FLASH
Shkruar nga Pamfleti
Skender Halili, even today, is considered one of the most vocal center-backs in Albanian football, while Eduard Strecovi, among the greatest center-forwards, not only in Soviet football, but also in the world. But both, in different periods of time, have had the same tragic fate...! Both have been cruelly separated from football, both have been sent to communist prisons. The punishments of these great football players were done in the most diabolical way. And here's how:
It was the first days of September 1966. The white and blue still felt fresh the joy of winning the football championship for the second time in a row. In fact, this time directly in a duel with "Partizan". After both teams had finished the championship with equal points, 38 each, to determine the champion team, a third match had to be played.
And it was won by "17 November", 2 - 1. Bert Jashari of "Partizan" responded to the two goals, first by Xhuxh Kazanxhiu and then by Bari Ishka, with the so-called "consolation" goal. And suddenly like lightning in a clear sky, the news spread that; Skender Halil, the exemplary central defender of Tirana, had been arrested and imprisoned. When the champions were getting ready to travel to Norway, where they would play the first match, for the Champions Cup, because they had found a small amount of American dollars, qualified; "contraband".
As I wrote before, in 1958, the great Soviet football player, Eduard Streltsov, was also imprisoned. And he was sentenced to 12 years in prison. However, Strelcov was released from prison in 1965 and started playing with "Torpedon", which also won the championship. He also played with the representative. Meanwhile, this did not happen to Qemal Vogli, who was also released from prison. This fate would later await Halil too! I am trying to narrate below the drama of these two footballers.
At the age of 16, he started playing with "Torpedon", a team of the "Lihachev" Automobile Manufacturing Factory in Moscow. The following year, in 1954, he was part of the Soviet team, in 1955, in two matches, as its center forward, he scored three goals; at the age of 18, is the best bomber of the Soviet championship, in 1956, 19 years old, champion with the Soviet football team at the Olympic Games in Melbourne. It is nicknamed "Strelec", (in Russian, signer), in similarity to his last name "Strelcov".
Thus comes the year 1958, the year of the football world cup, which takes place in Sweden, where the Soviet representative is a part. It will descend for the first time, on the stages of performances of such a theater of our terrestrial globe. And not as a shy Cinderella in front of thousands of viewers, but also in front of hundreds and hundreds of millions of others, who sit in front of the television screens, to see the stars of world football.
To see among them, the 17-year-old Brazilian, Pele, and in the Soviet team, to see, apart from Yashin, who from that time, as a goalkeeper, was counted in the world with the fingers of his hand, also Eduard Strelcov, who, if played in Sweden, he would be called "White Pele", because they had seen him shine in the stadiums of other western countries in those years. However, they saw the "black diaper" in the 1958 World Cup, but not the "white one".
As I have mentioned, even I, a young man of 20 years, was stunned, when in the latest issue of "Sovjetskij Sport", dated May 28, I read that the day before, Strelcov had been arrested on the charge of " rape of a girl". And together with other players of the Soviet national team, Boris Tatushin and Mikhail Ogonjkov. Okay, just a few days before the 1958 World Cup started in Sweden.
The "Strelcov" case contained; "many contradictory elements and, above all, there was an insufficient amount of incriminating evidence to incriminate this very vocal figure in the sports world. But the accusations were supported from above". (Quoted according to sources, referred to "Eduard Strelcov", in Russian).
Why were these insufficient accusations "supported from above", and brought imprisonment and merciless punishment to this football player, who was even described as the best striker in the history of Soviet football?! Maybe he had committed "subversive activity" to the detriment of the Soviet state?! Could it be that he had collaborated with "foreign agencies", and, to make matters worse, that he had been a "poli-agent", just like the paranoid Enver Hoxha, accused Mehmet Shehu and disappeared from the face of the earth?! No way! And then, what had happened?!
I have filed many scholarly articles, about the conviction of Streltsov, which were published in the 90s and especially after the 2000s in Russia, and, on the Internet, I have seen shows and documentaries broadcast by today's Russian TV channels, where all the documents of the investigative and judicial process, which are in Strelcov's file, as well as those that remained undiscovered until recently, were analyzed.
