FLASH
Shkruar nga Kolec Çefa
To weaken and dispel the fog of the history of our tribes, that is, to shed light and illuminate the history of our people. Difficult, not only due to the lack of documents, but also due to the fact that our tribes have come to change their family surnames due to the vicissitudes of life. In fact, among medieval records there are cases when two brothers bear different family surnames: Giac Angeli, brother of Andrea Kabashi; Andrea Angeli detto Abrashi, etc. Either one brother or branch of the tribe, bore the surname according to his profession, the other brother the surname of the village from which he migrated, especially in the last time, the other brother kept that of the tribe). In this rut, I was searching for the traces of the Bojaxhia tribe, to emerge with joy on the unforgettable day of August 26, 1910, which gave us the Mother of love, the distinguished Mother Teresa, the divine miracle of modern times, the Mother with Albanian blood, honored throughout the world, who brought the Nobel Prize to the Albanian hearth.
I remember that old woman: short, dry, fragile, but surprisingly with racial vitality: practical wisdom, creative ideas, and rare strength of will to implement. Ethnic virtues, as a spiritual hereditary wealth, she enriched with theological virtues, and entered as a new illumination into our being, into our daily life, igniting the spiritual dimension already quite cooled by the dictatorship. She entered as a warm, vital and inspiring reality, and must continue with us, in our history, especially in these European times, because She had divine inspiration in her soul and the “words of eternal life” on her lips! In a panoramic way, she was investigating the roots of the tribe, the family tree and the ripest fruit of this Albanian tribe, with nationality, with language, with character!
The roots of the tribe
Mother Teresa's biographers have not delved into her clan, only evasively mentioning the geographical area of our Bojaxhi, and they do not even recognize the anthroponymic couple Bojaxhia-Bianchi. (That Bojaxhia-Bianchi are a clan is proven by archival documents, as well as the correspondence of the Suma family, which was given to me by the heir of this correspondence, the late Karlo Suma. Today, the correspondence is with the doctor Terezina Suma). What connection this clan has with Abbot Pjeter Bianchi of the time of the Council of Arbën, or with the Bianchi of Nenshati, or Dom Mark Bianchi or Imzot Bianchi, the archbishop of Durrës, etc., remains to be investigated.
At the beginning of the 17th century, in the arteries of our Shkodra, a new energetic national blood is starting to circulate. Our mountain tribes are approaching our northern city and, together with the national core of the peripheral neighborhoods, are crowding the city, enlarging it, writing its stoic and painful history. Shiroka, Ana e Malit, Shtoji, Rëmaji, served as catapults from which members of mountain families, then families and tribes, were thrown into the city, giving life and vitality to the city.
With these also the Bojaxhia tribe, whose first surname, it seems, the city's population has changed, naming it with the name of the tribe's profession, one by one, such as: Kovaçi, Saraçi, Tenexhiu, Qerraxhia etc. The nickname Bojaxhia, a loan from Turkish, revealed itself relatively late in the Albanian language. Kolë Ashta, the attentive researcher of the historical lexicon of the Albanian language, does not find the word bojaxhi in many medieval Albanian works. For example: this word does not appear in the Dictionary of Buzuku, nor in the Dictionary of Pjetër Mazreku, 1633, nor the Dictionary of Frang Bardhi, 1635... while in the Dictionary of Bogdan's work "Cuneus Propfetarum", the nickname "bojë" appears. It also does not appear in such documents as: "Documents of the 16th-17th centuries for the history of Albania vI (1507-1592) prepared by Injac Zamputi, nor in "Documents of the 16th-17th centuries, for the history of Albania, v. III (1603-1621) prepared by Injac Zamputi.
Çabej, studying the suffix “xhi”, among the names of actors, as borrowings from Turkish, emphasizes that some professional names have become family names in cities. In Gheg they end with –a, (bojaxhia), and in Serbo-Croatian, with –a; in Tosk with –u, (bojaxhiu). (see: Çabej, Studime għanduħasore, v. III). The most in-depth researcher, the most voluminous publisher and the most well-known bibliographer, the personal acquaintance of Mother Teresa, Dr. Dom Lush Gjergji, wrote: “On the origin of the Bojaxhiu family, unfortunately, we have no written sources, historical documents, but only the living oral tradition and many historical memories. One thing is more than certain: they were from Prizren”.
