FLASH
Shkruar nga Pamfleti
An unknown study by Dom Zef Simon is published, entitled "Persecution of the Catholic Church in Albania from 1944 to 1990", where the Catholic cleric originally from the city of Shkodra who suffered for years in the prisons of the communist regime of Enver Hoxha and on April 25, 1993, he was ordained Bishop by the head of the Holy See, Pope John Paul II, after having described a history short history of the Catholic Clergy in Albania, it has been long focused on the persecution that the Catholic Church suffered in the communist regime, from 1944 to 1990.
The complete study of Dom Zef Simon, starting with the attempts of the communist government of Tirana immediately after the end of the War to separate the Catholic Church from the Vatican, first by forbidding the return to Albania of the Apostolic Delegate, Monsignor Leone GB Nigris, after the visit he had made to the Pope in the Vatican in 1945 and then with the pressures and threats against Monsignor Frano Gjini, Gaspër Thaçi and Vincens Prenushti, who opposed it cut Enver Hoxha's "offer" and as a result were shot by him, as well as the tragic fate of many other clerics who were arrested, tortured and sentenced to prison terms, such as: Dom Ndoc Nikaj, Dom Mikel Koliqi, Father Mark Harapi, Father Agustin Ashiku, Father Marjan Prela, Father Rrok Gurashi, Father Jak Zekaj, Father Nikolle Lasku, Father Rrok Frisku, Father Ndue Soku, Father Vlash Muçaj, Dom Pal Gjini, Fra Zef Pllumi, Dom Zef Shtufi, Dom Prenke Qefalija, Dom Nikoll Shelqeti, Dom Ndré Lufi, Dom Mark Bicaj, Dom Ndoc Sahatçija, Dom Ejëll Deda, Father Karlo Serreqi, Dom Tomë Laca, Dom Loro Nodaj, Dom Pashko Muzhani, etc.
This miracle happened in this room, in this dimension of the room where Fishta's friends and Fishta herself had been massacred, and now new true words were coming out, that it was said to Fishta; come out of the grave, because you knew better than us. He needed Fishta of "Lahuta", "Mrizi te Zanave", "Gomar te Babatas" and "Anza te Parnas". And the artist here seemed to me as great as his sarcasm, a Fishtë with a confident thinker's face, with the flexibility of one who knows all the quarrels and comes to you as if he feels like saying: "All the flaws, you will wash them away you". "They entered this room like a shadow, and I will continue with you again." Fishta is an Albanian incarnation, as is the race itself. "Talk about Fishta, - said Mr. Qemali, - tell the truth, even when you get out, (I realized that I will be released,) say that you are a patriot, you are an artist, - he repeated delicately, - but also say that he was academic of Italy".
I spent two fine hours of talks. He had decided to make way for me. My situation had changed. The government was also familiar with tactics. What is it like? The world has its eyes fixed on Albania. The international press, radios, television, announce a revolt in Shkodër. Above all, "these" call it that; "it is a fabrication of Belgrade, defamatory invention of Tanjug". "Confirm", - the head of the investigation told me, in the last meeting in the late hours of the day, so that I could sign a statement, stating that; - "Belgrade has falsifications". "In these two nights, - I told them, - the Yugoslav news, as if they themselves threw it down. Shall we tell the truth?! He would accept what I told him. He would accept it, under these circumstances, under these circumstances. God had blessed me. "So be it"! rapid response of the investigator. "Are you aware," he asked me, "that a revolt is likely in Shkodër"?
I deny everything. I repeat: "On January 11 and 14, I was at home. No one spoke to me, not even I to anyone. News agencies have pointed out that there is a revolt, but I don't know that something like that is likely. A real riot, there was no one like it. I was arrested, I issued the document denying the revolt, and everything ended. The investigator informed me that in half an hour, you will be released. Everything came to an end, from 7°º in the evening. I was ready to be released. The Cross Bridges, which were taken from my pocket at the beginning of the arrest, were returned to me with outward respect, as the investigator in this case slightly bent his body. A "Fiat" car, headed for Shkodër. A policeman who was sitting next to the driver dealt with me indirectly. He was friends with me, took care of me. Hekurat and "Fiat", within twenty-four hours. This beautiful looking car, which in its gait had a similar rhythm to a late night music, glided with them in the tempting curves of the cadence ride.
