FLASH
Shkruar nga Pamfleti
"Sometimes, when severe trials fall on a child's head from the tenderest age in the secret recesses of his soul, a kind of scale is born, a delicate scale, with which he weighs the affairs of this world. Feeling innocent, he submitted to his fate without making a sound. I didn't cry at all. He who has no reason to be reprimanded, does not reprimand others"!
Dedicated to family and society,
author
Continues from last issue
memoir
IN SECURITY CELLS
The cell where I was locked had dimensions of 2.5 X 1.5 and the height started from 20 cm. and ended at 1.5 meters. My head and my whole body hurt. I don't know how long I was in that state, when I heard a voice calling, as if whispering:
- "Hey, who are you"?!
I had no strength to answer. I struggled but fell again. The call was repeated. I clung to the bars of the small window at the gate and struggled to get up. Next to my cell, under the landing of the stairs, there was another cell, which with mine was arranged in the shape of the letter "L". In the window of her gate, I saw the face of a man.
- "Water"! - I said in a low voice
He tried to give me the little shot he had, but the bars didn't take it, Then he filled his oping and gave it to me. At first I felt disgusted, drinking water, with the oping of a stranger. Did the sweat of his feet smell? But thirst forced me. I drank it at once. He refilled it and I drank that too. The water revived me. He filled it for the third time and said to me:
- "Wash the face"!
I washed. I felt that the water brought me to life. At this time, a shiver came over me. Maybe I was getting a fever. He saw me, took a blanket and held it out to me through the window.
- "Take it and cover yourself, but be careful not to be seen by the guard."
I took it and covered myself. After a while I fell asleep. I woke up to the sound of footsteps. I put the blanket to one side so it wouldn't show. The keys to the gate jingled and a policeman appeared, speaking with a northern dialect mixed with southern.
- "I'm glad you came, my friend! - he said - "Get up to fulfill your personal needs"!
I got up and went after him. We passed through a long corridor flanked by cells, each with a number at the top of the door. At the end there were toilets and two taps. I finished work and he accompanied me to the cell...!
I went to the window and spoke to the neighbor. We started talking. It was Imer Rakipi, from Gjormi, the father of Neki Imer, former partisan commander, killed by them.
U ula në një qoshe dhe fillova të vështrojë qelinë. Nga drita e paktë që hynte nga dritarja, vura re disa shënime të bëra me gërvishtje në mure. U afrova dhe lexova njërin:
“Këtu u dergj Gogo Zhupa”!
Kush ishte ky Gogo Zhupë, që ishte dergjur aty?! Gjatë kohës që qëndrova në burg, nuk takova njeri me këtë emër. Ata që e kishin njohur, më thanë se ishte nga Himara.
Më tutje një shënim tjetër më i gjatë:
Nënë e dashur!… Më fal!…Po vdes… me brengën… se po të lë vetëm… Kriminelët më… kanë sakatosur…ashtu si bënë… edhe me babanë…! Më fal o nënë… se të kam…shqetësuar…”!
PET…
Emrin nuk kishte mundur ta përfundonte. Çfarë e quanin? Petrit, Petrika, Petraq, Petref apo, ndoshta Petro? Si duket vdekja, nuk e kishte lejuar të mbaronte emrin e tij?!
Duke lexuar këto shënime mendova:
– “Si duket këto qeli, qenkan për të vdekur! Po unë a do të shpëtojë”?!
Mendja më shkoi te shkolla. Atë ditë ishte hartimi. Para syve më dolën shokët dhe shoqet e klasës. Midis tyre edhe Neri. Në atë moment ata po shtjellonin temën. Kurse unë dergjesha në atë qeli, prej nga nuk dija në se, do të dilja dot i gjallë. A mund të kishte temë më të dhimbshme se gjendja në të cilën ndodhesha? Një ndjenjë melankolie, më mbuloi!
Më dukej sikur shikoja fytyrën e Nerit. Kjo ndjenjë ma shtonte më tepër dhimbjen.
* * *
Pas tri ditësh lejuan familjen të më sjellin rrobat. Ia ktheva batanijen Imerit, duke e falënderuar për nderin që më bëri.