Here is the testimony of Lazër Bojaxhiu, Gonxhe Bojaxhiu's brother: "In our family, the tradition and belief that we are from Prizren has always been alive...! Some have remained there in (Egypt), others have settled in Shkodra or nearby, such as in Skopje, while a small part has remained in Prizren". Mr. Kaçulini, about our origin, told me this, - continues Lazër Bojaxhiu, according to Dr. Dom Lush Gjergji, "The Bojaxhia were a large family of merchants and their trade even reached Egypt. A minority remained in Prizren, or settled in other places, such as Skopje. Even though they were scattered in different areas, they still continued their family, religious and cultural tradition. The memory of Prizren was always kept alive".
Dihet me siguri se është fis shqiptar Me gjuhën e dokumenteve ne flasim kështu: Sipas Regjistrit të pagëzimeve të Imzot Pal Kamsit (rreth vitit 1737) nder familjet katolike që banojshin në qytet, shënohet edhe familja Bianki…edhe Bojaxhia. (Lexuar më parë nga revista jezuite “Perparimi”, shih edhe Gj. Sheldija, “Kryeipeshkvia Metropolitane e Shkodrës e dioqezat sufragane, f.62. Dr. Nevila Nika, në veprën me vlerë “Dioqeza e Shkodrës gjatë shekullit XVIII, sipas dorëshkrimeve arkivore”, shënon se, personat e krezmuar në famullinë e Tophanës, më 10 gusht 1789…Anton Bianki. Përmendet, tashmë, si nunë (dëshmitare) edhe Luçia Bianki.
Potencialin ekonomik të kësaj familjeje e ka studiuar edhe Dr. Adrian Papajani dhe e ka paraqitur në veprën “Veprimtaria ekonomike e firmave tregtare shkodrane Çoba dhe Bianki” (1795-1912). Dokumenti i parë, i cili hedh dritë mbi blerjen e pronave tokësore nga familja Bianki, është një akt shitjeje që i takon vitit 1773. Jak Bojaxhiu në këtë vit, blenë një kopsht me vlerë 36000 akçesh…! Gjatë viteve 1773-1859, brenda një periudhe 87-vjeçare rezulton se familja Bianki, ka blerë 14 copë ara dhe 1 kopsht”. Pra, lehtë nxirret përfundimi se gjatë shekullit XVIII ky fis, kjo familje a pjesëtarë të kësaj familjeje jetojnë e punojnë në Shkodër. Madje zhvillon një veprimtari të gjallë tregtare dhe ka krijuar një pasuri të admirueshme, si pronare tokash, arash, livadhesh, kopshtesh, dyqanesh brenda në qytet dhe në fshatrat përreth.
Por pemën gjenealogjike të familjes Bianki (Tab. B) dhe shtrirjen e saj, mendojmë se nuk e ka dhënë të plotë. Në vazhdim të pohimit tonë se fisi Bojaxhia (përkthye në Bianki gjatë veprimtarisë tregtare me vendet e huaja, sikurse edhe familja Zezaj, përkthyer në Negri, etj.), përveç regjistrimit të padyshimtë e të pagabueshëm të Imzot Pal Kamsit, regjistrim i njëkohshëm, kemi edhe të dhëna tjera që e vërtetojnë ekzistencën e tyre në Shkodër. U ka ikur syrit të studiuesve një dokument që gjendet në AQSH, një testament italisht i bërë në Shkodër, më 30 janar 1781, ku: Stefan (Shtjefen) Bojaxhia, shëndosh mendërisht, por i rënduar fizikisht, u lë me testament pasurinë e tij gruas (pa përmendur emrin) pavarësisht nëse do të rrijë a nuk do të rrijë me fëmijët e mi… si edhe hisen e shtëpisë që është e saja…!
