FLASH
Shkruar nga Pamfleti
September 1960 turned New York into a true capital of the world, as it is now almost every year in September, when the world's greatest leaders come for the new session of the General Assembly. Half a century ago, this had not yet become a tradition, and the landing of communist leaders, from Khrushchev, with his East Euro lackeys, to Fidel Castro, who had just taken power in Cuba, made an unusual impression. Among the communist leaders, there were also two problematic Balkans, Josip Broz Tito of Yugoslavia and Mehmet Shehu of Albania. Newspapers described New York those days as; "Rome of modern times".
The communists never bothered to come to the 'Glass Palace' and they liked to mock the UN as a tool of the Americans. But that year, for the first time, 22 new African countries, which had gained independence from European colonialism in the last decade, would be presented at the General Assembly. 22 votes could overturn many situations in the UN and Khrushchev wanted to get this new group behind him as soon as possible. This was also the reason why President Eisenhower, although he was in the last weeks of his eight-year presidency, came from Washington to speak at the UN and to meet the representatives of the new countries.
The USA had strongly supported the liberation and independence of these countries, and enjoyed sympathy in Africa. On the other hand, even the communists with their early anti-imperialist and anti-colonialist slogans were strong competitors for political sympathy. The two wings of the Cold War would slowly shift the battle from Europe to Latin America, Africa, and especially to Asia.
Mehmet Shehu is banned from leaving Manhattan
In the US, there was concern that there might be an attack on communist leaders by dissidents living in the country or that pro-communist militants would be emboldened to riot or assassinate. Among the many communist leaders who landed in New York, only three had been notified by the US government that they were barred from leaving Manhattan Island. One of them was Mehmet Shehu, the Prime Minister of Albania. The decision was taken after harsh and offensive anti-American statements issued by the Albanian government in recent days. Albania at this time was getting ready to leave the Soviet Union and jump into the bosom of communist China, so indirect attacks against Moscow had begun.
One of the most favorite issues was the attitude towards the West. It was the time when Khrushchev had talked about coexistence and Enver Hoxha, following the example of China, was ringing the bells against the danger of American aggressors. Ironically, the "co-exists" Khrushchev, as well as the Hungarian leader, Janos Kadar, were banned from leaving Manhattan. In the weeks before the trip to New York, Khrushchev had resumed harsh anti-American propaganda to impress the Africans. The diplomatic circus had begun before he even left for the capital of the world.
Castro in Harlem
Fidel Castro, bearded, armed, cigar in mouth, loud, arrogant, surrounded by his revolutionary troops, had just won power in Cuba. He had come to the USA to show America that it was coming to an end. At the "East Side Shelburne" hotel, where they were staying, they were bothered by the calls of the demonstrators against him. Some bodyguards came out with guns to scare the crowd, but the New York police forced them back inside. A little later, all the nerves, Castro and his spur, burst out of the door of the hotel. They left behind a room, turned into a garbage can, with food waste, reeking of cigars, empty bottles and damaged furniture. Castro was retaliating for the $10,000 the hotel had requested as a security deposit for room maintenance.
Diplomati i famshëm suedez, Dag Hammarskjold, që ishte Sekretar i Përgjithshëm i OKB-së, emrin e të cilit mban sheshi ku shqiptarët janë mbledhur shpesh për demonstratë, para OKB-së, e priti me qetësi në zyrën e tij. Gazetat amerikane të kohës, shkruanin për kontrastin e karaktereve. Fidelit, që bërtiste në spanjisht dhe suedezit të qetë, i cili me buzën në gaz, gati i zbavitur nga skena, e qetësoi dhe i ofroi atij dhe shpurës së tij, të hanin në tarracën e OKB-së. Kastro kishte sharë Manhattan-in, sa kishte mundur dhe kishte kërcënuar se; do të flinte në kopshtin e OKB-së ose në Central Park, por jo në “hotelet kapitaliste” të qytetit. Hammarskjold, e kishte një zgjidhje: dhoma falas në hotelin ‘Comodore’ me garancinë, që nuk do të bezdisej nga demonstratat. Mirëpo Kastro kishte plane të tjera.