In this night, in its density, that every half hour, passes between the lights of the centers of our cities, very small, to which we quickly turned our backs, without anyone stopping it, without breaking the thread of thoughts from me, at this time that has the meaning of several jobs, this car was doing initial news, in the pre-dawn we stirred. A while ago I found, not in the periphery of what is called the state, but in the heart, that its heart is Security. No stopping on the road and people who saw only the driver and the police at speed could think that it was a ministry car, an emergency, in these sleepless nights, with an important person. The night, which is dark, does not remove the cloak and secrecy from the events of the state, which has small and big affairs.
Askush nuk mund ta zbulojë këtë “gjë e gjezë”, pa asnjë të dhanun! Aty në makinë, asht një person që shkon në shtëpinë e vet e, që para njëzetë e gjashtë orësh, kje i sjellun me hekura të tipit spanjol, ndër duer. Asht një prift. Kjo makinë elegante po më ndalonte te Hoteli i madh i Turizmit në Shkodër, në orën dhjetë të mbramjes, në qetësinë e netëve të rrezikshme të janarit. Kalojsha në kambë, i vetëm, kah sheshi i quejtun i dëshmorëve dhe para bustit të atij, që u ba sherri i hollë e manjak i një pjese të dynjasë, zerzele, ditë e natë, në kampin e një pjese të Europës së terrorizueme. Busti Stalinit, ishte ende aty. Busti i Stalinit, me fytyrë e faqe të zezë.
Ringjallja
Nisi pra viti 1990, i ngjarjeve të mëdha. Në shtypin e muejit, dukeshin shkrime të reja me përmbajtje pluraliste. Asht një gjysmë liri fjalët. Gjysma e majit e asht dita 16, e vjetit 1990. Shqipnia pret Perez de Kuelar, Sekretarin e Përgjithshëm të OKB-së, përmes të cilit, do të depërtojë një forcë paqeje. E fillimi i muejit korrik, të nxehtë vere e, turr të rijsh që imagjinojnë botën e lirë, tue u gjetë me mija para dyerve të ambasadave, për t’u futë mbrenda në ato, si një liri e dhimbshme e eksodit, presin tragete për të shkue me ato për Itali. Demostratat e të rinjve në Tiranë, drejtohen kah busti i idhullit.
E vjeti 1990, mbyllej ma i lumtuni se shpërthente me një fuqi të befasishme dita, që nuk patëm fuqi ta andërrojmë të tillë, si një fantazi magjepse. Ishte ditë që kishte tretë, ikë, zhdukë, fshehë në fatkeqësitë e shekujve, mbet në çengela. E në atë vranësi kohe, pa diell, me re vjeshte, si në kohën e purgatorëve, dita e 4 Nandorit, kishte si një freski të lehtë, në sa kah deti, për pak kohë, nisi të vinte një shi i butë, ma tepër një rigë shiu, që njomësonte edhe një fushë ku të vdekunit, shtri nën dhe porsi dëshmi e historisë së paharrueshme të qytetit historik, ruejtën për ato vjetë, edhe kryqat e bekuem.
Me një shpejtësi feje, u vendos edhe një tjetër kryq, por mbi një tavolinë të vogël me shtroje të bardhë e, një Oste e pak venë, e meshtarit Dom Simon Jubanit, do të naltohej e shugurueme mbas orës 11°º, në prani ma shumë se pesëqind vetëve që u gjetën aty, për të zbukurue vorret e për të thanë ndonjë lutje, në të dielën e parë të nandorit, ndër vorreza. E të tjerë që erdhën, porsa morën vesh lajmin e meshës, rreth njëmijë vetë, mbetën të çuditun, të ngrimë, kur u grumbulluen pranë lterit. Thohej një meshë, ngjante si një mrekulli. Shumë nisën të lotojshin e, gati të gjithë shprehnin me një gëzim populluer e të krishtenë, fatin që kishin pasë, tue u gjetë të pranishëm në atë rasë e, secili me qenë dishmitar i asaj ngjarjeje misterioze e fatlume, për të parën herë mbas njëzetë e tri vjetësh.