Fëmijët e mi i lë në duar të vëllaut tim Jakut…! Dëshmitarë janë …, Jak Bojaxhia,…, Pjetri i Jak Bojaxhisë, famullitari Dom Françesko Borzi (Borci)”. Kështu, ky dokument tregon qartë se pema gjenealogjike dhënë për këtë fis, nuk është e plotë, sepse nuk përmendet i vëllai më i madh i Jakut, Shtjefni e linja e tij, si dhe linja tjetër në Tiranë. Sa për Tush Biankin, që shënon Dr. Papajani, martuar me Filipen, shënojmë se Tush e Pjetër është i njëjti emër, i njëjti person. Studiuesi Stavri Naçi, që më 1956 duke botuar “Testamente të Shkodrës”, nga fondi i Klerit Katolik që gjendet në AQSH, përmendë disa emra tregtarësh, nder të cilët, më 11 gusht 1798, Anton Bojaxhia, si edhe tregtar që duhet të paguajë taksat doganore, si:…
Jak Bojaxhia, viti 1834-1848
Nga Regjistri i Kompanisë së Shën Rrokut, të Shirokës, (filluar më 1791, i shkruar italisht, regjistër i panjohur, i pastudiuar, po nxjerrim çka do të na interesonte: Më 1 gusht 1852, Z. Jak Bianki, lë 500 piastra me detyrën me thanë meshë, katër në vit, sipas ndjetit të tij. Më 1 qershor 1858, Filip e Shtjefen Bianku, lënë 500 piastra për shpirtin e së ndjerës nënës sonë Luçia Bianki, lindur me mbiemrin Mesi…! Më 18 nëntor 1858, Jak Bianki i ka lënë për shpirtin e tij, Kompanisë së Shën Rrokut, për me celebrue meshë…! Po, më 1870 përmendet Luçia Mesi, Stef Bianki…! Kështu pra, si duket kjo familje a këta pjesëtarë familjeje në këto vite gjendeshin në Shkodër a Shirokë. (Atëherë Shiroka, ishte si lagje e Shkodrës)
Gjurmët e kësaj familjeje në Shirokë, i ka hetuar inxhinier Ndoc Rakaj, prej Shiroke, që shkruan se; familja Bojaxhia ka banuar në Shirokë të Shkodrës, në lagjen ‘Buza e Gegës’. (“Mbas Teje, nr. 110, viti 2003). Shtoj: a thue ka lidhje toponimi ‘Buza e Gegës’, me emrin e Gegë Bojaxhisë? Nikë Pavaci (si më kumton Anton Benusi) ka deklaruar: “Në një darkë festive, në familjen Pavaci, ku janë prezent edhe Padër Anton e Pader Mark Harapi, Pader Antoni na ka thanë: Një vajzë që asht përshkue në katundin tonë dhe sot ndodhet në Indi, mendoj se do të bahet shenjtëreshë”.
Edhe në hipotekë të Shkodrës, siç kumton z. Benusi, figurojnë prona të familjes Bojaxhia, në krye të Pazarit të Vjetër, afër mullirit të Dan Hasanit. Edhe unë ia kam arritur rrugicës “Bojaxhijej”, tabela për të cilën ka qenë deri vonë. Kjo familje ka patur lidhje me familjen (me origjinë kosovare) e Kolë Margjinit, mësuesit të denjë për t’u nderuar. Madje, meqë “shpija e Bojaxhijejve nuk kishte oborr, – si tregon Antoni, – Lazri e lente kalin e vet te kjo shpi”. Familjet Bojaxhia a Bianki, u përmendën deri tashti si familje tregtare e bamirëse dhe me prirje fetare. (Në disa dokumenta, Tereza Biankit i kërkojnë lëmosha, qoftë për kisha, a por të ndryshme dhe Tereza ka filluar të shpërndajë pasurinë e vet, si duket edhe nga që nuk kishte trashëgimtar).
Më poshtë po japim të dhëna që vërtetojnë se kjo familje ka qenë edhe familje patriotike. Familja Bianku është numëruar si ndër familjet e para (të përmendura) të Shkodrës. Gjatë Lidhjes së Prizrenit mund të shohim interesin e këtij fisi për çështje patriotike, dhe ndihmën e dhenë për çështje kombëtare, sado që ishte në Venedik me filial. Në një letërkëmbim intim Gasper Çoba njofton Stef Biankin, në Venedik, më 1878 se popullsia katolike, nga ana e saj, ka zgjedhur katër vetë për çështjen e Lidhjes së Prizrenit, se “me këto katër të kështenë që janë në komision deri tashti jena fort konden prej sish se kanë ditë me kodhanis punën fort mirë për vend tonë e kastan gjindena rahat e shërbes çmos kurr”.