Ndërsa bisedonte me kreun e OKB-së, një nga njerëzit e tij, ishte në Harlem, duke marrë me qira një kat të tërë në Hotelin “Theresa”, siç u shpreh Kastroja: “Waldorf-Astoria i Harlemit”. Megjithëse në këtë hotel, i kërkuan më shumë se dyfishin që i kishin kërkuar në Shelburne, ai e mori me shumë dëshirë, sepse paratë, ishin thjesht një pretekst për sherr për të. Pasi ua kishte marrë pronat, gjithë biznesmenëve në Kubë, ai kishte tani para sa të donte. Arsyeja pse shkoi në Harlem, ishte tjetër. Tani donte të përfitonte nga pozita e keqe e zezakëve në SHBA-ws, për propagandën e tij antiamerikane. Një grup portorikanësh dhe kubanësh, që ishin mbledhur përpara hotelit të ri, për ta brohoritur Kastron, u shtynë larg nga njerëzit me ngjyrë të Harlemit, të cilët nuk e vrisnin shumë mendjen për politikë, por u mblodhën për të parë spektaklin e rrallë, që po u ofrohej.
Disa skuadrone me policë, u dërguan urgjent për të shmangur përleshjen mes turmave. Klientët e tjerë të hotelit, filluan të ankoheshin e pastaj të largoheshin, në masë. Kubanë të armatosur e me uniforma, komandonin ashensorët dhe kishin marrë banjat në kontroll. Flisnin më zë të lartë dhe nuk tregonin respekt për të tjerët. Në 24 orët e para, Kastro dhe stafi i tij, shpenzoi dyfishin e çmimit të dhomës, për shërbime të tjera: ushqime me mish (steak), rum dhe cigare puro. Punonjësit e hotelit, që çonin ushqimet e pijet, ankoheshin se kubanët ishin kurnacë dhe nuk u jepnin bakshish (tip). “Daily News”, shkruante se ekipi i Kastros, kishte 85 vetë dhe se mes vizitorëve të natës, kishte plot “bionde, brune dhe flokëkuqe”, të cilat një detektiv i kishte përshkruar si “prostituta”.
Një punëtor i hotelit, kishte treguar se Kastro vetë, kishte pasur një vizitore, nga ora 2, deri në 3:30 të mëngjesit: një bionde të kolme. “Punëtori nuk e dinte nëse kishin diskutuar tema të larta të politikës ndërkombëtare”, shkruante me ironi gazeta njujorkeze. “Jam mes vëllezërve këtu”, tha Kastro për median, duke folur për zezakët e Harlemit. “Më duket sikur jam në Kubë”. Mes atyre që e vizituan Kastron, ishte edhe udhëheqësi mysliman zezak, Malcolm X, poeti i njohur i brezit të ri të asaj kohe, Allen Ginsburg, një profesor i “Columbia University”, që po shkruante një libër, për revolucionin kuban, etj. Edhe vetë Hrushovi, aspak xheloz se dikush tjetër ishte bërë më shumë kloun diplomatik se ai, i bëri një vizitë në Harlem, në lobin e stërmbushur të hotelit.
Në një moment, shefi i sigurisë së Hrushovit, gjeneral koloneli Nikolai Zakharov, filloi të shtynte njerëzit majtas e djathtas, por policët i thane, se nuk ishte puna e tij të shtynte turmat. Zakharov, iu përgjigj atyre me grushte, por një polic i bëshëm amerikan e kapi, e ngriti peshë në ajër dhe nuk e lëshoi, derisa u sigurua se oficeri ishte qetësuar. Pas këtij incidenti Hrushovi, bëri një protestë zyrtare, kundër qeverisë amerikane dhe Bashkisë së Nju Jorkut. Për qytetarët amerikanë, polici njujorkez, u kthye në një farë heroi. Mirëpo “muaji i mjaltit”, mes Kastros dhe Harlemit, u prish pak ditë më vonë, pas një incidenti tragjik. Magdalena Urdaneta, vajza 9-vjeçare nga Venezuela, kishte ardhur në Nju Jork, me familjen e saj.