They all testify that against this great football player, the most vile and disgusting intrigues were hatched, with the knowledge and approval of high government circles, and even with the knowledge of Khrushchev himself, the first secretary of the Communist Party of the Soviet Union and to the prime minister of the government, so that his foot would never set foot on the fields of Soviet and world stadiums.
(“Si e dënuan Strelcovin”, nga Eduard Maksimovskij, ”Mir Novostei”, 12 qershor 1999, nr. 23, − 24, “Kush e burgosi ‘Pelenë rus”? nga Aleksandër Pilipcuk, “Novosti”, 7 prill 2010, “Çështja Eduard Strelcov, ose 7 vjet “jashtë loje”, nga Svjetosllav Vasëillik, “Sport Ekspres”, në Ukrainë, 15 nëntor 2011, “Strelcov − lartësia kritike e fluturimit”, nga Aleksei Rizhkov, “Novaja Gazeta”, 28 maj 2008).
Pra, përse u arrestua dhe u dënua Strelcovi?! Sipas artikujve të mësipërm dhe intervistave televizive me personalitete të njohura të futbollit sovjetik të asaj periudhe, del se ishin disa arsye që sollën si pasojë që ndaj këtij futbollisti të madh të merrej një vendim kaq i llahtarshëm.
Arsyeja parë, ideologjike: Strelovi u dënua nga Partia, që të tjerët të dinin se ne, (pra të Partisë) “Nuk falim askënd, qoftë yll i futbollit”).
Arsyeja e dytë, politike: Qarkulluan zëra se Strelcovi, pas përfundimit të Botërorit ’58-ës, kishte ndërmend të mbetej në Suedi. Përse në këtë vend?! Sepse që në qershor të vitit 1955, kur gjatë ndeshjes Suedi − Bashkimi Sovjetik, të zhvilluar në Stokholm, Strelcovi kishte qenë autor i tre, nga të 6 golat e shënuar në portën kundërshtare, ai kishte lënë përshtypje kaq të thella, sa menjëherë nga klube vendase, i ishte bërë propozimi joshëse që të mbetej në Suedi.
Kësaj i trembeshin shumë qeveritarët rusë, po të marrim parasysh se pas Revolucionit hungarez të vitit 1956, të mbytur në gjak nga tanket ruse, ishte arratisur skuadra e famshme “Honved”, me Pushkashin legjendar në krye, dhe për më tepër edhe gjatë turneut të “Torpedos” në Francë, më 1957, atij i ishin bërë propozime të tjera joshëse, nga klube franceze.
Arsyeja e tretë, e brendshme: Drejtuesit e “Dinamos” së Moskës, skuadër e Ministrisë së Brendshme dhe CSKMO – së, e Ministrisë së Mbrojtjes, kishin dashur që Strelcovi, të linte “Torpedon” dhe të luante më njërin prej këtyre skuadrave. Edhe ata e kishin joshur me të mira materiale. Por ai nuk kishte pranuar!
Arsyeja e katërt − femërore: Hakmarrje e Ekaterina Furcevës, ministre e Kulturës dhe sekretare e Komitetit Qendror të Partisë Komuniste të Bashkimit Sovjetik, mbi të gjitha dhe mikeshë e ngushtë e Hrushovit, sepse Strelcovi, kishte pasur guximin të mos pranonte që të lidhte jetën me të bijën e saj 17-vjeçare, e cila e adhuronte. Veç kësaj, pas një takimi në Kremlin, Strelcovi u ishte shprehur shokëve, se ai nuk do të martohej kurrë me një vajzë fytyrë “majmuni’, siç ishte vajza e Furcevës.
Njëra, më shumë, ose më pak se arsyet e tjera, ose të tëra së bashku, mund merren si bazë e dënimit të Strelcovit, ndaj të cilit u thur kurthi i mëposhtëm:
Pas ndeshjes Bashkimi Sovjetik − Poloni, të zhvilluar në stadiumin “Dinamo” të Moskës, më 24 maj të vitit 1958, futbollistëve të përfaqësueses, iu dha një ditë e gjysmë pushim, për t’u paraqitur pastaj, në hotelin ku ata do të përfundonin përgatitjet e fundit për Botërorin e Suedisë.