Porsa mbaroi Mesha, u shpërndanë njerëzit nëpër qytet e, u ngarkuen instiktivisht, me misionin e dhanies së lajmit të gëzueshem, si Maria Magdalenë, dha lajmin e vërtetë të të Ngjallunit të Krishtit, ditën e Pashkëve. Ringjallje që takoheshin në histori. Shkodra ndiente kudo fjalët e reja, të thanies së Meshës. Ngjarje e zhurmshme e ditës nëpër rrugë, shtëpi, kafe, dyqane, në radha e në fillim, porsi lajm i dyshimtë, brenda pak orëve, do të sigurohej si një e vërtetë e brenda dite, do ta merrshin vesh fshatet, malësitë, qytetet, kryeqyteti, qielli, toka ajri, se çka bani të ngjante në Shkodër! Malet e hjedhta të Cukalit, Maranajt, të Veleçikut, sikur zgjatshin majat e tyne, për të pa e ndigjue, rrinin së bashku me Taraboshin, roje e rregullt në të hym të tij, rrinin kunorë rreth qytetit, nësa kalaja e ngjarjeve regjistron gjithçka larg e afër.
Lajmi i madh se do të thohet mesha me datën 11 të Nandorit, ora 10°°, ditë e dielle, përsëri në Kapelën e Vorresave, i dha rastin një lëvizjeje të madhe, të të rinjve që të merrshin pjesë në ndërtimin e Kishës, për ta ba gati për atë ditë të fuqishme.
Krejt javën, të rij, punëtorë, zanatali janë çue në kambë, gjithë ditën e natën me drita të ndezuna, edhe muslimanë, për të punue, tue pasë me veti sharra, qesere, gozhda, dërrasa, tulla, gurë, ranë e gëlqere. Një shkuemje e ardhje e mija njerëzve që vijshin në Fushë të Rmajit tanë gëzim për të pa e për të vu tuba lulesh që i ruen disi vjeshta. Ishte dhe një ankth ndër fytyrat e tyne dhe një frikë si do të shkonte e diellja e ardhshme e mistershme, pa dijtë si me e komentue. Forcat e sigurimit të mbushun me inat pesëdhjetë vjeçar, që në një orë aq të papritun theheshin pa u kujtue, rrijshin tash edhe me një matuni të porositun e lëvizshin porsi re që nuk rri rehat në dimën e porsi miza të mërzitshme që të hanë në qafe në verë.
Dom Simoni nuk shihej gjatë javës. Pyetshin njerëzit në shtëpi të tij, por nuk e gjejshin. Disa të rij e ruejshin në shtëpiat e veta deri që të vinte dita për t’u thanë Mesha e caktueme.
Ditën e mërkure të datës 7 nanduer, një personë e policisë erdhi në shtëpinë tonë, tue më njoftue njerëzisht që në orën e mbasdites t’u paraqitsha në Degën e Punëve të Brendshme të Shkodrës. Kishin thirr edhe tre meshtarë të tjerë, por që aty nuk u takuem me njeni-tjetrin. Mbas bisedimesh rreth ngjarjes, më thanë me qetësi se kishat do të hapeshin, por pse të veprohet kështu me këtë zhurmë, me këtë poterë. Ishin rreth meje pesë-gjashtë oficerë të Sigurimit që nuk rrijshin aq të qetë, pa lëshue ndonji britem, tue më thanë: “Kush i ka dhanë leje Dom Simon Jubanit të veprojë kështu?”Fjalët e mia fejenë këto: “Ju keni thanë se kishat i ka mbyllë rinia, populli. Tash rinia e ka thirrë Dom Simonin për të thanë Meshë”.
“Duhet me pritë, – pohuen ata. – Gjithçka të bahet me qetësi”.
“Populli, – vazhdova unë, kur fola me shefm e Policisë, – asht tha për këtë ditë e nuk pret”. Unë po flitsha me një lehtësi, se po fillojshin me ndërrue kohët. E mbaroi kjo ditë, e kjo orë, për të vazhdue java punën e vet. Dita e Dielle erdhi me një lëvizje tejet të fuqishme, me grupe të shumta njerëzish që përshkojshin e kalojshin në të gjithë rrugët e qytetit si lumë, për t’u gjetë në meshën e orës 10°º, të datës 11 Nandorit.