Ajo kishte dalë mirë me mësime dhe prindërit e kishin shpërblyer, duke e marrë me vete në vizitën e tyre në SHBA-ës. Ata ishin duke darkuar në një restorant, ku ishin mbledhur edhe 5-6 aktivistë anti-Kastro. Dikush kishte telefonuar njerëzit e Fidelit dhe ata papritmas, pushtuan restorantin, duke rrethuar tavolinën e disidentëve. Sherri degjeneroi në të shtëna dhe një plumb, goditi për vdekje Magdalenën e vogël. Departamenti i Shtetit, akuzoi “agresorët e regjimit të Kastros”. Fidel Kastro, shprehu personalisht keqardhjen për vrasjen e vajzës së vogël, por tha se plumbi, kishte ardhur nga armiqtë e tij, “nga kriminelët kubanë, që strehon Amerika”. Me gjithë këtë sqarim, incidenti la një shije shumë të keqe dhe errësoi cirkun e Fidelit në Harlem.
Me këpucë në dorë në Asamble
Cirku i klounëve komunistë, vazhdoi edhe në sallën e Asamblesë së Përgjithshme. Plot gjysmë shekulli më parë, 12 tetor 1960, Nikita Hrushov, i nervozuar hoqi këpucën dhe e përplaste me furi mbi tavolinë, duke shkaktuar një lloj skandali që ka hyrë në histori. Hrushovi, i cili e kishte zakon të lavdërohej për origjinën e tij fshatare, nuk njihej për sjellje të sofistikuara, mirëpo heqja e këpucës, nuk la shije të mirë. Duke qenë se nuk ka ndonjë fotografi, apo filmim, që të dëshmojë momentin e heqjes së këpucës, ka pasur edhe dyshime, se mos ka qenë një shpikje e medias. Gjithçka mori zjarr, kur po fliste përfaqësuesi i Filipineve, i cili tha se; Bashkimi Sovjetik bënte mire, që kërkonte një rezolutë për vendet e kolonizuara që të pavarësoheshin, por do të ishte akoma më mire, që rezoluta të zgjerohej edhe për vendet e Europës Lindore, të cilat vuanin nën pushtimin praktik të Bashkimit Sovjetik.
Hrushovi u ndez dhe filloi t’i binte me këpucë tavolinës, derisa iu dha fjala, duke ndërprerë fjalën e filipinasit. Ai nuk foli nga vendi, por shkoi te foltorja, shtyu në mënyrë arrogante përfaqësuesin filipinas nga vendi dhe i kërkoi Presidentit të Asamblesë, irlandezit Frederik Boland, që t’i thoshte “lakeut të imperializmit amerikan, t’i përmbahej rregullave”. Në fakt, Presidenti i tha filipinasit, që të shmangte provokimet e sallës. Mirëpo, ndërsa ai vazhdoi fjalën, Hrushovi vazhdonte t’i binte tavolinës me këpucë. Pas pak, fjalimi u ndërpre përsëri, nga një përfaqësues i Rumanisë, i cili ofendoi vetë Presidentin e Asamblesë. Boland, i bërë i kuq në fytyrë, ia mbylli mikrofonin rumunit. Tani të gjithë komunistët në sallë, kishin filluar të bërtisnin dhe të bënin zhurmë. Boland, i ra çekiçit simbolik, për të kërkuar qetësi në sallë, derisa çekiçi u thye dhe ai e shpalli seancën të mbyllur.
Mbesa e Hrushovit, Nina L. Hrusheva, ka thënë më vonë se; Hrushovi kishte veshur këpucë të reja, që e shtrëngonin dhe i kishte hequr, kohë përpara fjalimit. Djali i tij, Sergei Hrushov, pasi nuk mundi të gjente ndonjë filmim, apo fotografi të asaj seance famëkeqe, ka shkruar se; ishte e pamundur që Hrushovi të kishte hequr këpucët, duke pasur parasysh, sesa e ngushtë ishte hapësira dhe sesa i shëndoshë ishte ai. Mirëpo, një ish-gazetar sovjetik, ka shkruar që një ish-punonjëse e OKB-së, i kishte treguar një here, se Hrushovit i kishte dalë këpuca nga këmba, kur po shkonte drejt tavolinës së tij dhe ajo e kishte marrë, e kishte mbështjellë me një pecetë letre dhe ia kishte dhënë. Ai ishte tepër i shëndoshë për ta veshur dhe e kishte mbajtur aty mbi tavolinë, derisa i kishte hyrë në punë.