Kishim tri roje të brendshme. Kapter Myfiti, ishte një sadist i vërtetë. Kënaqësia e tij, ishte kur shihte viktimat e sakatosura nga torturat, që ktheheshin nga hetuesit.
Qeshte me të madhe, kur i shihte në atë gjendje. Ishte një e qeshur sarkastike. – “Sa më qenke zbukuruar me këtë ngjyrën e kuqe“! – thoshte duke u ngërdheshur si ndonjë përbindësh, kur i shihte viktimat të gjakosura.
Tetar Vlashi, ishte polici që më nxori ditën e parë për nevoja personale. Nuk ishte i keq si Myfiti, por kërkonte të zbatonte një për një, kërkesat e rregullores së brendshme. I treti ishte rreshter Gjyshi, i shoqi i një komshies tonë, me të cilën kishim miqësi familjare. Në përgjithësi, sillej mirë, sidomos me mua që më njihte.
Hetues, kishim marshall Demirin. Një vit më parë, kishte qenë edhe hetuesi i Besnikut. Kishte krijuar bindjen, se duhej të kishim një më të madh, që na kishte shtyrë në këtë rrugë. Nuk besonte që tre fëmijë si ne, të merrnim një të tillë nisiativë! S’arritëm kurrë të kuptojmë, se për ç’arësye dyshimi i tij binte mbi një shokun e klasës së Besnikut, Shefqet Xhikun. Na torturonte, për të na detyruar të pranonim se ishim shtyrë nga ai. Por kjo ishte absurde. Ne nuk kishim si të pranonim. Ishim të detyruar të duronim torturat.
Një natë po flija në qelinë time. Ndjeva një goditje të fortë në këmbë. U ngrita i tronditur. Para meje, qëndronte kapter Myfiti
– “Çohu! – tha me një zë të ashpër – Po të pret xhelati”.
– “Xhelati? Cili xhelat”?! – e pyeta unë.
Bëri buzën në gaz në mënyrë ironike dhe tha:
– “Do ta shohësh kur të shkosh lart”.
Më shoqëroi në zyrën e Demirit. Ai qëndronte duke shkruar diçka në tavolinë.
– “Qëndro aty”! – foli duke treguar qoshkun e murit.
Unë rrija i heshtur. Isha dobësuar jashtë mase. Nuk kisha fuqi të qëndroja në këmbë. U mbështeta pas murit.
– “Mos u mbështet”! – tha me një ton urdhërues pa hequr vështrimin nga shkresat që kishte përpara. Sipër kokës së tij ishte një orë muri. Ajo tregonte një e gjysmë. Kishte kaluar mesnata. Si mbaroi punë, u ngrit dhe u drejtua nga unë:
– “Sot dua të mbarojmë punë shpejt, se vajti vonë. Më trego, ku i ka fshehur florinjtë yt atë”?!
E vështrova i habitur.
E ku i kishin mbetur florinj tim eti, pas gjithë atyre peripecive që kishim hequr. Në shtëpinë tonë, mezi kishin mbetur vetëm disa mindere të vjetër prej dërrase dhe jo të kishim florinj! Le që edhe po të kishte, aq mendje lehtë nuk do ishte im atë, sa të m’i tregonte mua, një pesëmbëdhjetëvjeçari? Pyetja e tij, m’u duk si e një fillestari të paditur.
– “Babai im nuk ka florinj”, – iu përgjigja.
– “Ashtu, nuk do të tregosh? Ti di edhe vrimat e miut, që janë në shtëpi”.
– “Ato i di, por florinj, im atë nuk ka”.
– “Mirë, më qafë paç veten”!
Më lidhi duart me hekura dhe m’i shtrëngoi fort.
Më shtriu në tokë dhe filloi të më godiste me të dy pëllëmbët, me sa fuqi kishte. Shikoja krahët e tij që hapeshin me forcë dhe më qëllonin. Koka ime e vogël, ishte e detyruar të duronte goditjet barbare të tij. Filloi të më godasë edhe me shkelma në organet gjenitale. Më vinte këmbën me këpucët me gozhda në grykë dhe më hipte sipër, duke më rënduar me forcë…!