Të nesërmen, Strelcovi së bashku me shokët e tij, Ogonjkov dhe Tatushin, të dy futbollistë të “Spartakut” të Moskës, u drejtuan me makinë në rrugën “Gorki”, ku i priste piloti ushtarak, Eduard Karahanov, që kishte ardhur me pushime nga Lindja e Largët, dhe dy shoqet e tij, Ina dhe Irina.
Me propozimin që kishte bërë më parë Karahanovi, ata shkuan në vilën e këtij të fundit, që ndodhej në Tishkovë, qytet i vogël pranë Moskës. Me të mbërritur atje, Ina premtoi, se do të sillte me vete dhe dy shoqe të tjera, Tamara Timoshukun dhe Marina Lebedjevën. Dhe ashtu u bë. Pastaj ata blenë vodka dhe ushqime të thata, vajtën për t’u larë në bregun e një lumi dhe pasi u argëtuan, duke kënduar e luajtur volejboll, rreth orës 21.00, u kthyen në vilë.
Sipas pohimeve të Strelcovit, në procesin hetimor; “pinë secili më shumë se nga një litër vodkë dhe u dehën tërësisht”. Pastaj, ashtu të dehur, shkuan të flinin nëpër dhoma të vilës. Këtu nis filli i kurthit të ndyrë. Sipas dëshmive të Lebedjevës në hetuesi, (duhet theksuar se ajo nuk ishte aspak e hijshme), Strelcovi, gjatë kohës kur ishin shtrirë për të fjetur, e kishte përdhunuar.
Më pas kur ishte përmendur, ajo kishte ulëritur dhe e llahtarisur, që pa u gdhirë mirë, ishte ngritur dhe kishte shkuar në shtëpinë e saj. Kur e kishte parë të tromaksur, e ëma kishte kuptuar ç’i kishte ndodhur së bijës. (Të tëra këto pohime, janë të ruajtura në proces-verbalet e hetuesisë).
Edhe tre futbollistët, dhe bashkë me ta edhe piloti Karahanov, u pyetën në hetuesi rreth këtij skandali. Atëherë, nga agjentë të KGB -së, Strelcovit iu kërkua të pranonte ç’kishte ndodhur, dhe të nënshkruante formalisht proces-verbalet, sepse, ja, pas disa ditësh ai do të lirohej dhe së bashku me përfaqësuesen sovjetike, do të nisej për në Suedi. Dhe Strelcovi 21-vjeçar, naiv, pranoi dhe e ra kështu në grackë.
Pastaj gjithë materialet që u grumbulluan nga procesi hetimor, u ndodhën në tryezën e zyrës së Hrushovit. Dhe ky burrë i madh, i superfuqisë së dytë në botë, në vend që të ta trajtonte këtë çështje kaq të papritur dhe kaq delikate, me gjakftohtësi, urdhëroi: “Strelcovi të dënohet menjëherë. Dhe jo pak”!
Prokurori i Përgjithshëm i Bashkimit Sovjetik, Rudenko, që ia detyronte këtë post, vetë Hrushovit, qepi gojën. Për mungesë provash, Ogonjkovi dhe Tatushini, u liruan dhe shkuan të vazhdonin stërvitjet. Strelcovi u mbajt në burg dhe pas procesit gjyqësor, u dënua me 12 vjet heqjeje lirie e, u dërgua për riedukim në kampin e punës në Vjatllag, ndër më të tmerrshmit e kampeve të përqendrimit, në Bashkimit Sovjetik.
E vërteta e këtij kurthi doli në dritë vetëm pas viteve 2000. I shestuar nga organet qeveritare sovjetike, ai pati për autor pilotin Karahanov. Ishte ai që ia vuri syrin Lebedjvës, gjatë mbrëmjes, që bëri seks me të dhe pastaj kur Strelcovi flinte si i vdekur, e mori në krahë këtë vajzë, tashmë të përhumbur, dhe e vuri në shtratin e këtij të fundit.