Shqipëria kundër Bashkimit Sovjetik
Shqipëria, njihej deri vonë, si vasale e bindur e Moskës. Ndërhyrja e Stalinit, e kishte shpëtuar Enver Hoxhën nga Titoja, njerëzit e të cilit në Beograd, sidomos serbët, kishin filluar të preferonin më shumë ortodoksin Koçi Xoxe (ose të paktën kështu i dukej Enverit, që ishte nga natyra paranojak). Enver Hoxha, iu bashkua me entuziazëm nismës së Stalinit, për ta përjashtuar Jugosllavinë nga kampi socialist dhe u kthye nga lake, në një armik personal të Titos. Mirëpo, Hrushovit i dukej çmenduri që Stalini, “ia kishte falur” Perëndimit Jugosllavinë dhe në kuadrin e rehabilitimit të disa prej viktimave të Stalinit, u përpoq të pajtohej me Titon dhe udhëzoi Enverin, të bënte të njëjtën gjë. Beogradi nuk ishte kundër pajtimit, mirëpo Enveri duhej të rehabilitonte Koçi Xoxen, të cilin e kishin ekzekutuar si armik.
Kjo e alarmoi Enverin dhe rrethin e tij. Ata druheshin se në fund Titoja, në bashkëpunim me Hrushovin, do t’i ndërronin me komunistë të tjerë, në krye të vendit. Shpëtimtare e radhës, u gjet Kina, me të cilën Bashkimi Sovjetik, kishin hyrë në konkurrencë për udhëheqjen e kampit socialist. Kina ndjehej tepër e madhe dhe e fortë, për të qenë një vasale e Moskës, ndërsa Bashkimi Sovjetik, nuk kishte ndërmend të ndante me ndonjë vend tjetër, udhëheqjen e kampit. Mao Ce Duni, që ishte po aq i çmendur sa Stalini, e akuzoi Hushovin, për revizionizëm dhe gjeti vetëm një përkrahës në mbarë rruzullin: Enver Hoxhën. Si shpërblim, Kina denoncoi afrimin e Bashkimit Sovjetik me Jugosllavinë. Ndonëse ende përpiqeshin të ruanin fasadën, mes Moskës dhe Tiranës, kishte nisur çarja e madhe. Në këto kushte, vjen data e Asamblesë së Përgjithshme në Nju Jork. Në mënyrë kuptimplote, të gjithë udhëheqësit komunistë, udhëtuan së bashku drejt Nju Jork-ut, me tragetin “Baltika”. Përfaqësuesit e Shqipërisë, nuk i ftuan ose i ftuan, por këta nuk pranuan ftesën, për të udhëtuar së bashku.
Pse Enver Hoxha nuk shkoi në Nju Jork?
Enver Hoxha vendosi që Shqipëria, të përfaqësohej me Kryeministrin Mehmet Shehu, krahun e tij të djathtë, aleatin më të egër e më anti jugosllav, por edhe kriminelin më të egër, që i shërbente regjimit. Përse Enveri nuk mori pjesë vetë në këtë cirk botëror të diplomacisë?! Ai ndoshta nuk e mori me mend, sesa bujë do të bënte ky sesion i Asamblesë së Përgjithshme në OKB. Ose ndoshta, nuk ishte ende gati, të përballej me Hrushovin (gjë që do ta bënte dy muaj më vonë në Moskë, në mbledhjen e 81 partive komuniste e socialiste). Ndoshta ende ishte duke studiuar situatën, për të parë se deri në çfarë pike do të thellohej përçarja. Ose, ose, mbase për të kishte nisur ajo paranoja e jashtëzakonshme, që do ta bënte të mos dilte kurrë në mënyrë zyrtare dhe publike, jashtë kufijve të vendit, duke pasur frikë se do ta vrisnin. Udhëtimi i tij në Moskë, në vitin 1960, do të ishte i fundit.
