FLASH
Shkruar nga Pamfleti
On June 28, 1948, the Communist Party of Yugoslavia split from the Moscow-controlled Cominform. This split was declared to be a Belgrade move to create its own socialism. The discovered documents prove that it was primarily a struggle for political power, which started in Albania. Marshal Josip Broz Tito, the undisputed communist leader, was filled with self-confidence after the victory over Nazi Germany. Stalin's Red Army, simultaneously with Tito's partisans, marched into Belgrade in the spring of 1945, while the rest of the country was liberated by Tito's partisans with their own forces. Tito then strengthened his position at home through violence against the opposition.
He certainly had territorial claims against his neighbors. When Tito laid claim to the Italian city of Trieste at the end of the war, a confrontation with the Western Allied forces was averted thanks to a compromise proposal from Moscow.
Tirana between Moscow and Belgrade
Despite the high political tone in the Western Balkans, Moscow was giving Tito space. But when relations between East and West deteriorated in mid-1947, Moscow changed its policy and began to consolidate its sphere of influence in Eastern Europe. These efforts intersected with Belgrade's expansionist plans.
Tito aspired to unify with Albania, supported communist fighters in neighboring Greece, and wanted to make all the Slavic-inhabited areas in the Bulgarian and Greek territories of Macedonia his own. Developments in the Balkans conflicted with Stalin's hegemonic tendencies and increased the likelihood of bloodshed with the West, which in the Greek civil war had sided with the government forces.
Belgrade viewed Albania as Yugoslav territory. Albania's inclusion in Yugoslavia would strengthen the latter's position in the Balkans. Tito saw the Yugoslav-Albanian Union as a means of neutralizing the Kosovo problem and offered the possibility of uniting this Albanian-inhabited territory with Albania.
Moscow initially did not consider Albania at all. When the head of the Albanian government, Enver Hoxha, was invited to visit Moscow in May 1947, the Kremlin first obtained approval from Belgrade.
But then the Soviet Union began to expand ties with Albania, which was viewed with disdain in Belgrade. To counter Soviet influence, Belgrade launched an attack against all those Albanian leaders who were known for their strong pro-Russian orientation.
A death and its consequences
Byroja Politike shqiptare nuk ishte unike në kursin e politikës së jashtme. Ndërsa ministri i Brendshëm i Shqipërisë, Koçi Xoxe, ishte për një afrim me Jugosllavinë, Nako Spiru, që mbante postin e ministrit të Ekonomisë dhe Industrisë, ishte eksponent i linjës sovjetike.
Enver Hoxha luante me të dyja pozicionet, por ndoqi deri në çarjen jugosllavo-sovjetike në vitin 1948, një politikë të qartë pro-jugosllave. Tensioni në Byronë Politike u thellua në nëntor të vitit 1947, kur Beogradi e akuzoi Tiranën, se po ndiqte një kurs armiqësor ndaj Jugosllavisë.
Nën ndikimin e Koci Xoxes, Hoxha pranoi që të nisë një hetim ndaj Nako Spirut. Një gjë e tillë mori jetë pak pas mesazhit të Jugosllavisë. Pakkush mund të mendonte në këtë kohë, se vdekja e Spirut, që kishte kontakte intensive personale me ambasadën sovjetike në Tiranë, do ishte pika e nisjes së konfliktit mes Moskës dhe Beogradit.
Ngjarjet në Shqipëri bënë që vetë Stalini të angazhohej personalisht me këtë çështje. Në fund të dhjetorit 1947, ai i kërkoi Titos me anë të një telegram, që të dërgonte në Moskë “një shok të përgjegjshëm, për shembull Djilasin ose, dikë tjetër, që është familjar me situatën në Shqipëri”.
Në mes të janarit 1948, Milovan Djilas, anëtar i Byrosë Politike jugosllave dhe një nga të besuarit e afërm të Titos, shkoi në Moskë e po në të njëjtën mbrëmje, pati bisedime me Stalinin dhe ministrin e Jashtëm sovjetik, Molotov.
Stalini doli menjëherë në bisedë te vdekja e Spirut dhe i la Djilasit të kuptojë shqetësimin e tij, në lidhje me zhvillimet në Ballkan. Më pas diktatori rus foli edhe për bashkimin e Jugosllavisë me Shqipërinë dhe në mënyrën e tij ambivalente, u përpoq të theksojë se të dy shtetet duhet të presin, derisa të vijë momenti i duhur, për një gjë të tillë.
Se pse Stalini dëshironte që palët të prisnin për bashkimin, kjo nuk bëhet e qartë në dokumentet sovjetike. Vendimtar për zhvillimet e tjera ishte se Djilas, në njoftimin e tij nga Moska, shprehej në mënyrë pozitive për rezultatet e bisedimeve me Stalinin. Tito ndjehej në njëfarë mënyrë i aprovuar në politikën e tij përkundrejt Shqipërisë.
Po në të njëjtën ditë që ai mori telegramin e Djilas, i shprehu Hoxhës dëshirën që trupat jugosllave, të stacionoheshin në një bazë ushtarake në qytetin jugor të Korçës. Si argument për këtë, Tito dha kërcënimet që mund t’i vinin Shqipërisë nga monarko-fashistët grekë.
Edhe pse kontaktet mes Beogradit dhe Tiranës zhvilloheshin në mënyrë të fshehtë, Kremlini nuk ngeli i painformuar. Një ditë pasi Hoxha i dha mirëkuptimin Titos për stacionimin e trupave jugosllave, në Moskë mbërriti një mesazh nga ambasadori sovjetik në Beograd, Anatoli Lavrentev, që informonte për planet jugosllave.
