FLASH
Shkruar nga Pamfleti
This year, the Berlin Process reaches an important milestone, its tenth anniversary.
Leaders from the Western Balkans and Berlin Process partner countries are participating in a leaders' summit on October 14 in Berlin, where they will reflect on the progress made and chart the way forward.
Launched in 2014 by German Chancellor Angela Merkel, when EU enlargement was blocked, the Berlin Process aimed to support reforms in six Western Balkan countries – Albania, Bosnia and Herzegovina, Kosovo, Montenegro, North Macedonia and Serbia.
The inaugural conference was an important event, marking the first time since the 2003 EU-Western Balkans Summit that the leaders of these countries sat around the same table.
One of its main roles is to act as a political support mechanism, strengthening regional cooperation and addressing challenges between the countries of the Western Balkans. It is not a formal institution with a dedicated budget, but rather a facilitating mechanism for new regional projects and initiatives.
To date, the Berlin Process is supported by nine EU member states – Austria, Bulgaria, Croatia, France, Germany, Greece, Italy, Poland, Slovenia and the United Kingdom, alongside the EU.
While Germany has maintained a leading role, there is ongoing discussion about transferring responsibility for the process to the Western Balkan countries themselves.
A look back: what has been achieved?
Over the past decade, the Process has delivered a range of results in four main areas: economic development, political security, social issues and the Green Agenda for the Western Balkans, a regional strategy that focuses on sustainable economic development in line with the European Green Deal.
Initiatives with dedicated funding include the Regional Office for Youth Cooperation, which aims to promote reconciliation and cooperation between young people in the region through exchange programmes, the Western Balkans Fund which encourages cross-border links by funding projects, and the Western Balkans Regional Common Market, with the ultimate goal of better economic integration of the region.
Regional economic cooperation has also been strengthened by the establishment of the Western Balkans 6-Chamber Investment Forum, the Regional Transport Community, the Interconnection Agenda, which aims to improve transport and energy interconnection within the Western Balkans and with the EU, and the regular Forum of Regional Business.
As for the social agenda, the Berlin Process has focused on civil society, youth, Roma integration and reconciliation.
Megjithatë, gjatë dekadës së fundit, demokracia dhe sundimi i ligjit – çështje kyçe në disa shtete të Ballkanit që janë akuzuar për kthim pas në praktikat demokratike – nuk kanë marrë vëmendjen e mjaftueshme në kuadër të Procesit të Berlinit. As liria e medias.
Siguria dhe drejtësia, masat kundër korrupsionit dhe lufta kundër krimit të organizuar kanë qenë të rëndësishme, megjithatë.
Tranzicioni i gjelbër ka qenë në fokus që nga fillimi, por vendet e Ballkanit Perëndimor deri më tani nuk kanë arritur të përmbushin pritshmëritë. Tregu Rajonal i Energjisë Elektrike nuk është krijuar ende, ndërsa Deklarata mbi Sigurinë e Energjisë dhe Tranzicionin e Gjelbër, e bërë në vitin 2022 dhe Deklarata e Përbashkët e Synimit për Partneritetin Rajonal të Klimës, e bërë në vitin 2023, mbeten thjesht retorikë aspirative për momentin.
Zhvillimet aktuale dhe rruga përpara
Ndërsa liderët mblidhen në Berlin, disa zhvillime të rëndësishme tashmë kanë dalë nga takimet ministrore dhe institucionale që zakonisht mbahen disa javë para samitit vjetor.
Pengesat për funksionimin e CEFTA-s, Marrëveshja e Tregtisë së Lirë të Evropës Qendrore, janë hequr pasi Kosova pranoi të heqë pjesërisht ndalimin e saj për importet nga Serbia. Në këmbim, Kosova tani mund të përfaqësohet brenda CEFTA-s në vend që të përfaqësohet nga misioni i OKB-së, UNMIK. Ky është një hap i rëndësishëm për zbatimin e planit të veprimit të Tregut të Përbashkët Rajonal, i cili mbështetet nga CEFTA dhe Këshilli i Bashkëpunimit Rajonal, që promovon integrimin evropian të rajonit të Evropës Juglindore. Ky zhvillim sinjalizon një gatishmëri për të kapërcyer pengesat e mëparshme.
Faza e dytë e nismës së Tregut të Përbashkët Rajonal do të përqendrohet në kapitalin njerëzor dhe krijimin e një mjedisi që nxit zhvillimin e bizneseve, me shpresë për të ndihmuar integrimin e Ballkanit Perëndimor në tregun e vetëm të BE-së.
Ministrat e Jashtëm të vendeve të Procesit të Berlinit u takuan më 1 tetor dhe paraqitën një deklaratë të përbashkët të hartuar nga Gjashtëshja e Ballkanit Perëndimor, e cila riafirmoi nevojën për marrëdhënie të mira fqinjësore dhe bashkëpunim rajonal.
Deklarata gjithashtu riafirmon një angazhim për zgjidhjen paqësore, bilaterale të çështjeve problematike në vend që të bllokohen rrugët e fqinjëve drejt BE-së si një mënyrë për të zgjidhur problemet.