Kundër armatimit në Ballkan
Mehmet Shehu udhëtoi për në Nju Jork, me tragetin “Mbretëresha Elisabeth”. Për koincidencë, në këtë target, ishte edhe udhëheqësi jugosllav, Josip Broz Tito. Mehmeti i urrente jugosllavët, se ata e kishin hequr nga posti, duke e cilësuar “si shumë ekstremist”. Mirëpo më vonë, pas vetëvrasjes, kur Enveri e shpalli “poliagjent”, këtë udhëtim të rastësishëm në një traget me Titon, e shfrytëzoi si fakt për të treguar se Mehmeti, ishte agjent i jugosllavëve. Mehmet Shehu në fakt, ka bërë shumë krime dhe ka pasur lidhje të dyshimta në të gjitha drejtimet, mirëpo ai nuk ishte aq i trashë, sa mos të kuptonte se jugosllavët, e kishin në listën e tyre të zezë dhe nëse do të riktheheshin, do t’ia merrnin jetën. Në Nju Jork, Hrushovi, që tashmë e dinte “tradhtinë” e Shqipërisë, e injoroi praninë e Shehut dhe në sy të tij, u përqafua gjithë dashuri me Titon. Mirëpo edhe Mehmeti, do të hakmerrej shpejt, por në mënyrë të tërthortë. Hrushovi kishte vendosur të impresiononte afrikanët dhe vëzhguesit e pavarur, me nismën e tij për një Ballkan të lirë nga armatimet bërthamore.
Synimi ishte të detyronte amerikanët, të hiqnin raketat bërthamore nga Turqia, prej ku mund të godisnin kollaj çdo qytet sovjetik. Me këtë, ai vriste “dy zogj me një gur”. Edhe i bënte amerikanët të hiqnin bazat e tyre nga Turqia, edhe ia merrte nga dora shqiptarëve nëndetëset, që ia kishte dhënë për bazën e Pashalimanit, për shkak se ata, po kalonin në anën e Kinës. Moska nuk kishte çfarë të humbte, se pas prishjes me shqiptarët, do ta mbyllte atë bazë gjithsesi. Mirëpo shqiptarët, edhe diktatin e Moskës, nuk e donin, edhe nëndetëset e tyre, nuk kishin ndërmend t’i lëshonin. Në mbledhjen e Komitetit Politik të Asamblesë së Përgjithshme, Shqipëria u përfaqësua me ministrin e saj të Jashtëm të asaj kohe, Behar Shtyllën. Ai votoi kundër projekt-rezolutës sovjetike, duke argumentuar se armët bërthamore, duhet të asgjësohen në gjithë botën. Ndalimi i tyre vetëm nga rajoni i Ballkanit, nuk ka kuptim. Vota shqiptare, nervozoi edhe më shumë sovjetikët. Ndërsa në planet të tjera, komunistët ishin në një front. Sidomos për çështjen e paqeruajtësve në Kongo.
Sekretari i Përgjithshëm i OKB-së, u sulmua me kritika për raportin e tij. Kritikat i erdhën nga dy ambasadorë në OKB, ai i Rusisë, Zorin dhe nga ai i Shqipërisë, Reiz Malile. Në fjalimin e tij të mbajtur në Asamblenë e Përgjithshme, Mehmet Shehu sulmoi imperializmin amerikan dhe kërkoi anëtarësimin e Kinës, vendin e të cilës, e kishte zënë që prej më shumë se dhjetë vjetësh, Tajvani. SHBA-ës dhe shumë vende të botës, nuk e njihnin qeverinë komuniste të Kinës dhe trajtonin si përfaqësuese të Kinës, qeverinë e Çang Kai Shekut, që mbante në zotërim ishullin e Tajvanit, ndërkohë që në pjesën kontinentale, kishte fituar “Revolucioni i kuq” i Mao Ce Dunit. Ky ishte fillimi i një lufte të gjatë të Shqipërisë për Kinën në OKB, luftë e cila, përfundoi me fitore në vitin 1971, kur Kina dhe SHBA-ës shkrinë akujt dhe Tajvani humbi anëtarësinë në OKB. Qëndrimi shqiptar në OKB, ishte edhe faza e parafundit e përplasjes me sovjetikët. Në atë kohë Hrushovi, vazhdonte ta kishte një shpresë se Shqipëria, do të bindej që ta linte Kinën dhe të mbetej në vathën sovjetike.
