e Mehmet Shehut. Përsa i përket datës 16 dhjetor 1981, gjithashtu më vjen çudi, që edhe ky dëshmitar edhe të tjerët, e mbajnë mënd, bile edhe me orë ekzakte! Për herë të fundit unë në shtëpinë e Mehmet Shehut, kam shkuar për çështjen e kthimit të Gani Kodrës, datë që saktësohet me letrat që Mehmet Shehu i ka dërguar Skënder Shehut dhe Gani Kodrës, për t’u kthyer në Shqipëri.
Proces-verbalin mbasi e lexova dhe pashë se thëniet e mija janë shkruar drejt, e firmos.
I pandehur H e t u e s a t
Feçor Shehu Raqi Iftica Pelivan Luçi
(I pyetjes së dëshmitarit)
Tiranë, më 16 maj 1982
Ne, hetuesit e Ministrisë së Punëve të Brendshme, Raqi Iftica dhe Pelivan Luçi, rimorëm në pyetje të pandehurin Feçor Shehu:
Pyetje: Ju njohim me shpjegimet e dëshmitarit Besnik Kasaj, dhënë në procesin e tij të datës 17 maj 1982, ku vërtetohet se lejen e zakonshme për vitin 1981, e ka filluar më datën 24 dhjetor 1981, dhe e ka mbaruar më datën 11 janar 1982. Çfarë keni për të thënë?
Përgjigje: U njoha me shpjegimet e dëshmitarit Besnik Kasaj, dhënë më datën 17 maj 1982, ku thuhet se lejen e zakonshme të vitit 1981, e ka filluar më datën 24.12.1981 dhe e ka përfunduar më datën 12.1.1982, dhe nuk kam ndonjë pretendim tjetër.
Pyetje: A njiheni me oficer Mystret Rama dhe çfarë keni për të thënë për të?
Përgjigje: Oficer Mysret Ramën e njoh dhe nuk kam gjë me të.
Pyetje: Ju paraqesim thëniet e tij dhënë në proces-verbalin e datës 17 maj 1982, ku vërtetohet se ka zëvendësuar Besnik Kasën, që shkoi me leje, duke kryer detyrën e shoqëruesit pranë teje, nga data 24.12.1981, deri më datën 11.1.1982. Ç’kini për të thënë?
Answer : I read the statements of witness Mysret Rama, who confirms that he replaced Besnik Kasaj, from 24.12.1981 to 11.1.1981, when Besnik took the usual leave and I have nothing to say, it must be as they say, since I do not remember the exact date when Besnik took the usual leave in 1981.
Question: We present to you the certificate issued by the Second Directorate, where from the documents of the Cadre, it appears that Besnik Kasaj, the ordinary leave of 1881, received on 24.12.1981, until 11.1.1982. What do you have to say?
Answer: I have reviewed the certificate issued by the Second Directorate dated May 17, 1982, and I am convinced that Besnik Kasaj's leave began and ended on the dates reflected in this document.
After reading the minutes and seeing that my statements are written correctly, I sign them./ Memorie.al
Lini një Përgjigje