FLASH
Shkruar nga Pamfleti
Ismail Fark (Ismayl Ferk) was born on 20.4.1933 in the city of Shkodra in Albania, in the family of Siuri Zubeydi Bajrami, from where the lawyer Rubejzi Abadini Farka came from and he was an only child. In 1938, his family came to the city of Tirana. After the death of his father in 1943 (he was killed in World War II), the family was taken care of by his grandmother, Renni Fark. In Tirana, Ismail Fark completed his secondary education (gymnasium) which he completed in 1949 and together with other young Albanians, he started his studies in Leningrad (St. Petersburg), at the “Higher Technical Academy” University.
During his studies, he married Markarita Dyomina (Margarita Diomina), whose parents had been killed in World War II and declared martyrs. In 1955, Ismail graduated from university and a year later became a father with a daughter. In June 1956, he returned to Albania with his daughter and wife, Margarita Diomina. After working for two months at the Wood Processing Plant in Elbasan, the Ministry of Foreign Affairs selected and sent Ismail to the State University of Tirana to continue his studies in the departments of Linguistics and European Studies, which he completed in 1960. He was then sent on a mission by the Ministry of Foreign Affairs to France, where he worked for 10 months, after which on May 2, 1961, Ismail Farku was sent to the Moscow Embassy as a referent for technical engineering problems, while his wife and daughter remained in Tirana.
But the time when he started working in Moscow coincided with the deterioration of relations between the Soviet Union and Albania. Soviet KGB officers asked Ismail Farku to work secretly for the Soviets, which he informed the Albanian embassy, so the ambassador of the time, to remove him from the attention of the KGB officers, on December 23, 1961, sent Farku to the Albanian consular administration in Odessa, but after two days, he sent him back. As a diplomat and with the right of relations of the Albanian state with the Soviets, according to the sending of secret documents, Farku waits for the ticket and alone leaves by train for Moscow.
At midnight, the cashier knocks on his door and begs him to open it, and suddenly, Ismail Farku sees three people enter the room, asking him to show them his passport. As he lowers his head to give them his bag, he feels a strong blow to the neck. Then, when he comes to, he learns that he has been admitted to the Botkin Hospital in Moscow, while one side of his body has been paralyzed. He asks the doctors for the bag with the documents that were inside it and is informed that when they brought him to the hospital, he did not have any bag with him and that the only paper found on him was an unmarked and unstamped document from the Technical-Scientific Society, in the name of Mehdiyev Shemsedin. Thus, according to this document, he is taken for granted as an Azerbaijani, Mehdi Mehdiyev Shemsedin.
Ismail Fark immediately informed the Albanian embassy in Moscow about the situation, from where two people arrived, who informed the hospital director that he was Albanian. The embassy specialist, Idriz Shehu, came to the hospital and monitored his health. On December 12, 1962, the Albanian embassy in Moscow was closed and the employees left, leaving only 3 people for the last work, among whom was Idriz Shehu. During this period, Ismail Fark's health improved and in May 1963, he was released from the hospital. Idriz Shehu, who was by his side, contacted the Ministry of Foreign Affairs (USSR), where Ismail Fark was also sent, who after listening to him, informed him that those who had hit him were not from the KGB, but thieves, who were trying to hide what the KGB had done.
Then they talked to the Bulgarian embassy about the possibility of organizing a return to Albania, through Bulgaria. There, Ismail Fark is asked to describe the event in order to prepare the documents and give them to them. He writes everything that happened to him in Albanian, while the Bulgarian embassy gives him two documents: a permit to stay in one of the Moscow hotels, while the second, a document, which confirmed that Ismail Fark was of Albanian nationality. So while he was staying at the “Kiyev” hotel in Moscow, he is notified by the Bulgarian embassy that he has the documents ready to return to his country, Albania.