Antikomunistë, por mbi të gjitha patriotë
Ardhja e kryeministrit të shtetit komunist shqiptar në Nju Jork, u dha mundësinë emigrantëve të shumtë politikë nga Shqipëria, që të protestojnë publikisht përpara OKB-së, kundër regjimit diktatorial të Enver Hoxhës. Një numër shqiptarësh ishin mbledhur në 20 shtator 1960, për të protestuar kundër komunizmit në sheshin përpara ndërtesës së OKB-së. Ata lëshuan thirrje kundër Mehmet Shehut dhe kundër qeverisë shqiptare. Një grup shumë më i madh, po protestonte jo shumë larg prej tyre. Ishin grekë që kërkonin “Vorio-Epirin” dhe kishin dalë gjithashtu për të protestuar kundër Mehmet Shehut. Nuk kaloi shumë dhe shqiptarët antikomunistë, lanë protestën e tyre dhe iu vërsulën grekëve, duke i sharë e duke u thënë, se ishin ata që kishin marrë tokat shqiptare dhe jo e kundërta.
Pas kësaj shpërthyen grushtet, goditjet me çadra e me tabelat e parullave. Një shqiptar i përgjakur në atë demonstrate, është fiksuar nga revista e njohur “Life” dhe shoqëron këtë artikull. Një skuadron i madh policësh, shumë prej të cilëve me shkopinj gome, në majë të kuajve të lartë, mezi mundën të ndajnë shqiptarët, nga grekët. Shumë prej demonstruesve, kishin rrobat e grisura dhe shenja dhune në fytyrë. Ky ishte një shembull interesant, për të vërtetuar sesi çështja kombëtare mbetej më e rëndësishme për shqiptarët, sesa ajo ideologjike. Grekët i kishin thënë gazetës “The New York Times”, se ata që kishin sulmuar ishin një grup i vogël, prej 20 “komunistësh shqiptarë”.
Dita e 20 shtatorit, qe e gjitha ditë rrahjesh nëpër rrugët e Nju Jork-ut. Demonstruesit antisovjetikë, kryesisht emigrantë hungarezë dhe ukrainas, protestuan përpara konsullatës ruse dhe u shpërndanë dy-tri here, me përleshje nga policia. Një përpjekje për të djegur një flamur sovjetik, u pengua gjithashtu nga policia e Nju Jorkut. Në mbrëmje, një shqiptar, i quajtur Gjok Dragusha, 29 vjeçar, në atë kohë u arrestua (sipas gazetës “The New York Times”), gjatë një demonstrate pranë hotelit të Fidel Kastros, në Harlem. Urdhrit të një polici për t’u larguar, ai dhe një amerikan, Bennie Bryant, i ishin përgjigjur, duke e goditur me çadra. Policia u kishte vënë prangat që të dyve.
Epilog
Vetëm pak javë pas ngjarjeve të vrullshme diplomatike në OKB, në zgjedhjet presidenciale amerikane, demokrati John F. Kennedy, fitoi kundër antikomunistit të vendosur, Richard Nixon. Kjo fitore u përshëndet, si një rast i madh për paqe në botë. Në fakt, shumë shpejt situata do të errësohej me krizën e Berlinit dhe me atë të raketave në Kubë. Kennedy, do të mësonte shpejt se me sovjetikët, butësia nuk ecte, ndërsa Hrushovi, do të mësonte se rinia dhe butësia e Kennedy-t, nuk do të thoshte se ai nuk ishte gati t’i përballej dhunës me dhunë. Po në atë vjeshtë të ethshme të vitit 1960, këto gjëra ende nuk diheshin. Megjithatë, cirku diplomatik, e kishte dhënë një shenjë të qartë se raportet në OKB që këtej e tutje, do të fillonin të ndryshonin në mënyrë drastike, aq sa gati një gjysmë shekulli më vonë, janë amerikanët, ata që ankohen më shumë nga kjo organizatë, ndërsa Moska e Pekini, mbahen fort pas saj./Memorie.al
Lini një Përgjigje