Ejell Çoba i shkruan nga Shkodra më datat 10 e 20 prill 1880: “…Tue kontrastue kishin thanë që keni kollaj me vu, se Filipit Jakut, nuk e gjenë kurrgja me i vu (me pague k.ç.) 10 a 12 mijë grosh, edhe Stefës (Biankit, k.ç.), Sums, Parrucs e disa tjerve… Shpiave të para 2000… Stef Biankit, Parucës, Dajës Filip (Biankit k.ç.) vll. Shiroka”… “…e katër shpijave të para i ka vue 8 mijë pj.(astra), d.m.th. dajs Filip, ty (Stef Biankit), Gjon Sums, Parucs)”…! “Mramë erdh Gjoka e Sima prej Tuzit edhe Malcija po del per Ulqin… Na pa gjak s’dona me i lshue”! (Shkodër, 21.IX.1880).
Gjurmët e familjes Bojaxhia në Tiranë, na i zbulon i pari, përsa dimë ne deri sot, Imzot Ambrozio, kryeipeshkev i Durrësit, i cili shkruan: “Pashko Gegë Bojaxhiu,… djali i tij Kola, ishte zgjedhur nga Imzot Rafael D’Ambroziu në vitin 1864, prokuror personal i tij, pranë Qeverisë Otomane të Tiranës dhe për këtë lëshoi edhe prokurën si vijon: ‘Në bazë të nenit 9 të Rregullores së re, nënshkruar nga Porta e Lartë, në marrëveshje të plotë me Legatat Europiane në Kostandinopojë, misionet kishtare dhe mugadet e huaja, kishin të drejtën e një prokurori dhe përkthyesi, nënshtetas otoman. Këta gëzonin të drejtën e nëpunësve konsullorë dhe privilegjet e mbrojtjes kohore. Kolë Pashk Gegë Bojaxhiu ishte nënshtetas i qeverisë otomane dhe katolik i Tiranës, i cili, për sa kohë që do të qëndronte në atë zyrë, gëzonte të drejtën e mbrojtjes, përjashtuar nga taksat personale (Bedëllija), moskryerje angarish dhe përjashtim nga shërbimi ushtarak. Këtë prokurë Imzot Rafael D’Ambrozio, ia lëshoi Kolë Bojaxhiut, më 28 maj 1864”.
Në vitin 1864 emrat e Kolë e Rozë Bojaxhiut shkruhen në regjistrin e Shoqërisë së Përshpirtshme të Kurorës së Artë me këtë motivacion: “Për mirë-kryerjen e detyrave martesore. (shih materialet e Imzot D’Ambrozio në Arkiv dhe Dom Mark Dushi, Tirana dhe rrethinat e saj, T. 2005, f. 40-43). “Në gushtin e vitit 1865, Stefan Herceku bleu në Tiranë kopshtin e shtëpisë së Kolë Pashk Gegë Bojaxhisë, që ishte afër me kishën katolike të Tiranës”. (Doam Mark Dushi, Tirana e rrethina e saj, T. 2005, f. 43).
Atëherë: Familja Bojaxhia-Bianki, e fillon jetën e vet të dokumentueme në Shkodër-Shirokë, që nga viti 1737. Mendimi i studiuesit Dr. Papajani, se:”…familja Bianki (Bojaxhia), ishte me origjinë nga Berati…”, mbështetur te pohimet gojore të një nga pjesëtaret e fisit Bianki, të quajtur Jelena Bianki e cila është martuar me Mikel Çobën, kërkon studim e vërtetim, se ndoshta kjo i përket periudhës para vitit 1700. Gjithashtu duhet rishikuar edhe pema e dhënë gjenealogjike, mbasi ka pikëpyetëse. Potenciali ekonomik i fisit, brenda dhe jashtë vendit, si edhe virtytet e fisit, fetare e kombëtare, tashmë janë bërë të njohura. Lëvizjet e këtij fisi të përmendur nga Shkodra, Tiranë, Prizren, Shkup e ndoshta në ndonjë vend tjetër, duhen parë më hollësisht.