– “Hë, fol, ku janë florinjtë”?
Dhimbjet ishin të tmerrshme. Nga hundët filloi të më rridhte gjak. Kjo gjendje vazhdoi për gati dy orë. Së fundi humba ndjenjat. Më hodhën një kovë ujë në fytyrë. Ndjeva dy duar që më ngritën dhe duke më hequr zvarrë, më përplasën në qeli.
Isha në gjendje kllapie. Si nëpër gjumë më shfaqeshin para syve fytyra të ndryshme. Para syve më dilte portreti i Fatushes, që më jepte kurajo, por ai zëvendësohej menjëherë me atë të Demirit, që më kërcënonte:
– “Ti nuk je gjë tjetër, veçse një kufomë. Je i vdekur, i vdeeekuuuur……”!
Vizioni zhdukej dhe vendin e tij, e zinte portreti i Nerit. Me një ëmbëlsi të padëgjuar, zëri saj më pëshpëriste:
– “Të dua! Të dua”!
Këto vegime ndërthureshin me njeri-tjetrin, herë pas here. Ndjeva se nga sytë filluan të më rrjedhin lot. Por e mblodha veten shpejt dhe thashë:
– “Çfarë po bënë? Bëhu burrë dhe mos turpëro veten”!
Kjo gjendje vazhdoi deri në mëngjes. Ndjeva portën që u hap dhe rreshter Gjyshin që tha:
– “Ngrehu të kryesh nevojat personale”.
Unë nuk lëvizja dot. Duart e lidhura me hekura nga prapa më pengonin. Ia tregova. Ai më ngriti, më zgjidhi duart dhe më shoqëroi deri te çezmat.
– “Pastrohu se të lehtëson”, – tha me zë të butë.
U lava dhe hoqa njollat e gjakut, që më ishin mpiksur në fytyrë. Kyçet e duarve ishin nxirë nga mos qarkullimi i gjakut. Si mbarova, më përcolli në qeli. Nuk më lidhi më. Ndërsa mbyllte derën, i thashë:
– “Ju falemnderit”!
U largua pa më kthyer përgjigje. E ndjeva veten më të lehtësuar.
* * *
Netët kalonin në mes të ankthit të torturave. Ishte bërë e zakonshme që pyetjet të zhvilloheshin afër mesnatës. Kështu një natë, më çuan si zakonisht në zyrën e hetues Demirit. Ai më vështroi gjatë dhe në fund më pyeti:
“A je penduar për aktivitetin e zhvilluar“?
Pyetja më erdhi e papritur. Nuk dija si të përgjigjesha. Po rrija i menduar pa i kthyer përgjigje.
– “Hë, si thua”? – vazhdoi ai.
Vendosa t’i thoja të vërtetën:
– “Aspak”.
Përgjigja i erdhi e papritur. Më vështroi me inat dhe pastaj më tha;
– “Ashtu?! Atëhere bëjë një deklaratë për sa the”.
Më vuri para letër dhe penë. Unë fillova të shkruaj:
Deklaratë
Unë, Reshat Kripa, nga Vlora dhe banues po në Vlorë, në lagjen ‘Vrenez’, mbasi u pyeta prej hetuesit që proçedohem si pjesëmarrës dhe element kryesor i grupit me pseudonim “Atdhetari” që përbëhet prej meje, Myrteza Baboçit dhe Jorgo Beshos, në se jesh penduar për fajet e kryera kundër pushtetit, ju përgjigja si më poshtë:
Unë Reshati, dekllaroj se rrugën që kam ndjekur duke treguar aktivitet kundër pushtetit, e quaj të drejtë, për deri sa gjendja në vendin tonë nuk ka ndryshuar dhe se unë këtë ndryshim e pres nga t’arratisurit jashtë shtetit, anglo-amerikanët, etj.
Këtë dekllaratë e shkruaj dhe e nënshkruaj vetë, pa u imponuar, sepse janë deponimet e mija.
