FLASH
Shkruar nga Pamfleti
Nazism lasted 12 years, while Stalinism lasted twice as long. In addition to many common characteristics, there are many differences between them. The hypocrisy and demagogy of Stalinism was of a more subtle nature, which was not based on a program that was openly barbaric, like Hitler's, but on a socialist, progressive, scientific and popular ideology, in the eyes of the workers; an ideology that was like a convenient and comfortable curtain to lie to the working class, to lull the sharpness of intellectuals and rivals in the struggle for power.
One of the consequences of this peculiarity of Stalinism is that the entire Soviet people, its best, capable, hardworking and honest representatives, suffered the most terrible blow. At least 10-15 million Soviets lost their lives in the torture chambers of the KGB, martyred or executed, as well as in the camps of the Gulag and others like them, camps where it was forbidden to correspond (in fact, they were prototypes of the Nazi death camps); in the mines in the ice of Norilsk and Vorkuta, where people died from cold, from hunger, from crushing work in countless construction sites, in the exploitation of forests, in the opening of canals and during transportation in lead-lined wagons, or in the flooded barns of death ships.
Continued from the previous issue
Intuition, laughter and paranormal phenomena
Intuition, as we know, is one of the "faculties", both important and interesting, of human intelligence. There is a whole philosophy on intuitionism, created by the prominent French philosopher, Henri Bergson, winner of the 'Nobel' prize for literature (1928). Especially in his work, "Philosophical Intuition", to put it briefly and in my own words, intuition unites the advantages of instinct and intelligence. Otherwise, through analysis we move around things or concepts, which are separate from each other, while with intuition we enter into the essence of truth.
I have seen and experienced this Bergsonian truth almost always in the bitter reality of prison, where factual data, due to the almost complete lack of information, that is, real facts, forced you not to rely heavily on the above-mentioned analysis (even more so when the information was incomplete or false), but on the institution. And the result was often amazing. Thus, we often managed to anticipate the events that really happened.
For example, when on the outer horizon there were thunders warning of "storms" for the regime in power, we understood it, we felt it only from the somewhat gentle behavior of the command towards us. Just as when the event calmed down, the dungeons and the wood began. Then it was clear that the regime had put it in danger that turn too.
Mund të jap plot shembuj të intuitës së burgut edhe para se isha unë aty. Kështu, siç më tregonin me të vjetrit, që kishin patur fatin e keq të provonin tmerret e kamp-burgut të Vloçishtit, gjatë vitit 1949, ndërsa vlonte lufta mes partizanëve grekë të Zahariadhisit dhe Markosit, me forcat e qeverisë së ligjshme greke, në Gramoz e Vict, mundësinë e një ndërhyrjeje të këtyre forcave të fundit në Shqipëri, të burgosurit e kuptuan- sido që nuk kishin asnjë informacion (të izoluar hermetikisht siç ishim),- nga vetë sjellja shumë e butë e xhelatëve të komandës, të cilët arrinin deri në miklime servilizmi, ndaj te dënuarve.
Dhe kur ky rrezik kishte kaluar për regjimin e Enver Hoxhës, ata prapë e ndjenë kur vunë re që dhuna e torturat u ashpërsuan edhe më shumë se më përpara. Kthesa të tilla 180 gradëshe, janë tipare themelore të qenieve të poshtra, pa karakter. Gjatë punimeve të kongresit të 8-të të PPSh-së, nëpërmjet fotove të gazetave, e sidomos të revistës së atëhershme “YIli” ne, me intuitë, vetëm duke vështruar me kujdes ngrysjen në fytyrën e Mehmet Shehut, në mos vrasjen apo vet-vrasjen e afërt të tij, të paktën kuptuam rrëzimin e pashmangshëm.
Po kështu, përgjithësisht, duke lexuar me kujdes “mes rreshtave” të gazetave partiake, intuitonim të vërtetën që mundohej të fshihej në ato shkrime. Është fort interesant në këtë mes, edhe një fakt tjetër, i cili, megjithëse nuk ka lidhje të drejtpërdrejtë me intuitën, bënte që ne jo vetëm te kuptonim se s’po ndodhte jashtë burgut, pra në sferat e larta qeveritare e partiake, por edhe të parashikonim pasojat e atyre ngjarjeve. Ishte e çuditshme se si hynin në veshët tanë, gojë pas goje, lajme apo të dhëna faktike, se ç’ndodhte në Komitetin Qendror të Partisë apo, në kreun e qeverisë.