Më pas doli se ai kishte qenë agjent i fshehtë i KGB-së. Gjatë hetimeve doli gjithashtu se njollat e gjakut që u gjetën në çarçafët e shtratit ku flinte Strelcovi me Lebedjevën, ishin të një grupi të njëjtë me grupin e gjakut të Karahanovit, por menjëherë u dha urdhër që kjo pistë të mos ndiqej.
Nëse Strelcovin nuk kisha si ta njihja, sepse “Torpedo” e Moskës nuk erdhi në Shqipëri për ndonjë turne, si skuadra tjetër moskovite “Spartak”, në vitet 1946 dhe ’51, Skëndër Halilin, e pata njohur jo vetëm në fushat e stadiumeve, por edhe në jetë, si gazetar, radio − komentator sportiv dhe shok, ndonëse jo të afërt. Madje që fëmijë, kur luante futboll së bashku me Panajo Panon dhe kalamaj të tjerë, të rrugës “Fortuzi”.
Pastaj në vitet ‘55 – ’56, kur nisi të merrte pjesë dhe me ekipin e të rinjve të “17 Nëntorit” që drejtohej nga Xhavit Demneri, njeri i heshtur që me aq pasion, veç dy të mësipërmve, përgatiti një brez të tërë të rinjsh, si: Fatmir Frashërin, Gëzim Kasmin, Skënder Hykën, Elinin, Bari Ishkën, Niko Xhaçkën, Pavllo Bukovikun, vëllezërit Osman dhe Ali Mema, Bixh Bytyçin, Gjokën, Perikli Dhalesin e, plot të tjerë që luajtën edhe me përfaqësuesen tonë. Halili, ashtu si Strelcovi, pati një ngritje të furishme. Kampion kombëtar me të rinjtë e “17 Nëntorit”, (1956 – ‘58), kur ishte 18 vjeç, e pastaj ndër futbollistët më të mirë të rritur të kësaj skuadre, më 1958 – ‘59.
Siç kam vënë në dukje, më 1960, duke qenë gazetar i Radio Tiranës, pata bërë një intervistë me Lukshinovin, specialist i njohur i futbollit sovjetik, i cili nga mesi i viteve ’50-të kishte ndihmuar për ngritjen e futbollit tonë. Kishte pëlqyer që atëherë Halilin dhe Panon.
Dhe mrekullohej kur i shihte të luanin tani pas kaq vitesh, i pari tashmë ushtar, në radhët e “Dinamos” dhe i dyti me “17 Nëntorin”. Dhe këto përshtypje, m’i shprehu pastaj me kënaqësi në atë intervistë. (Një vit më pas edhe Panoja, do të thirrej ushtar në Marinë dhe do të luante me “Partizanin”, që do ta mbërthente përgjithnjë).
Më 1963, ende pa mbaruar shërbimin ushtarak, krerët madhorë të Ministrisë së Brendshme, i kërkojnë Halilit, të mos kthehet te “17 Nëntori”, sepse, duke luajtur përsëri me “Dinamon”, kampione e vitit 1960, do t’i krijohen kushte shumë më të mira materiale. (Ashtu si krerët e klubeve të “Dinamos” dhe CSKMO-së së Moskës, i bënin të njëjtën kërkesë edhe Strelcovit).
Por Halili, si futbollisti sovjetik, nuk pranon. Ai shprehet me këmbëngulje të rikthehet te shokët e tij të “17 Nëntorit, me te cilët është rritur. Ata të Ministrisë së Brendshme nuk kanë nga ia mbajnë. Por nuk ia harrojnë.
Tashmë ”17 Nëntori”, i drejtuar nga Myslym Alla, po shpërthen; jo vetëm matet denjësisht me “Partizanin” dhe “Dinamon”, por edhe i mposht. Ndër heronjtë e skuadrës, është dhe Halili, qendërmbrojtës i shquar, më i shquari nga tërë qendërmbrojtësit tanë deri në vitet ’60-të dhe madje edhe sot në radhët e qendërmbrojtësve, më të mirë në historinë e futbollit shqiptar.
Ndërkohë, merr pjesë në 40 takime ndërkombëtare dhe 9 takime me përfaqësuesen e Shqipërisë, për turnetë përcilësuese të Euro ’64-ës dhe Botërorit ’66. Gjithnjë i shkëlqyer. Falë përdorimit të topit, kërcyeshmërisë, shkathtësisë dhe shtalartësisë, që i japin mundësi të shënojë gola dhe me kokë, cilësi këto gjithnjë në rritje.
