FLASH
Shkruar nga Enver Memishaj
Many families who gave with dedication and love for their homeland and freedom everything they could, in very difficult times, were covered with the dust of oblivion during the communist dictatorship. One of these families that should be remembered and honored is that of Numan Lepenica. Numan was born in Lepenica, Vlora, in 1892, and completed his higher education in Istanbul. He served his country for 32 years, from 1912, as an officer in the government of Ismail Qemali, wounded in the Battle of Vlora in 1920, mayor and sub-prefect until December 31, 1944 and, like his friend Ali Asllani, died without a pension, in misery. Numan married with love the teacher Zenepe, the daughter of Mustafa Xhomo, a fallen bey from Leskovik and a niece of the Vlora family.
His three daughters: Tefta, Afërdita and Elisabeta, following the example of their parents, became active as fighters for the advancement of Albanian women and as freedom fighters against the fascist invaders. They were imprisoned and exiled and had a tragic end. Today, from that family with fame and good name, only one daughter, Donata, remains. It is a patriotic and cultural duty to shed light on the civic and patriotic activity of the three Lepenica sisters.
LEPENICA TEFTA
Tefta was born in Vlora, on April 28, 1917. She won the competition to attend the “Nana Mbretëneshë” Women’s Institute. During her studies in Tirana, she fell in love with Emin Selenica from Korça, a relationship that was crowned with marriage on December 27, 1934, as recorded in the Civil Status register.
Marriage did not prevent her from continuing her education. With strong willpower, she graduated in the 1936-1937 school year, with high results, from the high school branch.
In the library of the Lepenica sisters, we were able to find a postcard on the back of which was written: “Give Tefta to Lepenica, the “Nana Mbretneshë” Women's Institute, for good grades.” Below on the postcard is written: “Always behave well towards animals…”
From this postcard and other oral data, we learn that Tefta was an excellent student in her studies. In addition to her diploma, Tefta also mastered the Italian language very well, while in the family she had received basic knowledge of Turkish, French and Greek from her parents.
In memory and honor of those girls who became standard-bearers of progress and the fight for freedom, we are mentioning the graduates of this school year:
Gymnasium branch: Musine Kokalari, Vera Bogdo, Agllaia Harito, Tefta Lepenica, Qamuran Toptani, in the fall session.
Normal school branch: Gjylsyme Dervishi, Liri Poshi, Margarita Nosi, Pullumbe Libohova, Eleni Toroshani, Ganije Bejko, Ganimet Gjilani, Gliqeria Koça, Gjenovefa Bojaxhi, Mukadez Serezi, in the fall session.
Me rastin e diplomimit të maturës së parë të Institutit “Nana Mbretneshë”, shtypi kohës shkruante:
Në se sot kemi shkolla të mesme që na nderojnë Instituti “Nana Mbretneshë”, është në radhën e parë. Kishte nevojë të madhe vendi ynë për një strehë dritëdhënëse dhe edukonjëse të brezit femëror që po rritet. Dhe u plotësua me çeljen e këtij Instituti që qysh katër vjet punon pa lodhje për arsimin e 500 e ca vajzave shqiptare…!
U provua se vajza shqiptare është e zonja të punojë tamam si femrat e tjera të botës së qytetërueme. U pa qartazi dëshira dhe vullneti që ka vajza shqiptare për dritë përparimtare”. (Revista “Diana”, nr. 32, korrik 1937, fq. 32).
Pas pushtimit të Shqipërisë nga Italia fashiste, të tre motrat Lepenica: Tefta, Afërdita dhe Elisabeta, falë traditës familjare dhe shembullit të prindërve, që në ditët e para u gjendën në vijën e parë të rezistencës dhe luftës për liri. Shtëpia e tyre në lagjen “Lirim”, së bashku me atë të Aleksandra Premtit etj., fqinja e tyre, u kthyen në baza të luftës për liri.
Në korrik të vitit 1939, Tefta së bashku me Viktori Gjikondin, veterane e Lëvizjes Antifashiste në Vlorë, u caktuan të shoqëronin fëmijët shqiptarë që shkonin në kampet italiane.