E pra, jo gazetat që nuk flisnin për punë të tilla por, për to, mbahej një heshtje varri, sigurisht, edhe në mjediset partiake e qeveritare, fare afër majës së piramidës, le pastaj në mjediset periferike. Nga, dhe si vinin deri te ne, lajme të tilla, që i vërtetonte plotësisht koha? Ky është një mister, që ende nuk di ta shpjegoj. Një tjetër çudi ishin parashikimet që ndodhnin në burg, nëpërmjet interpretimit të ëndrrave, sidomos të disa individëve të veçantë. Më kujtohet se në një nga dhomat ku kam kaluar në burgun e Burrelit, kishim edhe një djalë të ri nga Vlora.
E quanin Qemal Demiri, me moshë rreth të njëzetave. Kishte një shtat mesatar, pak i zeshkët në fytyrë, por shumë simpatik në sjellje e qëndrim, me një humor fort të këndshëm. Ishte djalë fort i mirë, i ndershëm, i mençur, një ndër djemtë më të mirë që kam parë në burgje e kampe. Megjithëse me arsim të mesëm të pambaruar, në mos gaboj, me vullnet kishte mësuar frëngjishten mjaft mirë dhe vazhdimisht lexonte. Ishte dënuar për tentativë arratisje dhe duket e kishin sjellë në Burrel, sepse ishte shquar si trim dhe i papërkulur, ndër shokët e moshës së tij.
Dhe si shumë bashkëqytetarë të tij, ishte një patriot i flaktë, pa diskutim. Oh, ç’na bënte të shkriheshim gazit, kur imitonte sidomos Mao Ce Dunin, kur ky na qenkësh në tribunën e lartë dhe poshtë, shumë poshtë nën këmbët e tij, nxinte mizerja e fanatikëve të vet, militantë apo gardistë të kuq, Qemali e imitonte Maon gjoja kinezçe, me një thirrje të vetme, të zgjatur, që i ngjante fort ulërimës së një kau a mëzati, “muuuëeë”, që duhej kuptuar si përshëndetje nga ana e kryetarit Mao.
E pas kësaj, përgjigjja e masës së lapurakëve të rrezikshëm, poshtë, me një kor që ngjante shumë me kuisjen e tufës së qenve të gjahut, kur i mbledh gjahtari dhe i fton që ta ndjekin në udhën e tij: “Auauauau”! Dhe para se Qemali simpatik të niste imitimin e krye-komunistit kinez, vinte mbi kokë një si turban, të sajuar me peshqirin e vet të mbledhur si trokë, që të bënte të shkuleshe gazit edhe pa nisur të nxirrte zë, por vetëm duke e parë. Kështu tek ne, “lavdia prej perëndie” e Maos, katandisej në një lojë estrade.
Një mëngjes, sapo u bë zgjimi, dhe ishte ende errët, se qe dimër, fill pasi u vesh dhe rregulloi shtratin, Oemali na bëri zë të dëgjonim, se kishte parë një ëndërr interesante. Dhe ne mbajtëm vesh me kujdes. Ai kishte parë në qiell një hënë të madhe, të rrumbullakët, të verdhe si limoni, që papritmas u shemb dhe ra në një humnerë të thellë e të errët. Sipas Qemalit, hëna ishte një kryetar shteti, me siguri, kurse ngjyra e verdhë e spikatur, me siguri do të kishte të bënte me Kinën. Dhe atëherë ai nxori përfundimin: “Vëllezër, më duket se e hëngri qafën e patës Maoja e, na e mori të keqen”!
Nuk shkuan veçse pak ditë dhe u dha lajmi zyrtar, për vdekjen e tij! Kështu, nëpërmjet ëndrrave, shumëkush atje ka parashikuar në kohë vdekjen e Stalinit, të Çu En Lait, të Titos, të Enverit e hierarkëve të tjerë komunistë ose, ndodhi të tjera të rëndësishme politike, të vendit apo ndërkombëtare. A thua edhe ëndrrat janë prodhim i nënvetëdijes, që mund të kenë disi lidhje me intuitën? Nuk di, këtë mund ta shpjegojnë ekspertët e këtyre problemeve spiritualiste.