But unfortunately for him, Ismail Farku did not know that the KGB was in charge of organizing his departure from Moscow. On November 16, 1963, a policeman knocked on the door of Ismail Farku's room and forcibly took him to the police station. There, at midnight, unfounded accusations were raised against him, for "fake" things, as if he were a Soviet citizen, Mehdi Mehdijev Shemsedin, who, under the name of the Albanian citizen, Ismail Farku, was trying to leave the country using his own name!!!.
Punonjësi i KGB-së, Butirskin, e fut në burg, ku Ismail Fark, duke kundërshtuar padrejtësinë, hyn në grevë urie. Më pas, e dërgojnë në dhomë izolimi për 12 ditë, ku i uritur, i fryhen këmbët dhe më e keqja, humbet vetëdijen dhe prej andej, Ismail Farkun, që i kanë vënë emrin “Serbski”, e nisin në gjykim. Gjykata ja dërgon ekspertizën mjeksore psikiatrike Institutit të Gjykatës Psikiatrike dhe të Përgjithshme, ku pikërisht e bija e Feliks Dzerjinskinit, (që hodhi bazat e KGB-së), gjeneralja Markarita Feliksovna Talce, i vë atij diagnozën “Skizofreni” dhe se ishte “person i rrezikshëm për shoqërinë”.
Në bazë të këtij raporti mjekësor, Gjykata Popullore e rajonit vendos dërgimin e Ismail Fark për “kurim” të detyruar në spitalin Psikiatrik. Në 27 prill 1964, me dy ruajtës mjekësorë, atë e sjellin në Baku, ku e vendosin fillimisht në spitalin Psikiatrik në klinikën numër 2 dhe pas pesë ditësh, e kalojnë në spitalin psikiatrik nr.1. Pra, u bë gjithçka që Ismail Farku të mbahej fshehur, në një rajon sa më të largët.
Gjatë gjithë kohës, kudo, në burgje dhe spitalet psikiatrike, Farku mbajti qëndrim kundër regjimit Sovjetik, ndërsa u njoh me persona, që sakrifikuan në luftën për të drejtat e njeriut. Në bisedat me ta dhe duke mësuar prej tyre, u kthye edhe vetë në një disident. Edhe pse Ismail Farku u thoshte mjekëve se ishte shqiptar dhe jo azerbajxhanasi Mehdi Mehdijev Shemsedin, nuk e besonte më njeri. Për më tepër, atij i morën dokumentin nga Universiteti ku kishte studiuar në Moskë, me qëllim që atje të mos figuronte njeri i regjistruar në emrin e tij të vërtetë.
Ndërkaq, lajmin se në spital ishte shtruar Mehdi i Mehdijev Shemsedin, e morën prindërit e tij që jetonin në rajonin Kasem Ismailov, (sot Goranboj) në Azerbajxhan, të cilët prej vitesh e dinin të humbur djalin e tyre. Në 25 maj 1964, ata shkojnë në spitalin e Bakusë, por në vend të djalit Mehdi Mehdiyev Semsedinin, që kishte një trup të gjatë 1.80, me arsim 4 klasë shkollë dhe që përveç turqishtes së Azerbajxhanitm nuk dinte gjuhë tjetër, u ballafaquan me një tjetër person, me Ismail Farkën, me një trup 1.64 cm. të gjatë, që fliste gjuhët shqip, rusisht dhe frëngjisht, si dhe njohës i persishtes dhe arabishtes. Kështu këta prindër të shkretë panë se përballë ky i huaj, nuk ishte djali i tyre. As ata nuk kishin si t’a dinin të vërtetën, se djalin e tyre e kishte marrë KGB-ja.