Të dy shoqet vazhdonin të bënin propagandë të pa reshtur kundër pushtimit fashist, por fashizmi ashtu si edhe komunizmi, më vonë, kishte agjentë në çdo qelizë të shoqërisë.
Kështu që agjentët fashistë arritën të zbulonin aktivitetin antifashist të këtyre dy vajzave. Federata e Luftimeve në Brindzi, më 7 korrik 1939, i shkruan fashistit Giovani Giro, Inspektor në Tiranë:
“Referuar komunikimit telegrafik të shokut Bianki, dje janë paraqitur dy mësuese përkthyese të kampit Znj. Tefta Lepenica dhe znj. Viktori Gjikondi.
Sipas udhëzimeve të shoqes Poli, të cilës i kam telefonuar, parashtroj riatdhesimin e tyre të menjëhershëm për motivet e më poshtme: Kanë treguar entuziazëm të pakët për ardhjen e tyre në Brindsi, duke folur me një nga bashkëpunëtorët e mi, ato janë shprehur si më poshtë:
Ne ishim të kënaqura me Mbretin Zog (Mbret maskara e i poshtër), sepse ishte shprehja e një shteti të lirë dhe të pavarur.
Ne nuk kuptojmë se si Italia u ka hequr lirinë një milion shqiptarëve, të cilët duan të jetojnë të lirë.
Kur Republika e Venecias kishte raporte të mira tregtare me Shqipërinë, nuk ishte kjo Italia e sotme që pushton shtetet e vogla.
Ju italianët e njihni historinë tuaj siç ua kanë mësuar në librat tuaja. Historinë tonë, do të ua mësojmë ne, historinë e vërtetë që njihet ndërkombtarisht.
Ne kemi nostalgji për Shqipërinë, që për ne, mbetet atdheu jonë i bukur.
Ne kemi ardhur në Itali, për një shpërblim prej 400 liretash dhe që të kemi mundësi të blejmë ndonjë fustane apo sende të tjera.
Të gjitha mësueset e tjera i kanë nisur me detyrim.
Duam të jemi të lira, sidomos mbrëmjeve për t`u argëtuar.
E quaj të domosdoshme të shënoj që njëra prej të dyjave ka pohuar se është vajza e kryetarit të komunës së Vlorës.
Ju lutem të merrni masa urgjente për t`i kthyer në vendin e tyre dy mësueset që ndodhen në Brindsi. Po kështu dy mësueset e tjera njëra është bullgare dhe nuk di asnjë fjalë italisht, ndërsa tjetra di pak italisht”.
Sekretari Federal
Franko Fedele Bozi
(AQSH, F. 161, V. 1939, D. 975, f. 1)
Nuk ishte e vështirë për fashistët që të verifikonin menjëherë se bëhej fjalë për kryetarin e komunës, Numan Lepenica, babai i Teftës, ndaj të cilit edhe do të hakmerreshin. Shkresës së sipërme, më datën 8 korrik 1939, i përgjigjet Partia Fashiste e Shqipërisë, Drejtoria Qendrore, Tiranë: “Përgjigje e Francesko Jakomonit Mëkëmbës i Përgjithshëm i Mbretit Perandor Tiranë.
Mësueset shqiptare Tefta Lepenica dhe Viktori Gjikondi që shoqërojnë fëmijët pranë kolonive të Federatës së Brindzit, kanë manifestuar ndjenja antiitaliane, për më tepër janë shprehur në momentin në të cilin organi i Partisë Nacionaliste Fashiste, po përkujdeset me dashuri për mysafirët e vegjël shqiptarë.
Sjellja e dy mësueseve shqiptare, siç del nga raporti i Federatës së Brindzit, është e papranueshme dhe ju kërkoj domosdoshmërisht pushimin e shpejtë nga shërbimi që kryejnë. Tek elementë të tillë të këqij bashkohet shpirti keqdashës me paqartësinë.
Duke mbrojtur shërbimin tonë, shfrytëzojmë veprën e ripërtëritjes politike dhe morale dhe duke e marrë me shumë besim dhe me entuziazëm të madh bashkëpunimin ndërmjet shqiptarëve dhe italianëve.