Nuk do të kishte vend ma interesant në botë e, ma të zgjedhun, se Fusha e Rëmajit e kësaj dite, kur u tha kjo meshë e dytë publike e përgatitun, në prani të gati pesëdhjetë mijë vetëve ndër vorreza, ku të vdekunit kanë aq lidhje me të gjallët e, sot këtu edhe të gjallët me vdekunit. Asht lidhnia e të dy palëve. Askush pothuej nuk flitte e, të gjithë shihshin e ndiejshin, tue mbetë në një heshti shejte, a thue nuk asht kush mbrendë.
Të gjithë kanë seriozitetin e ngjarjes. Një gjallëni ngadhënjyese, një nderim e adhurim meshe e, dalin lot gëzimi e përmallimi, me lëvizje buzësh e gishtash, pse pa Rruzare do të vërshojshin me miliona, mbas pak muajsh në Shqipëni. Dom Simoni, i vetëm, thotë Meshën. Me një predk historic, foli mbi këte ditë të jashtëzakonshme, që do të mbetet e paharrueshme. U hap Qielli e shihej në hapsinën tonë jeta, sepse jeta që e ka pamjen, nuk u duk ndër ne me shekuj. Na, gjatë historisë nganjëherë për dore, në ecjet tona mes shkrepave, të teposhteve, humnerave, zbathë, e zdeshë, tue u rritë me copa dhe dromca, bukë e njelmueme, Shqipnia e dhimbshme që lehtësisht e nxjerr ankesën dhe vajin dhe e shprehë hallin, në këtë ditë, u duk tjetër. Ndërroi pamjen Shkodra. Rrugët u banë të qeshuna. Ndër shtëpitë e mbara u fut ora e gëzimit. Muret sikur lëshojshin shtat kalash, tue u dukë madhnia e Shkodrës historike e, si zojë e randë, përtërinte gëzimet e vjetra dhe jetën e vet. Qyteti me mëzi sy çilun, ngjallte fuqinë e donte të kishte ma së pari gurrat e pastërtisë, gurrat e hirit, për t’i dhanë fitoren Zotit e, programit të Tij.
Këtë ditë të shpëtimit tonë, e mendojmë me sjellje të tjera, me kahe të tjera, frymëmarrje të tjera. E Fusha e Rëmajit që, vetvetiut ka përmallim, lot e dënesë, për të dashunit tonë, vdekë plot fe e, që gjatë këtyne vjetëve, sikur na dhanë ngushëllime e shpresa ne, të vdekunve për së gjalli, kjo Fushë Shejte, u ba vend fort i dashun, vend gëzimi e drite, për të shkue aty me një kënaqësi tek ky shesh tash ngadhënjimtar e, me ndie e me pa një diçka, që tregonte se me lirinë e besimit, vijnë dhe liri të tjera. E sikur delte një za që thonte: “Me mue fillon ecja. Këtu e keni drejtimin”. Lidhja e të gjallëve me të vdekun dhe e të vdekunve me të gjallë, bahet jetë, për t’u ba besimi, gjetja e udhës. Epopetë e fitueme, nuk kanë kurrë humbje të plotë, pse kanë gjithmonë fuqi drite të pafikun e, përherë energji të ruejtuna, në një çast të caktuem e providencial, këta i japin vetes për të qenë, për të dalë, për të demonstrue të vërtetën dhe tagrin.
Feja nuk mund të mbaronte. Kjo e shkeluna ma fort, do të shpërthente bukur, hijshëm në këtë ditë të dielle të Zotit, si një Pashkë e mrekullueshme, edhe shqiptare, që vërtetonte tezen, doktrinën, historinë, se mbas Kryqëzimit asht Ringjallja. Festë ma të bukur nuk mund të kishte, gëzim ma i madh mund të delte. Zemrat këtu fillojshin me u sherue, se me fenë kristiane je në epokën e dashunisë. E tue qenë se ndër ne kujtimet ruhen të gjalla, pse jemi një popull meditativ, historia jonë ruhet edhe ndër kështjella shejte si ajo e Rozafatit dhe në herojt tanë burrat e mirë ndër shekuj me Gjergj Kastriotin. E kështu delte vorri dhe kombi e me një seriozitet shfaqej binomi i bukur, i motivuem dhe rregullues “Fe e Atdhe”.