Takimi përfundimtar në Kremlin
Udhëheqja e Kremlinit ishte e alarmuar. Molotov dënonte qëndrimet e Beogradit me një anë të telegrami të ashpër, ku Titos i përmendej marshimi që do realizonte në Shqipëri. Menjëherë pas kësaj udhëheqjes jugosllave iu sugjerua një takim urgjent në Moskë.
Beogradi pranoi në çast dhe dërgoi një delegacion të rangut të lartë, që drejtohej nga Edvard Kardelj, anëtar i Byrosë Politike jugosllave dhe njeriu i dytë pa Titos.
Në këtë takim deciziv, që u mbajt më 10 shkurt 1948 në Kremlin, u ftua dhe një delegacion bullgar. Shkak ishin deklaratat e Georgi Dimitrov, kryetar i Partisë Komuniste bullgare, që ishte shprehur publikisht për bashkimin e vendeve të ‘Demokracive Popullore’ të Evropës Lindore, në një federatë.
Deklaratat e Dimitrovit, që nuk ishin bërë në konsultim me Moskën, patën jehonë të madhe në Perëndim, për shkak se drejtuesi komunist bullgar, kishte përfshirë në mënyrë eksplicite në projekt edhe Greqinë.
Molotov lexoi akuzat ndaj tyre. Pikë për pikë ai atakoi ato që u quajtën “gabime të shokëve në Ballkan” dhe bëri të qartë se në të ardhmen të gjitha vendimet e politikës së jashtme, duhej të merrnin miratimin e Kremlinit.
Për çudinë e të gjithë të ftuarve, Stalini u shpreh në mënyrë negative për luftën civile në Greqi, duke theksuar se gjërat në Greqi kishin pak shanse për sukses dhe se kjo mund të sillte komplikacione ndërkombëtare. Ai i sinjalizoi jugosllavët dhe bullgarët që të reduktojnë ndihmën e tyre ushtarake ndaj komunistëve grekë.
Krahë-marrjet e Beogradit
Pjesëmarrësit jugosllavë dhe bullgarë, u treguan gjatë takimit të disiplinuar dhe pranuan “gabimet” e tyre. E ndërsa në vijim Bullgaria qëndroi e heshtur, Tito vazhdoi politikën e tij në Ballkan. Vetëm pak ditë pas takimit të Moskës, Tito zhvilloi një takim me një përfaqësi të lartë të partizanëve grekë dhe i siguroi ata, për mbështetjen e mëtejshme të Jugosllavisë.
Ky angazhim i Titos erdhi deri në një pikë, sa situata në kufirin jugosllavo-grek u bë e rrezikshme. Kështu, ambasadori Lavrentev mësoi gjatë një bisede me ministrin e Jashtëm jugosllav, se Beogradi kishte vendosur të gjithë flotën ajrore në gjendje lufte, për shkak të provokacioneve të pritshme nga ana e monarko-fashistëve grekë.
Jugosllavia nuk kishte ndërmend që të hiqte dorë nga ambiciet për Shqipërinë. Por Tito, duke mos dashur të provokojë më shumë situatën me Bashkimin Sovjetik, hoqi dorë nga iniciativa për dërgimin e njësive ushtarake jugosllave në Shqipëri – kur befas Tirana bëri lëvizjet e saj, duke parë këtë zhvillim.
Në fillim të marsit 1948, Plenumi i tetë i Partisë Komuniste të Shqipërisë, miratoi një rezolutë që e deklaronte orientimin e Shqipërisë për nga Jugosllavia, si linjë zyrtare të partisë. Bashkangjitur delegatët aprovuan një dokument të fshehtë, që përshkruante në mënyrë të detajuar bashkimin e ushtrisë shqiptare, me atë jugosllave.
Precedent për aksione pastrimi
Kremlini informohej me saktësi për hapat që do ndiqte Jugosllavia nga një kontakt i fshehtë në nivelet e larta të Byrosë Politike jugosllave. Kur Stalinit iu qartësua, se Tito do qëndronte fort në kursin e tij të politikës së jashtme, nisi ofensivën.
On March 18, 1948, Moscow withdrew its military advisers from Yugoslavia. Subsequently, a series of letters from Stalin and Molotov condemned the actions of the Yugoslav Communist Party.
These letters also arrived at the doors of other communist party leaders in Eastern Europe, to mobilize them against Yugoslavia and for the decision to be made within the framework of the Cominform, an alliance of Eastern European communist parties controlled by the Soviet Union.
In 1956, Nikita Khrushchev (Chrushtschev), in his famous speech at the 20th Party Congress, quoted Stalin and his words: "I simply move my little finger and there is no more Tito."
Archival documents show that Stalin at the time did not want to close the Tito case. In fact, the Kremlin boss was content with Yugoslavia's isolation in the communist camp.
The open attack on the party leader in Belgrade was both a means of strengthening the Socialist Camp and at the same time a precedent for a purge that Moscow undertook in later years in Eastern European parties.
The isolation of Yugoslavia also went against Soviet interests in the Balkans. Albania turned from Russia, thus finding a new master; Bulgaria became one of the harshest critics of the "Tito clique" and eventually Belgrade gave up on helping the Greek partisans, which led to their defeat and the end of the war.
Tito was not satisfied with this harsh reaction from Moscow. The Yugoslav leader soon realized that he could use this situation to his advantage. Tito began to sell this conflict as the result of the struggle for a “new path to socialism” - a slogan that later became the main reason for the successful Yugoslav policy for the freedom of the communist bloc. / Memorie.al
Note: Jeronim Perovic is a research associate at the University of Basel, Switzerland/ Memorie.al
Lini një Përgjigje