Tortura e altoparlantit
Në kuadrin e “modernizmit”, në burgun e Burrelit, dikur andej nga vitet e fundit të burgut tim, komanda instaloi në secilën nga dhomat tona, nga një altoparlant. Domosdo që ai ishte i lidhur me radion e komandës, dhe kjo radio ishte fiksuar vetëm te stacioni i Radio Tiranës. A ishte ky aparat vetëm altoparlant? Mos kishte ndoshta edhe funksion të dyfishtë? Kështu, hem jepte valët e Radio Tiranes, për veshët tanë, sigurisht vetëm ato që mund të shërbenin për “riedukimin” tonë, por mund edhe të merrte valët e gojëve tona, kur flisnim kundër partisë e pushtetit popullor dhe përpiqeshim të krijonim ndonjë organizim politik mes nesh, sipas mendjes së tyre të sëmurë.
Me një fjalë, ai altoparlant kishte njëherësh detyrën e komisarit të burgut dhe atë të operativit (e mikrospiunit). Si thoni, a kaq dorëgjerë ishin bërë shokët e Sigurimit? A kaq për zemër e paskëshin patur ata “riedukimin” dhe “dëfrimin” tonë? Për dreq, altoparlanti i dhomës ku isha unë, kur u instalua që në fillim, qëlloi tamam mbi krye të shtratit ku flija. Kështu, doja s’doja, isha i detyruar ta dëgjoja. A ka gjë më të bezdisshme, se sa të detyrohesh të dëgjosh terr-tërret e një radioje llafazane, që nuk lodhet kurrë së llomotituri, po ato gjepura që na kishin ardhur në majë të hundës?
Çfarë programi ishte caktuar për ne? Apo më mirë, cilat programe ishim të denjë të dëgjonim ne? Këtë e kishte caktuar “lartmadhëria e saj”, komanda. Së pari, ne duhej të dëgjonim lajmet e ditës, kur ajo spikerja që rezëllinte si gjinkalla në vapën e beharit, nuk pushonte së ngrituri në qiell arritjet, sukseset dhe mrekullitë që bënte partia e qeveria në ndërtimin e socializmit e mirëqenies së popullit! Së dyti, ishin temat politike, që nuk di se ku ndryshonin opinionet e komentet pas tyre. Së treti, ndonjë fjalim apo artikull të të madhit e të paarritshmit, shokut Enver, sidomos ato analizat e tij të përsëritura kundër imperializmit e, social-imperializmit.
Pastaj u vinte radha titistëve jugosllave, monarko-fashistëve grekë, neofashisteve italianë, e revanshistëve gjermane. E kështu, pa anë e pa fund. Interesant ishte të vije re që në gjithë këtë vazhdë armiqsh të betuar të vendit tonë, që nuk mendonin tjetër, por si e si ta përmbysnin pushtetin tonë aq të dashur popullor, nuk përmendej asnjëherë Franca. Si dreqin? Mos kjo Franca, nuk bënte pjesë as tek imperializmi, as tek social-imperializmi, pra tek asnjeri nga dy blloqet e mëdhenj antishqiptarë, madje as te blloku i tretë me ne krye Indinë, Egjiptin, e ç’të them tjetër, ku, në mos gaboj hynte dhe Kina e, për çudi, Jugosllavia e Titos? Po ky i fundit, a nuk ishte agjent i dy superfuqive? Hajde e merre vesh këtë paçaris pastaj!
Neve na lejohej të merrnim vesh si venin punët në filan kooperativë, se si punonin atje gjithë gëzim e lumturi fshatarët, sa burrë i mirë ishte kryetari, le pastaj sekretari i partisë (për operativin e zonës nuk flitej fare, sigurisht), se ç’zotime kishin marrë punonjësit e arave e të blegtorisë, për nder të filan kongresi të partisë, ku do të shkonin me… duar plot (por në të vërtetë gjithnjë e më tepër me barkun bosh). E kështu, tërr-tërr-tërr!
