FLASH
Shkruar nga Pamfleti
Data obtained by BIRN shows that thousands of administration employees took annual leave to engage in the election campaign during the months of January-April 2025 to give the ruling Socialist Party the advantage of victory.
On the morning of January 20, 2025, a local official in a municipality in the south of the country received a message from his superior on his phone. “You need to take your annual leave, we will be engaged in the campaign,” he instructed.
The employee, who chose to identify himself as Alban, requested annual leave a day later, but did not actually take leave.
Instead of his usual office work, Albani* went into the field to collect data on voters and their political affiliations in aid of the Socialist Party's electoral headquarters, which had already started the campaign engines for the May 11 parliamentary elections.
He describes his campaign work as "combing through the voter list."
"Our work was very clear, in the SP electoral offices we filtered all the voter lists. We analyzed every name and made the appropriate divisions, where on May 11 we were calm for every citizen who showed up at the voting center," said the local official on condition of anonymity.
He wasn't the only one.
Data obtained by BIRN through the Right to Information Act shows that thousands of public administration employees in central and local government received annual leave in the period January - April 2025; a period that coincides with the electoral campaign on the ground for the May 11 parliamentary elections.
Compared to the non-election year of 2024, the number of annual permits increased by almost 40% in most major municipalities and other central institutions – figures that, according to experts, reflect the extensive use of public servants in vote-gathering.
“State resources have been used continuously, but now they have returned to normality and this constitutes a major concern and a change from the elections of the years before 2009,” says Afrim Krasniqi, director of the Institute of Political Studies based in Tirana.
"The impact is statistical in votes and substantive in the quality of politics and parliament," he added.
Annual leave flow
During election years, public administration employees in Albania both experience and exert pressure to garner votes in favor of the ruling party. According to the OSCE-ODIHR report on the May 11 elections, Prime Minister Edi Rama’s Socialist Party gained unfair advantages from the extensive use of public resources as well as from pressure on voters, especially public administration employees.
Misionet vëzhguese morën gjithashtu raporte të shumta që pretendonin presion mbi punonjësit bashkiakë nga eprorët e tyre për të mbështetur ose marrë pjesë në fushatën e Partisë Socialiste. Shqetësime u ngritën gjithashtu në lidhje me ndikimin e rrjeteve të patronazhit në të gjithë vendin, të përdorura si leva për të siguruar vota në kundërshtim me standardet ndërkombëtare të zgjedhjeve.
Për të dokumentuar përfshirjen e administratës publike në periudhën parazgjedhore, BIRN kërkoi përmes ligjit për të drejtën e informimit të dhëna statistikore nga ministritë dhe bashkitë kryesore të vendit mbi numrin e lejeve vjetore të dhëna në periudhën janar- prill 2025 dhe e krahasoi atë me të njëjtën periudhë të viteve 2023 dhe 2024.
Nga 20 institucione qendrore dhe lokale që iu përgjigjën kërkesave, në periudhën janar-prill 2025 kishin përfituar lejen vjetore 5673 punonjës ose 40% më shumë krahasuar me të njëjtën periudhë të vitit 2024. Bashkia e Tiranës kryeson më një rritje prej 30 për qind të lejeve vjetore krahasuar me të njëjtën periudhë të vitit të kaluar, e ndjekur nga Ministria e Inovacionit dhe Kulturës dhe ajo e Mjedisit.
Të dhënat e mbledhura nga BIRN tregojnë gjithashtu se brenda institucioneve, numri i lejeve vjetore të dhëna në periudhën janar- prill 2025 varion nga 5 për qind në 33 për qind të stafit për ministri të caktuara. Ndërkohë, në disa bashki të vendit, më shumë se gjysma e stafit ndodhej me leje vjetore në të njëjtën periudhë.
Institucioni më me pak leje vjetore rezulton të jetë Kuvendi i Shqipërisë, ndërkohë që Kryeministria refuzoi të vinte në dispozicion të dhënat duke pretenduar se nuk i disponon këto statistika.
Statistikat mbi lejet vjetore konfirmojnë angazhimin e Partisë Socialiste në zgjedhje disa muaj përpara fushatës zyrtare; ku trendi rritës fillon në janar dhe kulmon në muajt shkurt dhe mars 2025. Në të njëjtën linjë me statistikat, punonjës të administratës i thanë BIRN në kushtet e anonimatit se u detyruan të merrnin lejet vjetore në këto periudha edhe për shkak të angazhimit me shqiptarët e diasporës.
Drejtuesja e Shoqatës për Kulturë Demokratike, Gerta Meta i tha BIRN se angazhimi i punonjësve të administratës publike ka potencialin që të ndikojë ndjeshëm në procesin zgjedhor.
“Përdorimi i administratës për fushatë deformon barazinë mes garuesve, krijon presion te punonjësit dhe te votuesit si dhe përdor burimet shtetërore për qëllime partiake,” tha Meta për BIRN.