Rastiste që edhe të luante, në mos keq, jo dhe aq mirë. Mbaj mend se një ditë pranvere të vitit 1965, rastësisht takuam në rrugë. Më tha se gjatë komentimit në radio të një ndeshjeje të fundit, “17 Nëntori” − “Vllaznia”, i kishin thënë, se nuk e kisha lëvduar.
“Dhe më të drejtë, − vazhdoi. − Ne futbollisët, duhet të kemi parasysh, se nuk na ndjekin vetëm mijëra e mijëra tifozë në shkallët e stadiumeve, por edhe me qindra mijëra nga komentet e Mazrekut të Bellovës dhe të tuat. Luajmë mirë, na vlerësoni, luajmë keq, na kritikoni”.
Arrestimi i Halilit dhe vazhdimi i trysnisë e diktaturës ndaj “17 Nëntorit”
Erdhi kështu shtatori i vitit 1966. Siç e thashë, “17 Nëntori” kampion, do të ndeshej në Oslo për turin e parë të Kupës së Kampionëve, (sot Liga e Kampionëve), me kampionen e Norvegjisë, “Fredrikstadt”. Futbollistët ishin grumbulluar në një hotel modest të Tiranës. Dhe ja e papritura:
“Ne ishim duke fjetur, − tregon Gëzim Kasmi, − ish-futbollist i njohur i “17 Nëntorit”, − kur befas në mëngjes herët, dëgjuam disa britma poshtë, pastaj në rrugë dhe nëpër shkallët e hotelit. Dëgjuam më pas, të përmendej emri i Skënder Halilit. Asnjë nga ne, nuk guxonte të hapte derën e dhomës. Nga ora 9.30, erdhën përgjegjësit e klubit dhe na dhanë lajmin, se do të largoheshim nga hoteli. “17 Nëntori”, nuk do të shkojë në Norvegji, për të zhvilluar ndeshjen, − na thanë”.
Kishin arrestuar Skënder Halilin. Për tri orë dore dhe 57 dollarë, që kishin gjetur në shtëpi, e dënuan me një vjet burg këtë talent të rrallë. (Irfan Rama, “Lufta për shkatërrimin e “Tiranës”, “Sporti Shqiptar”, 25 maj, 2011).
Hakmarrje e diktaturës sovjetike ndaj Strelcovit, edhe pse nuk donte të luante me skuadrat ushtarake, hakmarrje thuajse për të njëjtat arsye edhe e diktaturës komuniste shqiptare.
Sa e sa sportistë ose artistë kishin marrë gjatë turneve jashtë vendit pak dollarë për të blerë nga ato sende kinkaleri që mungonin prej vitesh në tregun tonë!? Dhe Sigurimi kishte mbyllur të dyja sytë. Mund t’i mbyllte dhe për Skënder Halilin, mund t’i jepte një paralajmërim që të mos e përsëriste, sepse ishte futbollist që nuk i duhej vetëm “17 Nëntorit”, por edhe përfaqësues sonë, sepse një i tillë si ai do të mungonte për vite e vite në fushat e futbollit.
Por diktatura komuniste shqiptare ishte egërsuar dhe donte të dënonte edhe vetë klubin e “17 Nëntorit”. Kështu Kasmi thirret ushtar dhe dërgohet në Skrapar për të hapur toka të reja. Emisarët e Ministrisë së Mbrojtjes nuk marrin parasysh se ai ka mbaruar arsimin e lartë. Në zbor ushtarak dyvjeçar merret dhe dërgohet në Shkodër edhe Ali Mema. Edhe ai me arsim të lartë.
Dheja, in June 1967, "November 17", as I will recount below, was expelled together with "Partizan", for quarrels and improper behavior of the footballers of both teams, when the Tirana team won the match, (2 - 1) , and are very close to winning the championship title for the third time in a row. And so the title remains at the door..."Dinamos". But let's not forget that even if it's not, it's a dictatorship team./Taken from Memorie.al
Lini një Përgjigje