Deklaron i burgosuri
Reshat Kripa
Vlorë, më 11-VIII-1951
Demiri mori dhe lexoi deklaratën. Fytyra filloj t’i marrë lloj-lloj ngjyra. U kthye nga unë dhe me një ton prej krimineli, më tha:
– “Kështu, ti dashke anglo-amerikanët”?!
– “Po, shqiptarët dhe anglo-amerikanët. Ata janë aleatët tanë”, – iu përgjigja.
– “Aleatët e sat’ëme, apo tyt’eti”?!
Aty për aty filloi të më godasë me pëllëmba, grushta dhe çfarë të mundte. Pastaj thirri Myfitin dhe e urdhëroi që të më lidhte duart dhe të më çonte në qeli.
* * *
Një ditë u hap porta e qelisë dhe tetar Vlashi më tha:
– “Merr rrobat dhe eja me mua”!
I mblodha ato pak rroba që kisha dhe u nisa pas tij. Kur mbërritëm te qelia numër shtatë, qëndroi, hapi portën dhe më tha të futesha brenda. Ishte një qeli më e madhe se e para. Kishte dimensionet 3 X 2 dhe lartësi 3 metra. Në njërën anë të saj, ishte shtrirë një burrë rreth tridhjetëvjeç.
Ana tjetër ishte bosh, Përshëndeta mikun e ri dhe vendosa rrobat në vendin bosh. U ula dhe filluam të bisedojmë. Më pyeti nga isha dhe përse më kishin arrestuar. I tregova. E njihte tim atë. Kishte prurë ullinj në fabrikën tonë. Pastaj e pyeta edhe unë. Ishte nga Dukati. E quanin Halo Çanaj. Ishte arrestuar, pasi kishte strehuar disa të arratisur. Kishte qenë ushtar me çetat e “Ballit Kombëtar”.
Halua më përmendte betejat e Gjormit, Drashovicës, Selenicës dhe të tjera.
Më fliste për Termopilen shqiptare, Luftën e Grehotit me italianët, ku u vranë komandanti Hysni Lepenica dhe tridhjetepesë burra të tjerë. Më fliste për Skënder Muçon dhe dy shokët e tij, që i pushkatuan gjermanët, vetëm e vetëm se ishin nacionalistë.
– “A ke dëgjuar për ndonjë betejë tjetër, ku të kenë rënë komandanti dhe tridhjetepesë trima të tij“? – më thoshte me krenari.
Ai fliste dhe unë e dëgjoja me vëmendje. Më tregonte edhe për fillimin e vëllavrasjes, për Luftën e Dukatit, ku forcat nacionaliste, u sulmuan pabesisht nga partizanët:
– “Ishte fundi i nëntorit të vitit 1943. Kishte kaluar mesnata kur u zgjuam nga krisma e armëve. U dha kushtrimi. Ishim sulmuar pabesisht nga dy batalione partizane, ai “Asim Zeneli“ dhe “Halim Xhelo“. Burrat e fshatit, nën komandën e Maliq Koshenës, rrëmbyen armët dhe filluan të mbrohen. U zhvillua një betejë e përgjakshme. U vranë njëzetetre djem, katërmbëdhjetë nga partizanët dhe nëntë nga ballistët.
Ka mbetur si legjendë debati i zhvilluar ndërmjet partizanit Myrto Sadiku, nga Tërbaçi dhe ballistit Murat Bodo, nga Dukati. I pari foli Myrtua:
– “Hidhe armën, fashist i ndyrë”!
Ndërsa Murati i përgjigjet me bejte:
“S’jam fashist, por i Dukat,
As ti rus, por i Tërbaç,
Por na qenka taksirat
Që na vjen dhe vret në prag”!
U qëlluan të dy zjarr për zjarr.
Dukati i qau të rënët pa dallim. Ai i varrosi të dy palët, sipas zakonit shqiptar. Nënat dukatase, i qanë njëlloj bijtë e Shqipërisë:
“Korba, na u vranë djemtë,
Ca këtu e, ca në çetë.
Ca këtu, ca në parti,
Vaj medet, o Shqipëri”!