“Ndikimi mund të ketë qenë i rëndësishëm, sidomos në zona ku administrata publike ka kënd të gjerë kontakti me komunitetin,” shtoi ajo.
Patronazhimi i diasporës
Në nisje të fushatës elektorale, kryeministri Edi Rama shpalli si objektiv elektoral marrjen e 900 mijë votave brenda dhe jashtë vendit. Ndonëse dukej e vështirë, matematika u thjeshtua në ndarje qarku.
Për të realizuar këtë objektiv, drejtuesit politikë të qarqeve i hodhën sytë nga diaspora që në nisje të procesit të regjistrimit të tyre. Në mbështetje të tyre, punonjësit e administratës u organizuan me grupe pune, të cilët udhëtuan kryesisht drejt Greqisë dhe Italisë për të angazhuar emigrantët shqiptarë në votime.
Përmes intervistave të veçanta, zyrtarë të administratës i thanë BIRN se e shfrytëzuan lejen vjetore për takime me shqiptarët në Greqi dhe Itali. Për të mbuluar shpenzimet, ata deklaruan se morën tollona karburanti me tepri.
“Më thanë merre lejen dhe shko në Greqi. Duhet të takosh disa njerëz tanët atje,’ kujton Mandi*, një tjetër zyrtar i pushtetit vendor.
“Kemi shkuar 3-4 herë në Greqi, për çdo udhëtim merrnin nga 400 litra tollona,” shtoi ai, duke theksuar se tollonat e naftës i shisnin për të siguruar para për qëndrimin.
Një tjetër zyrtar i angazhuar me votën e diasporës i tha BIRN në kushtet e anonimatit se kishte udhëtuar drejt Athinës në Greqi me lista votuesish dhe kontaktet e tyre, të siguruara nga të afërmit në Shqipëri.
Ai shtoi se kishte qëndruar për gati 3 javë në Athinë në janar të këtij viti, ku kishte marrë pjesë në ngritjen e zyrave elektorale dhe takimet me votuesit potencialë.
“Ngritën zyra në disa zona dhe me kontaktet e dhëna nga familjarët e tyre në Shqipëri arritëm t’i gjenim. Shkonim edhe në banesa ku i ndihmonim për t’u regjistruar në platformën e KQZ,” tha zyrtari i identifikuar me emrin Genti*.
“Ka qenë një punë kolosale, kemi punuar nga mëngjesi deri në darkë,” theksoi ai.
Depolitizimi i administratës
Politizimi i administratës publike dhe angazhimi i saj në mbushjen e hambarit të votave në favor të partisë në pushtet konsiderohet nga ekspertët e zgjedhjeve si një problem kyç që kërkon zgjidhje të menjëhershme.
“Për këtë nevojiten mjete ligjore dhe praktike”, sugjeron Rigels Xhemollari nga organizata “Qëndresa Qytetare”.
Sipas tij, nevojiten ndërhyrje në legjislacionin zgjedhor me qëllim rritjen e sanksioneve për keqpërdorimin e postit publik si dhe zgjatjen e kohës së ndalimeve për përdorimin e burimeve publike në zgjedhje.
“OSBE në rekomandimet e saj, por edhe Qëndresa Qytetare kanë qenë në sinkron që këto rekomandime janë dy masa të menjëhershme që duhen marrë", theksoi ai.
Gerta Meta bie gjithashtu dakord se nevoja për ndryshim është emergjente dhe propozon rritje të sanksioneve. Por në një panoramë më të gjerë, Meta vlerëson se vetëm depolitizimi real i administratës publike do të zhdukë fenomene të tilla të ndikimit mbi një proces të lirë dhe të drejtë elektoral.
“Depolitizim real i administratës publike përmes rekrutimit me meritë dhe jo me lidhje partiake; forcim i kontrollit institucional nga KQZ, Avokati i Popullit dhe organet e auditimit si dhe mbrojtje efektive për sinjalizuesit që denoncojnë presion politik ose abuzim me detyrën,” renditi Meta për BIRN.
For political scientist Afrim Krasniqi, we are now dealing not only with an electoral administration problem, but with a political crisis that affects the country's democracy. He suggests that Albania does not need to look away, but simply follow Kosovo's example to improve its election standards.
"For example, in Kosovo, if a public administration official is involved in a legal violation, in addition to the financial and criminal measure, he loses the right to pursue a career in the profession for several years, so he receives a direct, measurable and immediate penalty," said Krasniqi.
He also suggests that in order to minimize abuses, legal responsibility needs to be extended to the heads of public institutions, since according to Krasniqi, they are the ones who guide the use of state resources, make appointments or dismissals of an electoral nature, or inflate the administration during elections.
"The holders neither pay nor are penalized, which shows that the system is deformed…," Krasniqi concluded./ BIRN
Lini një Përgjigje