Trungu i fisit
Kolë Bojaxhia, (1873-1918) i nderuari i Shkupit, gëzonte respekt për kontributin burrëror, për patriotizmin e tij, për ndjenjat e tij fetare e shoqërore, burrë i pjekur, bujar pa masë e trim sa ta duesh, i aftë për të dhënë këshilla. Martuar me Dranden besnike, (1889-1972) ai merrej me punën e tij të përditshme, me tregti, (ishte ortak me një shoqëri italiane, si edhe me një tregtar venedikas, bënte tregti me mallra koloniale, me sasi të mëdha. Puna dhe jeta i ecnin mbarë, pa harruar detyrat e përditshme familjare e shoqërore. Kolë Bojaxhia kishte dy vajza: Agen (Agata) 1905-1974 e Agnes (Anjeze), e cila thirrej Gangje (1910-1997). Kishte edhe një djalë, që, sipas zakonit shqiptar, kishte trashëguar emrin e gjyshit, pra Lazër (1908-1981). Edhe ky, me gjithë të shoqen, merreshin me tregti.
Sipas kujtimeve, Kola ishte patriot i madh, ishte militant për bashkimin e Shqipërisë. Krerë fisesh mblidheshin në shtëpinë e tij, e bisedonin punë Shqipërie. Ai ndërtoi të parin teatër në Shkup. “Një herë, – kujton i biri, – bashkë me bashkësinë e Shkupit, shkoi në mbledhje në Beograd. Kur u kthye, ishte shumë i sëmurë… vdiq në rrethana të dyshimta”.
Herët i filluan hallet Drande Bojaxhisë: ishte nga Prizreni, me prejardhje nga Bernaj, i shoqi i vdiq i ri, fëmijët qenë të vogjël, ndonëse nga një familje me gjendje të mirë ekonomike, ajo filloi të varfërohej ekonomikisht. Lazri kujton: “Ishte grua e qëndrueshme, aktive, shumë e fortë, e pathyeshme. E butë, e dashur, shumë bujare, zemër për të varfër, shumë e divoçme. Më duket se Ganxhja është shumë e ngjashme me nënën Loke”. Më në fund, më 1934 Drandja vjen e jetoj në Tiranë, bashkë me djalin e saj Lazrin e, vajzën e madhe Agen. Më 1937, i shkruan së bijës letër: “E dashur bija ime, mos harro se shkove në Indi, për t’u ardhë në ndihmë të vorfenve”. Më 1972, vdiq në Tiranë, pa mundur të shihte bijën e saj të dashur, vdiq me emrin e Gangjes në gojë! Ganxhja nuk u lejua të vinte as te varri i saj!
Lazri “ishte njeri i mirë, i dashur, i përzemërt”. Ndoqi studimet në Austri, zotëronte italisht, frëngjisht, gjermanisht, kroatisht. Më 1939 shkoi në Itali, si refugjat politik, aty u martua dhe lindi Agen. Para se të vdiste, i bëri një vizitë Nënë Tereza. Vdiq, më 1981. Agia studioi për ekonomi. Në fillim punoi si përkthyese nga serbo-kroatishtja në shqip, – si pohonte i vëllai, – më vonë u ba spikere e radios. Deri në pension ishte anëtare e korit të Radio Tiranës”. Edhe Agia vdiq pa parë as Ganxhen, as Lazrin.