Të dy mësueset e sipërcituara në koloninë e Federacionit të Brindzit, do të zëvendësohen me të tjera që rezervohem t`i shënoj”.
Inspektori P.N.F.
Giovani Giro
(AQSH, F. 261, V. 1939, D. 975, f. 2-3)
Sekretari, Mëkëmbësit të Përgjithshëm ka vënë këtë shënim për S. Ernest Koliqin: “Relacioni i dërguar më datën 8 korrik 1939, nga inspektori i P.N.F. i dërguar për njohje nga E.V. përforcon idenë se dy mësueset shqiptare Tefta Lepenica dhe Viktori Gjikondi, që kanë demonstruar papajtueshmëri në situatën e re pushohen nga shërbimi. I jam mirënjohës E.V. në se do të na informojë, në kohën e duhur për sa i përket çështjes”.
Sekretari Mëkëmbësi i Përgjithshëm
(AQSH, F. 261, V. 1939, D. 975, f. 6)
Ministri i Arsimit, Ernest Koliqi, më 13 korrik 1939, u përgjigjet shqetësimeve fashiste: “Me keqardhje kam marrë njoftim mbi shkresën tuaj të datës 8 korrik 1939. Shoqërueset Tefta Lepenica dhe Viktoria Gjokondi nuk janë mësuese, por vetëm ish-nxënëse në Institutin Femëror “Nana e Skënderbeut” të Tiranës, ku kanë krye liceun në vjetin shkollor 1938-1939.
Kam marrë shënim që ndonjë kërkesë eventuale e tyne për punë ose bursë të mos merret në konsideracion. Të përmendurat janë kenë dërgue me shpejti prej Vlonës, për me zavëndësue dy shoqëruese të tjera që janë kenë sëmurë”.
Ministri Ernest Koliqi
(AQSH, F. 261, V. 1939, D. 975, f. 5)
The persecution of the fascist authorities continues. On July 24, 1939, for the Albanian teachers Tefta Lepenica and Viktori Gjikondi, we also find this information: “Valid informants report that the Albanian teachers… have manifested such an attitude towards the situation that has been sufficient for their repatriation…! It is also in progress… precautionary measures for their dismissal”.
Francesco Iacomoni
(AQSH, P. 261, V. 1939, D. 975, p. 7)
The year 1939 had come as a dark one for Albanians, but especially for those who found themselves on the front lines of resistance and the fight against the fascist occupation. Tefta's father, Numan Lepenica, mayor, active in anti-fascist circles, was fired from his job on October 10, 1939.
Tefta was repatriated from Italy, with the stipulation that he would not be employed in the state administration and would not be allowed to attend university in Italy on a scholarship, as I cited above in the decision of the Minister of Education Ernest Koliqi.
Those girls who completed their high school studies at the "Nana Mbretneshë" Institute, which the fascists called "Nana e Skanderbeg", had the right to pursue university studies in Europe.
But Tefta, due to her and her family's anti-fascist stance, could not pursue her studies in Italy, which is why her father sought another path to educate his daughter.
She was able to register for a competition at the University of Zagreb, for pharmacy. Tefta won the competition, continued her studies, and graduated as a pharmacist.
We lack information about the time she spent studying in Zagreb. She must have graduated in 1944 and after returning to Albania, with the help of her father's friends, she opened a pharmacy in Durrës. The communists who had come to power viewed the daughter of a high-ranking official of Zog's "anti-people" regime with suspicion.
So she worked in difficult conditions and in 1947 (?), she was found poisoned, at the age of 30, without starting a family and without enjoying life, in circumstances that remained unexplained.
It is time to make a comparison between fascists and communists: Tefta, for her anti-fascist opinions, was only repatriated from Italy. Her sister Aferdita, as we will see below, for the same opinions, but now against the communists, in 1950, at the age of 24, was tried and the prosecutor requested the death penalty, but the court "showed mercy" and gave her only 10 years in prison!/Memorie.al
Lini një Përgjigje