Edhe pse deklarative, kjo është e rëndësishme për vendet që kanë mosmarrëveshje rajonale, si ato midis Bullgarisë dhe Maqedonisë së Veriut dhe midis Greqisë dhe Shqipërisë, ose për problemet e mundshme që mund të dalin ndërmjet Kroacisë dhe Serbisë ose Bosnjës dhe Hercegovinës.
Ajo gjithashtu mund të ndihmojë në gjetjen e një zgjidhjeje për problemin e regjimit të vizave mes Kosovës dhe Bosnjës dhe Hercegovinës, si dhe ratifikimin nga qeveria e Bosnjës dhe Hercegovinës të një marrëveshjeje për lëvizjen me karta identiteti kombëtare. Çështjet ndërmjet Kosovës dhe Serbisë po adresohen gjetkë, në dialogun e lehtësuar nga BE-ja për Beogradin dhe Prishtinën, edhe pse ky dialog ka më shumë se një dekadë dhe është ende larg qëllimeve të shpallura. Megjithatë, përfshirja e të dyja vendeve në të gjitha iniciativat e Procesit të Berlinit ndihmon në përmirësimin e marrëdhënieve të tyre.
Deklarata për bashkëpunimin rajonal po miratohet zyrtarisht nga liderët e vendeve të Procesit të Berlinit në samitin e përvjetorit të dhjetë, duke vendosur një ton pozitiv për diskutimet e ardhshme.
Forumi i parë për Barazinë Gjinore në kuadrin e Procesit të Berlinit u zhvillua gjithashtu në shtator. Përfshirja e vonuar e barazisë gjinore në agjendën e Procesit të Berlinit njeh nevojën për ndryshim sistemik dhe një angazhim për mbrojtjen dhe fuqizimin e grave në rajon.
Forumi i dhjetë për Shoqërinë Civile dhe Think Tank-et e Procesit të Berlinit, që u zhvillua nga 9 deri më 11 tetor, siguroi që zërat e organizatave të shoqërisë civile të përfaqësohen. Përmes një serie rekomandimesh politike, ekspertët dhe aktivistët adresuan tema kritike si integrimi në BE, ndryshimet klimatike, rritja e qëndrueshme ekonomike, sundimi i ligjit, pajtimi, integrimi i Romëve, siguria kibernetike dhe dezinformimi.
Rekomandimet nga grupet punuese të shoqërisë civile do t’u paraqiten liderëve të hënën, por është e pamundur që ato të rregullojnë një ndarje në rritje midis shoqërisë civile dhe qeverive të Ballkanit Perëndimor. Këto rekomandime nuk do të përfshihen në angazhimet konkrete që do të renditen në përfundimet e kryesuesit të samitit vjetor.
Shpresat dhe sfidat për të ardhmen
Një nga pyetjet e mëdha është nëse Procesi i Berlinit ndihmon proceset e anëtarësimit të gjashtë vendeve të Ballkanit Perëndimor në BE, pasi përparimi aktualisht, veçanërisht në rastin e Serbisë dhe Malit të Zi, është zhgënjyesisht i ngadaltë.
Brukseli ka qenë i përfshirë në mënyrë aktive në Procesin e Berlinit që nga fillimi, duke u siguruar që prioritetet e tij të përputhen me acquis-në e BE-së, grupin e legjislacionit evropian me të cilin vendet aspirante duhet të harmonizojnë ligjet e tyre.
Procesi i Berlinit mund të shërbejë si një shtysë për anëtarësimin në BE, duke ndihmuar vendet kandidate të përgatiten në fushat kryesore të politikave. Megjithatë, nevoja për përputhshmëri me kriteret e Kopenhagenit, rregullat që përcaktojnë nëse një vend është i përshtatshëm për t’u anëtarësuar në BE, mbetet e panegociueshme.
A positive result over the last decade is that with regular summits taking place every year under the Berlin Process, relations between the EU and the countries of the Western Balkans have improved. However, the Berlin Process does not aspire to replace the EU membership framework. Its strength lies in its informality, which helps to overcome the bureaucratic obstacles of EU enlargement and facilitates an individual approach to the problems of the participating countries.
Although the cooperation and interconnection between the six countries of the Western Balkans has improved, political relations have generally deteriorated, despite the efforts made within the Berlin Process.
But for critics of the Berlin Process, the sheer volume of results, achievements and commitment from the ten partner countries should not be overlooked. While there is potential to do more and better, this ultimately depends on the political will of the countries involved.
Looking ahead, the commitment to reconciliation and active involvement in the resolution of historical conflicts is very important now. As the leaders of the Western Balkan countries come together in Berlin, this should be in focus.
In the end, the Berlin Process may be just what the Western Balkans need to move forward towards a future built on cooperation, stability and respect. But to achieve this, there must be persistence in the implementation of all signed agreements and declarations, as well as a commitment to transparency./ Birn
Lini një Përgjigje