Arritëm te fryti më i pjekur i fisit
Nëna Tereze për familjen e vet, shprehej kështu: “Kemi qenë një familje tejet e lumtur, me plot gëzime dhe dashuri, me një fëmijëri të qetë”. Në këtë familje të vërtetë e të shëndetshme, lindi më 26 gusht 1910, vajza e Kolë Bojaxhisë, që u pagëzua në Katedralën e Shkupit, me emrin Agnes (Anjeze) Bojaxhia, e njohur me emrin përkëdhelës Ganxhe, ndërsa, si nunë krezmimi pati Z. Tereza Muzhanin, grua me aftësi të rralla tregtare e bamirëse e madhe. Shkollën fillore e kreu shqip, me mësues shkodranin e njohur Engjell Ndocaj. Menjëherë, ra në sy si nxënëse e mirë, si vajzë e talentuar si veprimtare aktive. Kryesisht, kishte prirje për letërsi dhe këndonte shumë bukur.
Në Shkup kaloi fëmijërinë e parë, e gëzuar në familjen e vet të mirë. Ky fëmijë jo i zakonshëm e zbuloi herët vetveten: në Kishë, prirjet e saja të forta shpirtërore; në shkollë, të dhënat e qarta intelektuale; në mjedisin shoqëror, dëshirën e sinqertë për t’u shërbyer tjerëve. Dallohej si fetare e divoçme, si nxënëse e mirë e si këngëtare e veçantë. Qe e bukur, e talentuar, e shkathtë, e shoqërueshme, bamirëse. Më 1928, e shtangu familjen e vet, kur i tregoi thirrjen e fshehtë për t’u bërë “motër” e të gjithëve, mërziti shoqërinë me lajmin se do të largohej nga Shkupi, e varfëroi veprimtaritë e famullisë së vet. Për çudi, Shkupi e përcolli te stacioni i trenit, i dha një përshëndetje të ngrohtë, të përmallshme, të përlotur: familja me lot ndër sy, shoqëria me mërzi në zemër. Vetëm prifti qe i gëzuem. Shkupi mbeti pa Gangjen, Ajo do të shpërthejë hiret e saj të çmueshme shumë larg. Në tren, gjatë udhëtimit, shkroi poezinë “Lamtumirë”. Kishte qejf të shkruante poezi!
Me petkun e saj të ri, sarin e bardhë, anash blu, me rruzaren në dorë, shkoj në lagjen e të vuajturve. “Çdo të diel unë vizitoj të varfëritë e lagjeve të varfra të Kalkutës. Nuk mund t’u ndihmoj gjë, se nuk kam gjë prej gjëje, por shkoj për t’i gëzuar”. Dhe shkoj tek ata që kishin uri e etje, tek ata që kishin nevojë për ushqim e strehim, tek ata që donin mjekim e ilaçe. Dhe të vuajturit, të varfrit, të sëmurët, të braktisurit, të zhveshurit, të papërkujdesurit, handikapatët, fëmijët me të meta, iu afruan të pikëlluar e fituan ngushëllim, iu afruan me shpresë e fituan buzëqeshje, iu afruan me lutje e fituan ndihmë, pa kurrfarë dallimi, as feje, as race, as krahine, as gjuhe. Ajo pohonte: “…duke jetuar në harmoni me të gjitha besimet, mund të bëhesh një katolik më i mirë, nji indu më i mirë, një mysliman më i mirë … sepse dashunia është universale, i jep lavdi Zotit e i shërben njeriut”.
“Nëse ndonjëherë do të bëhem shenjtëreshë, do të jem, pa dyshim, një shenjtëreshë e fshehur, do të mungoj vijimisht në parajsë që të shkoj mbi tokë për t’ua ndezur dritën atyre që janë në errësirë”, shkruante Gonxhja. Ajo e dinte se buzëqeshje e saj u lehtësonte dhimbjet, përdhelja e saj u gëzonte zemrat, fjala e saj u ushqente dëshirat.
Nëna Tereze dhe Shqipëria
Nëna Tereze ishte shqiptare e vërtetë: me gjakun tonë, me gjuhën tonë amtare, me karakter shqiptar. Dhe kjo është aksiomatike. E ka deklaruar vetë shumë e shumë herësh, me zë e me shkrim. “Me gjak jam shqiptare, me nënshtetësi indiane…”. Së fundi: në një letër që i dërgon Presidentit, (dy artikuj për këtë ka shkruar edhe Prof. Shaban Sinani), më 1989 i shkruan: “I dashur Zoti President i vendit tonë të dashur Shqipëri, Pas kaq vitesh…më në fund i miri Zot më dha këtë dhuratë të bukur, të vij dhe të shoh popullin tim. Njerëzit e familjes sime kanë jetuar këtu… dhe këtu vdiqën. Dhe unë pata mundësinë të vizitoj varret e tyre…”!