Shërbimet fetare; Dom Simon Jubani, Dom Ndoc Ndoja, Padër Leon Kabashi e, Padër Aleks Baqli, (nëndor 1990)
Ditën e hane filluen rrëfimet, kungimet, pagëzimet e krezmimet, me një katekizëm të shkurtë, fort përmbledhës, bekimi i ujit të bekuem, bisedimet e ndryshme që vijshin tue u shtue, dita me ditë. Pothuej në ditët e para, Dom Simoni ishte i vetëm. Nisën të shërbejshin te Kapela e Vorrezave, Dom Ndoc Ndoja e Pater Leon Kabashi. Kjeshë thirr edhe unë prej Dom Simonit. Para se të fillojsha shërbimet, shkova të Dom Mikel Koliqi dhe i tregova arsyet e nevojës së madhe, që asht me u gjetë aty meshtarët, se një popull i madh fort, asht tue ra ndër vorreza e, ka nevojë për shërbime. Prej Dom Mikelit, që ishte famullitar i Shkodrës, mora bekimin që ma dha me kënaqësi. Me datën 21 të nandorit 1990, fillova shërbimin publik. Tue qenë ende i ri dhe mjaft i fortë, shërbejsha pa shikjue orar, tue ba pagëzime, krezmime, rrëfime, tue dhanë kungime, tue bekue kunorë dhe ditë për ditë, tue dhanë paradite një katekizëm për fëmijë e, të rritshëm.
Të diellën e parë, kjeshë thirrë në fshatin Beltojë, për të thanë Meshën, që kje celebrue mbi një kodër, afër vorrezave. Populli i madh i katundeve, ishin grumbullue aty. Shumë të rij erdhën me më marrë të shtundën mbrama, për t’u gjetë gati për meshën, që filloi ora 10.00, tue ba edhe një predk për ditën që na fali Zoti. E ata që mujshin me u kungue, e morën Krishtin në zemër, porsi fëmijë që e marrin për të parën herë. Me datën 28 të Nandorit, dita e Flamurit, celebrova meshën te Kapela e Vorrezave, për të parën herë në Shkodër, në publik para një populli të madh, afër 30 mijë vetë, që kishin ardhë me e pa, mbasi ishte dhe ditë pushimi, se festë kombëtare. Mesha e mesnatës, natën e Krishtlindjeve, kje e jashtëzakonshme. Mesha te Kapela e Vorrezave. Vendi asht plot me drita, me lëvizjen e gëzueshme të natës së madhe. Edhe pse natë e ftohtë, ishin grumbullue pothuej mbi 30 mijë vetë.
Për të parën here, kishin ardhë edhe telekamera e gazetarë të huej, nga vendet e Prendimit. Afër njëzet telekamera. Celebruem meshën bashkë, tue kryesue Dom Simoni, që bani dhe predkun e rastit. Ishte një bukuri e mbrendshme dhe e jashtme, një meshë e tillë, jashtë ndër vorreza, ishte krejt e veçantë dhe vetme në botë e, në histori. Njerëzit plot gëzim bajshin urimet, tue çue tonin me një za të fortë, të lirë, të qeshun, si të dojshin, me shfaqë të gjitha urimet, që nuk ishin ba gjatë idhnisë komuniste. Populli asht tepër i çuditsham. Bante veprime gjatë atynë vjetëve, të terrorit të çuditshëm. Bante sofra, ahenga, kangë, shkonte ndër shfaqje të ndryshme, shihte vepra teatrale të kohës, merrte pjesë ndër koncerte, rrahte shuplakë ndër konferenca e, kishte besimtarë që shkojshin të shihshin lojë sportive te Kisha Katedrale, kthye në një palestër sporti, ndërsa Kisha Françeskane e Gjuhadolit, në kinema. Me të gjithë këto veprime, mund të mendojsha se populli ka harrue gjithçka e, krejtësisht besimin.