Më pas, punonjësit e KGB-së dhe ministrisë së Punëve të Brendshme në Azerbajxhan, u takuan në spital me Ismail Farkun, ku i shpjeguan se rruga për të shpëtuar prej aty, ishte që të pranonte shtetësinë sovjetike. Në rast se ai pranonte, do t’a nxirrnin nga spitali dhe do ta ndihmonin të jetonte aty. Po Ismail Farku përsëri refuzoi dhe kështu, mjekët xhelatë i dhanë atij “pleqërinë”, duke i bërë çdo gjë, deri dhe heqjen e dhëmbëve, me mënyrat më çnjerëzore, vetëm që të mos mund të thoshte se ishte me kombësi shqiptare, por fshihej me një emër tjetër. Ndaj Farkut u përdorën mjekime si trisidil, kaloperidol, sulfazin etj., në doza të mëdha, por dhe pse nën presion, ai nuk e pranoi kurrë shtetësinë sovjetike.
Pas një jetë vuajtjesh plot 25-vjeçare, dy punonjës të KGB-së njoftojnë Farkun, se me erën e re të ‘Gllasnost’ të Gorbaçovit dhe me Perestrojkën, shoqëria ruse kishte hyrë në rrugën e demokratizimit. Ata planifikojnë që nisur nga gjendja shëndetësore, Farku t’i bëjë një letër gruas së Gorbacovit, ku t’i lutet që t’a falin. Kështu, aty në spitalin ku e mbanin, vijnë persona nga Kryqi i Kuq Azerbajxhanas dhe nga “Shoqëria Aypara e Kuqe”, takohen me Ismail Farkun dhe në përfundim, i ndryshojnë pavijonin: nga psikiatrik, tek sëmundjet mendore!!
Në këtë pavijon, mjeku që e kuronte, Ejup Alijev, me qëllimin e mirë që të zhdukë ç’ka thuhej për Ismail Farkun, i drejton një letër Akademisë Teknike të Mesme në San-Peterburg, ku kërkon të dhëna nëse në vitet 1950, kishte studiuar aty shqiptari Ismail Farku. Ndoshta për shkak të ndryshimeve që ndodhën në Bashkimin Sovjetik, apo se ishin larguar nga puna personat që i bënë gjëmën, në përgjigjen që erdhi, shkruhej se; “Ismail Farku ka studiuar në këtë Universitet”. Mjeku Aliyev, me të marrë dosjen e vjetër të Farkut nga Universiteti, pasi pa se në dosjen që ndodhej në spital, nuk shkruhej emri i Ismail Farkut, e zëvendëson me dokumentin e ri dhe njofton drejtorinë e spitalit se; “Ismail Fark është i rregullt”.
Bashkë me Ismail Farkun në spitalin psikiatrik ndodhej disidenti azerbajxhanas, Nadir Agayev, që duke përfituar nga shpërbërja e Bashkimit Sovjetik, shpëton nga spitali. Më vonë, në vitin 1990, ai boton librin “Magjitë e fshehta të Sahanit”, mbi burgjet në spitalet psikiatrike, ku tregon dhe për Ismail Farkun. Ky libër botohet në gjuhët Ruse dhe Turqishten e Azerbajxhanit, në gazetën “Karatelnaya Meditsina” në Moskë, ku tërheq vëmendjen e shoqërisë si dhe të gazetave të huaja, agjenturat e informacionit dhe ato diplomatike, të cilat tregojnë interes mbi fatin e dhimbshëm të Ismail Farkut. Edhe radio e huaj, “Svoboda” që transmeton në gjuhën Ruse dhe Azere, prezanton historinë e dhimbshme të Ismail Farkut, përmes leximeve të librit. Kështu, më në fund, me ndihmën e Nadir Alayevit, në 9 gusht 1990, Farku lihet i lirë nga burgu dhe strehohet në shtëpinë e tij.
Që nga ky moment, fillon kërkimi i të afërmve të Ismail Farkut nga Komiteti Ndërkombëtar i Kryqit të Kuq, ndërsa kryetari i degës mbi “kërkimet e shtuara”, M. Sheynberker, që nga Mynih ofron ndihmën, duke i kërkuar Shoqërisë Ndërkombëtare për të Drejtat e Njeriut, që të jepej njoftimi për Ismail Farkun. Ndërkaq, në 1992 në Moskë hapet ambasada Shqiptare dhe Nadir Alayev dërgon aty të dhënat mbi Ismail Farkun.