Komandantin tonë, Maliq Koshenën, e pushkatuan komunistët vitin e kaluar. Halua heshti. Kujtimi i asaj ngjarje e tronditi tepër.
Për herë të parë dëgjova një histori ndryshe nga ajo që kisha mësuar në shkollë. Këtë e dëgjova nga goja e një luftëtari të thjeshtë nacionalist, një njeriu të pa shkollë, por me një zemër të madhe. Tregimi i thjeshtë i Halos, pa shtirje dhe me sinqeritet të dukshëm, filloi të ndryshojë mendimin tim. për atë periudhë të historisë dhe ata personazhe. që u bënë heronjtë e saj.
* * *
Pas gjashtë muajsh e gjysmë. erdhi Gjykata Ushtarake e Durrësit. Gjyqi ishte në të vërtetë një farsë. Ishim nëntë veta. që u gjykuam. Ne të tre, Halua, Imeri dhe katër të tjerë, Bejo Vrazhdua nga Bolena, Hajro Belishova nga Mallakastra, Pullumb Llupa nga Vlora dhe Pepo Koheni, një vlonjat me origjinë hebreu.
Kryetar gjyqi, ishte kapiteni i parë Shuaip Shaze dhe anëtarë; nëntoger Namik Laze dhe një qytetare e Vlorës, Adile Selimi, bashkëshorte e Qerim Selimit, për të cilin fola më lart dhe që punonte në Gjykatën e Vlorës. Prokuror ishte Gaqo Bezha, ndërsa sekretare, Raife Ismaili. Gjykimi u zhvillua në dy seanca, që zgjatën jo më tepër se pesë orë. Ditën e parë u zhvillua seanca e pyetjeve. Të nesërmen në fillim, u dha pretenca e prokurorit. Në këtë pretencë, midis të tjerave thuhet:
The three defendants together, in the "Ali Demi" gymnasium, participated in a hostile group, the so-called "Atdhetari", created and baptized on the initiative of Reshat Kripa, against the people's power. They held regular meetings, up to seven times in a row, in Jorgo Besho's shop and elsewhere, these meetings were chaired by Reshat Kripa.
At the end of the meetings, decisions were made to increase the ranks of the group. They wrote a letter to Spiro Kokavesh, whom they invited as a member of the group, to sabotage the conferences that took place in the gymnasium, etc.
They, at the proposal of Reshat Kripa, have laid tracts. Myrteza Baboçi gave them their concepts. Reshat Kripa and Jorgo Besho took part in their writing, while in distribution, all three together!
Then there was the defense of the lawyers. Jorgua and I had a lawyer, Pavllo Sopiqoti, while Myrtezai, Petro Kisin. They tried to present the matter as a children's fantasy...! Then the chairman took the floor, who asked for our last word.
- "I have nothing to say", - I answered.
My friends gave the same answer. He expected us to ask for mercy. So when he heard our word, he put his mouth on the gas. Then with the decision, number 111, dated 11.12.1951, they condemned us. The court decision states:
"As an element of the stratum affected by the popular power reforms, the defendant Reshat Kripa, although at a young age, became established in the anti-power movement and as early as March 1951, he talked to the other two defendants, Jorgo Beshon and Myrteza Baboçin.
They were shown defamatory propaganda from reactionary radio stations such as London and others, presented to them the change in the situation in our country and finally proposed to form a group called "Atdhetari"
The three defendants are consistent in their participation in an organized opposition group and in the compilation and distribution of leaflets with anti-government content".
According to him, Myrtezana and I were sentenced to five years each, while Jorgon was sentenced to three years in prison.
The lawyers appealed to the Supreme Military Court. This court, with the Chairman, the first captain, Vangjel Kocani, and the first captains as members; Mustafa Qilimi and Mustafa Beqo, as well as the military prosecutor, captain Gazmend Yusufaj and the chief secretary, captain Murat Qazimi, on 17.01.1952, took decision number 35, which, among other things, states:
"The dangerousness of their activity is highlighted, therefore the court's decision is fair, both for the guilty declaration and for the amount of punishment, applied separately for each one".
The decision read that of the Military Court of Durrës. /Memorie.al
Lini një Përgjigje