Mund të dëgjonim edhe ndonjë kronikë mbi punën e lavdishme të minatorëve. Se sa e lavdishme ishte ajo punë, ne e dinim fort mirë, se kishim mes nesh nga ata që e kishin provuar fort mirë në Bulqizë, vite e vite më parë e, tashti në Spaç e në Qafë-Bari! Minatorin e kishim mes nesh të gjymtuar, të rrahur e të dërrmuar, të ri-dënuar. Mund të dëgjonim edhe ndonjë akt “heroik” të filan toge a filan ushtari të kufirit, i cili, me vigjilencën e partisë në shpirt, syrin pishë, pa fjetur as ditë e as natë, kishte kapur ca armiq që kishin tentuar të kalojnë kufirin për të shkuar në vendet armike.
Po pse, dreqin, ai trap ushtari, nuk e linte armikun të shkonte tek armiku, por ose e vriste në vend, ose e prangoste dhe e sillte atje te ne, pasi e kishin “zbutur” me shkelma e grushte dhe e kishin telekosur muaj të tërë në hetuesi, tek ustallarët e torturave? Madje, duke e mbajtur armikun edhe me bukë? Ku dreqin ishte leverdia?
Apo kishin hallin se ky armik shkonte e bëhej marins amerikan dhe vinte pastaj me aeroplanmbajtëse e sulmonte vendin më të lumtur të botës, që ndërtonte lumturinë më të madhe në botë, socializmin shqiptar?! Ja, këtë logjikë nuk para e kuptonim mirë ne shokët e këtij armiku të ri, që do të vinte shpejt mes nesh, për të na ngushtuar edhe më keq në atë pako vend që kishim.
Por mund të dëgjonim për ditë një emision me një emërtim pak si tepër impenjativ: “Heroizmi i popullit tonë në shekuj”?! Aty mësonim se ne s’paskëshim ditur asgjë mbi historinë tonë kombëtare! Se populli ynë paskësh bërë aq beteja heroike dhe kishte korrur aq fitore të shkëlqyera, sa nuk i kishte korrur as Perandoria Romake, as Aleksandri i Madh, as Napoleoni, as arabët, dhe as dreqi i mallkuar vetë! Ç’ishte kjo “mrekulli shqiptare”, patriotizëm a nacionalizëm komunist, apo çfarë tjetër?
Po a mund të pajtoheshin dy të kundërt: hem nacionalizëm, hem komunizëm, pra internacionalizëm? Sa prapa dynjasë paskëshim qenë ne të shkretët! Hajde parti, hajde, sa e ditur që paske qenë! Mirë Skënderbeu, mirë Mic Sokoli që e zuri topin nga gryka edhe përpara Selam Musait (gjeste vërtete heroike këto), po partizani Sheme, që i vetëm në pozicion kishte thyer një batalion gjerman të Hitlerit ose, kishte rënë mbi bunkerin gjerman, duke ua zënë frymën atyre që ishin brenda, si ushtari sovjetik i Stalinit, Aleksandër Matrazovi?
Apo Haxhi Qamili prej Sharre, që paskësh qenë patriot i madh, siç e kishte zbuluar historiani i shquar Enver Hoxha, duke u dhënë një mësim fort të vlefshëm akademikëve tanë të shquar të degës së historisë, si Aleks Buda, Kristo Frashëri, e të tjerë, që nuk ua mbaj mend emrat. Me një fjalë, ky Haxhi Qamil Fejzoja, na paskësh qenë diçka si e mesmja proporcionale, mes Stefan Pogaçovit dhe Stienka Razinit, këtyre dy muzhikëve që ishin ngritur kundër perandorisë Ruse, në emër të “revolucionit fshatar”. Kështu, atë qe s’e kishte patur Shqipëria, e kishte “zbuluar” shoku i madh Enver! Hajde dijetar, hajde, super-akademiku shoku Enver!
Qëllonte të dëgjonim edhe ndonjë skeç a dramë në radio, për t’u “kulturuar” edhe më shume, fjala vjen ndonjë dramë a skeç të Fadil Paçramit (hem sekretar partie ky i Tiranës, pra goxha poet, hem dramaturg i madh fare!), sigurisht para se ai të bëhej armik e të vinte tek ne, në Burrel. Ose dëgjonim se e gjithë e keqja e shoqërisë socialiste, apo të metat e saj, shkonin deri te niveli i drejtorit të ndonjë ndërmarrjeje, i cili kishte mbeturina mikroborgjeze në kokë, ose deri te ndonjë nënkryetar komiteti ekzekutiv, por në asnjë mënyrë këto të meta mund të arrinin tek kryetari i komitetit, apo te anëtari i byrosë së partisë, apo te sekretari i parë a i dytë i partisë së rrethit, le pastaj te anëtari i Komitetit Qendror e, prite zot, tek anëtari i Byrosë Politike të këtij komiteti!