Por historia e hidhur për këtë njeri nuk mbaron me kaq, pasi mësohet se në Shqipëri, duke e ditur të vdekur prej kohësh, gruaja e tij kishte krijuar familje të re, vajza ishte rritur dhe kishte familjen e saj, se djali i lindur në 1962, gjithashtu ishte martuar dhe të gjithë jetonin në Tiranë. Kështu, ambasadori Hasanmataj, i tha Ismail Farkut, se për të, ishte më e arsyeshme të jetonte në Azerbajxhan.
Sot, Ismail Farku jeton në rrethinën e Baku-s, në afërsi të qytetit Shuvalan, në një shtëpi private, ku punon çfarë i vjen në dorë për të jetuar, ndërsa ende nuk i dihet statusi i huaj politik që i takon….!
Zbuluesja e historisë së rrallë!
Përkthyesja Entela Muço, punonjëse në Drejtorinë e Përgjithshme të Arkivave të Shtetit dhe specialiste në gjuhën osmane, e ka njohur Ali Shamil, punonjës në Akademinë e Shkencave Kombëtare (Instituti i Folklorit, departamenti i Marrëdhënieve Ndërkombëtare) në Azerbajxhan dhe gruan e tij Aziza, në Kongresin XV-të të Historisë Turke, në Ankara në 2006. Më pas, i takoi dhe në Kongresin e I-rë Ndërkombëtar të Historisë së Mjekësisë Turke, në Konja në 2008.
“Por më mirë i njoha në verën e vitit 2008 në Baku, ku shkova për të kryer kërkime mbi rolin që kanë luajtur në historinë e Iranit dhe të Turqisë, ‘Avsharët e Iranit’, të ndodhur në atë që sot quhet Azerbajxhani Jugor. Ali Shamil, që në fillim tregoi gatishmërinë për të kontribuar në njohjen e figurave shqiptare që kanë kontribuar në jetën sociale të Azerbajxhanit. Por ishte dëshirë dypalëshe, për të dhënë kontributin respektiv në historinë e dhimbshme të të dy vendeve. Aty Ali Shamil, më njohu jo vetëm me fatin e Ismail Fark-ut, por dhe me jetën e shumë shqiptarëve të tjerë dhe duke plotësuar dëshirën e tij, sjell për lexuesin shqiptar, jetën dhe rolin që kanë luajtur shqiptarët në shoqërinë e Azerbajxhanit”, shpjegon ajo.
Shteti shqiptar i Kaukazit
While nowadays, there is a country called Albania, in ancient times, even in the Caucasus, there was a country with the same name, which was often called the “Albanian state of the Caucasus”. From the 4th century BC to the 8th century (the time of the conquest of the Caucasus by the Arabs), the borders of this country included the region from the North to the shores of the Caspian Sea, to the mountains of the Greater Caucasus and to the city of Derbent, from the West to the Kabir stream and from the South to the mountains of the Lesser Caucasus, to the Araz River. Nowadays, between this 1200-year-old country and current Albania, apart from the name, it is impossible to have any other connection. In the place of the old Albania of the Caucasus, the Republic of Azerbaijan was created. Even if there is no connection of origin between the inhabitants living in Albania and those in Azerbaijan, there are some connections with the common name, although in different historical times. So I thought I would present some articles related to Azerbaijan-Albania ties.
In 1998, I received an invitation from the Azerbaijan National Democratic Foundation for the Protection of Human Rights on political dissidents against the Soviet regime and the preparation of articles on Azerbaijani dissidents, to include them in the publication of the International Encyclopedia “Dissident Dictionary”, which was to be published in Poland, by the UN. For this world publication, we included in the political list 50 Azerbaijani dissidents, among whom was also an Albanian, Ismail Farku, who was forced to live and suffer in Azerbaijan. This is the article in the International Encyclopedia “Dissident Dictionary”, which is offered today to the Albanian reader./ Memorie.al
Lini një Përgjigje