Vëllait të vet, Lazrit, në Itali, i shkruante edhe shqip. Dhe ajo vetë u shpreh: “Shqipërinë nuk e kam harruar, por atje nuk kam me kë të flas shqip”. Referuesi ka pasë fatin të rrijë me Nënë Terezën gjithsaherë ka ardhë ajo në Shkodër, kuptohet, jo vetëm për vetëm me Të, por mbaj mend mirë që ajo e kuptonte gjuhën shqipe, por nuk e fliste. Njëherë e provokova: I fola shqip, ajo u përgjigj anglisht. Edhe Pader Aleksi, i foli shqip; “Do të hapim edhe kishën e fretërve” dhe ajo u përgjigj anglisht. (“Kishat i hapim na, ju shtini njerëzit brendë”). Shkodra i hyri në qejf, edhe Shkodra e desh e e nderoi me zemër. “Një herë, – siç tregon Anton Benusi, – vizitoj Bankën e Shtetit Shkodër, aty pau shumë nëpunëse. Njena bante muhabet, tjetra po piqte kafe, një tjetër po thekte rriskën e bukës…! Atëherë Nana Tereze, sillet e u thotë: Më duket se jeni tepër këtu, bani mirë, gjysa me ardhë e me shërbye te shpija jeme”.
Known in all languages of the world as Mother Teresa, she was welcomed and followed without state borders. Only in her homeland was she not allowed to return, even to lay a wreath on the graves of her mother and sister. The Albanian government did not recognize her, did not accept her, and even cursed her. Even when she won the “Nobel” prize, she did not formally send a delegation or a representative. Only Monsignor Nikë Prela, a native of Shkodër, Bishop of Prizren, went with his secretary Dr. Dom Lush Gjergji, to congratulate her on having glorified the name of our homeland. “In Oslo,” writes Dom Lushi, “we constituted a small Albanian family: Mother Teresa, Monsignor Nikë Prela, Mother Teresa’s brother, Lazer Bojaxhiu, his daughter Age Bojaxhiu and me.”
He came to Albania on August 15, 1989 for the first time, staying until August 18. He returned in 1990, asked to bring his sisters, but was opposed in the name of the law. "Change the law," he replied. In the dialogue between the Mother and the President, we are quoting:
– Comrade Ramiz Alia: "We had an obligation to you as a daughter of the Albanian people. We do not award Nobel Prizes."
– Mother Teresa: "You give me a house!"
He returned in 1991 and came again, bringing his sisters, the last time in 1995.
In her letter, on August 16, 1989, she wrote: "To the President of our beloved country Albania... I have neither gold nor silver, but I will give you my sisters and I hope that together we will do something beautiful, for God and our people"! And the President replied, on September 2, 1989: "Be convinced that this concern of yours for the poor people also constitutes the humane and patriotic duty for thousands and thousands of sons and daughters of our people, who as doctors and nurses, as caregivers and educators have dedicated themselves to the health and well-being of our people."
The Presidium of the People's Assembly of the Albanian Socialist Republic of Albania decorated her with the "Naim Frashëri" Order of the First Class. In the motivation for the decoration there is no religious, Catholic motive, for which she developed all that unforgettable activity, but simply as; "inspired by the infinite love for people... as the rare spirit of sacrifice with the high sense of humanity..."! Then: The national order "Naim Frashëri", isn't it a little for a world personality like Mother Teresa?! Among these modern and emancipated times, I don't find a more educational, more convincing, more inspiring example than this great woman; I don't see deeper, more sculpted, more indelible traces than this distinguished sister; I don't hear a more widespread, more luminous, more appreciated name than this beloved Mother: It is the Catholic contribution to the homeland, the Albanian contribution to the world. Cardinal Paskaj was not wrong when he said: "It cannot be a small people who gave birth to such a great Mother, Mother Teresa"!/Memorie.al
Lini një Përgjigje