Aty nuk hynte kurrë asnjë e metë, asnjë mbeturine mikroborgjeze, asnjë pikëpamje e gabuar, aq më pak armiqësore. Kishte ndodhur vërtet më parë, andej nga fillimet e pushtetit popullor, kur ishin zbuluar armiq në krye të partisë e të shtetit, si Koçi Xoxe, Pandi Kristo etj. Madje këtë të fundit e kishin sjellë edhe në Burrel, mes armiqve borgjezë. Vetëm shoku Enver e kishte atë aftësi gjeniale që të zbulonte te këta “të pagabueshëm” ,jo vetëm gabime, jo vetëm të meta, por edhe “armiqësira” fort të rrezikshme.
Dhe kur këta “armiq” nuk dënoheshin me plumb, vinin e na ngushtonin ne, në burgun tonë “të dashur”, të “armiqve të popullit”: ministra, gjeneralë, sekretare partie, sigurimsa etj. etj. Madje mjaft nga këta thoshin, se s’kishin bërë asgjë, se ishin krejt të pafajshëm, se kishin qenë besnikë dhe të devotshëm deri në fanatizëm ndaj partisë e shokut Enver, pa kuptuar fare “të gjorët”, se dialektika e materializmit historik, kishte vepruar edhe tek ata, ajo dialektike që thotë se; “revolucioni nis e qelbet kur fillon të hajë edhe bijtë e vet”.
Nga altoparlanti dëgjonim edhe komunikata të rëndësishme të Komitetit Qendror të Partisë dhe të Këshillit të Ministrave, të Republikës Popullore Socialiste të Shqipërisë, ashtu serioze, të prera, me ton solemn, gati heroik, që lajmëronin vdekjen e shokut Mao Ce Dun, të shokut Ho Shi Min e të ndonjë tjetri. Dhe një mbrëmje, krejt papritur, dëgjuam po kështu edhe komunikatën solemne që njoftonte se; “nga një krizë nervash, kishte vrarë veten edhe shoku Mehmet Shehu”!
Ne mbetëm të habitur. Si e vret veten një komunist, kur kjo nuk lejohet në “kodin moral bolshevik”?! Pastaj, që kur qenka bërë kaq nevrik shoku Mehmet?! A nuk kishte patur ilaçe për të nga Franca dhe Austria, si për shokun Enver? Apo të gjitha i kishte akaparuar për vete shoku Enver? Po mjekë psikiatër? Si dreqin u sëmurkan nga nervat udhëheqësit e mëdhenj të partisë e të pushtetit? Nga zemra po, se e kishin shume të madhe, si barku i partisë, dhe diku i hynte te ftohtët a ndonjë papastërti a mikrob imperialist, po nga mendja? Allah! Allah!
Some of us, secretly, rubbed our hands with a devilish smile, although not even joy, betrayed us, that it was no joke. This meant that; "up there", in the ivory dome, or near the royal or divine throne of Pharaoh, something had happened and, either the master had badly beaten his first assistant, his faithful scoundrel, or the bey's scoundrels or, the red pashas, seeing that the pasha was hanging his neck by his nose and could barely keep his eyes open, they began to quarrel and tear themselves apart, as to who would inherit the pasha's scoundrelship. And, oh my, this commotion became so loud that, from its shock, perhaps even the door of our prison would collapse, and we would go out into the sun, fill our lungs with fresh air, and finally return to our beloved family, as the only precious thing we had left in life.
But, one of our roommates didn't agree with us at all about this job! Who the hell was this guy? He was from Mirdita, from a remote village. Little by little, from a simple party member as a miner, he had gradually become a brigadier, to the director of the Bulqiza mine, becoming strong even in the district party there. And communism and the party had entered his heart so much that, according to him, nothing could exist without the party. In particular, he had a godlike adoration for the high leader of this party and, having already denied God and Christ, even though he was of Catholic origin, he had put Enver Hoxha and Mehmet Shehu in their place./ Memorie.al
Lini një Përgjigje