Por jo. Kjo nuk do të ngjante. Njerëzit e quejtun të reaksionit, njerëzit e tyne nuk i bajshin këta veprime. Këta vuejshin randë dhe mbajshin një qëndrim të distancuem plot dispiek. Tash vazhdojshim shërbimet e mëdha së bashku me Dom Ndoc Ndojen, Padër Leon Kabashin. Padër Aleks Baqlin e unë. Kurse Dom Simoni, u nis për disa ditë në Itali, kah fundi i muejit janar. Gjatë muejit të frorit, ditë e dielle, kishin ardhë ndër vorreza, porsa mbaroi mesha e orës 10.00, dy meshtarë italanë. Ishte Monsinjor Vincenzo Paglia, famullitar i San Edigio të Romës, së bashku me Dom Marco Ignavi, ndihmës famullitar i kësaj famullie. U takuen me Aleks Baqlin e me mue e, së bashku erdhën në shtëpinë time, bamë sa biseda, rreth gjendjes fetare në Shqipni dhe nevojave fort të mëdha që kishte Kisha. Gjatë bisedave, na thanë se së shpejti, do të vinte delegacion kishtar prej Rome, kurse këta kishin ardhë të ngarkuem prej Selisë Shejte, për të fillue sa më parë marrëdhëniet diplomatike, me Qeverinë Shqiptare.
Hapja e Kishës Katedrale (7 mars 1990)
Ngjarja e 7 marsit, ishte një ngjarje tjetër në qytet. Hapet lajmi se do të vijë në Shkodër Nanë Tereza e, kjo kërkonte të shihte Meshën në Kishën Katedrale, që ishte ende palestër sporti. Mue më thirrën në Komitet Ekzekutiv, kryetare e së cilës ishte Zj. Marubi, për të më lajmue se do të vinte në Shkodër në mars, Nana Tereze. Porsa u morën çilësat në këtë datë të 7 marsit, u nisëm mes Kapelës së Vorrezave, Padër Aleks Baqli, unë, meshtarë të tjerë, si Lucjan Augustini e, Dom Dodë Gjergji, meshtarë prej Kosove, që kishin ardhë në këto ditë të gëzueshme dhe interesante, e tue ecë në formë procesioni të primë prej një kryqi të madh e, me të rij e popull, u arrit deri te Kisha e Madhe, e u hy me heshtje, me rrahje shuplakash e, tue falë Zotit nderës, për të mirat që po siellte. Katedralja u mbush. Ishte një pamje e mrekullueshme e rrallë në histori.
When the Albanian Mother Teresa was ambushed, a historic event took place. This had come a while ago in Tirana, but in Shkodra, with flames and noise, it was coming now, to renew the landscapes of the believing heart. Nana Terese came with the date March 10, day and sunday. It was big and small. It was impossible for her to enter the church because of the movement, and when she entered the church, they continued to slap her for more than 10 minutes. At 10 o'clock, in a somewhat decorated altar, the Mass began, which left me the most celebrated and delivered the homily, many Albanian priests and a Kosovar priest accompanying Mother Teresa, Dom Gjergj Gjergji, were present. With Nana Tereze, they had come from Tirana, they were with you from the moment they arrived at the Rinas airport in Tirana, Father Zef Pllumi, sister Sr. Ancila, her secretary, and doctor Xheni Petri.
Before the end of the Mass, after giving the Eucharist, I presented Mother Teresa as a memory of the Church of the Salvation a chalice that had been kept hidden in and since March 1967, by one of the faithful of the Franciscan Assembly who had kept the most beautiful vessels ecclesiastical. After the function, with great care, she did not leave the main part of the Church, because it was impossible and dangerous to leave this time. Nana Tereze would leave through a last door of the Church and secretly be taken to the house of Zefi's nephew, Tonin Shpati, where lunch was prepared. This day of joy during our time kept the strength of a holiday and unforgettable, which would always give beauty to the nation among us for centuries to come./ Memorie.al
Lini një Përgjigje