FLASH
Shkruar nga Pamfleti
She does not hide that she was one of the favorite singers of the communist leadership. He sang at gatherings, delegation meetings, even on the dictator's birthday. Naile Hoxha, one of the biggest names in Albanian popular music, tells how he started on the path of music, how he came to Tirana at the request of Enver Hoxha, to build a nearly 60-year career. Naile Hoxha, there is no reason to complain. He was chosen by Enver Hoxha himself, he sang for foreign delegations, even on the dictator's 60th anniversary. She does not hide that even having the same last name as the leader of that time has helped her a lot. With a melodious voice and a smiling face, one of the most successful and beloved singers for the public and the communist leadership, performer of dozens of songs, shows how she entered the path of singing,
As for today, she says it's better, but she doesn't like singers stripping on stage. "Are you going to sing or show your body"?!, she asks in surprise, since she has been singing and wearing folk costumes all her life, and yet, she has been very successful. Naile Hoxha says that he was not afraid of the past system, but he is not nostalgic either. She was good at what she knew how to do.
He sang beautifully and with feeling, such as songs about love, such as the famous song "Xamadanin kuq si kalkusi", "Moj e mir synin larush", "Djal i dashtun", "Seç po fryn fllad ververe", etc., as well those for the Party. And when you ask her how she resisted that regime, she simply says: "I was wise. I didn't do anything else but sing." She confesses more herself in this interview.
Ms. Naile, do you remember when you first came on stage? How did it happen?
I was 13 years old when I went on stage for the first time. I worked in a printing house. I sang there for fun and when they heard me, they liked my voice. They told me to go out and sing. I was successful the first time I went on stage. Then Radio-Shkodra took me and from a young age, I made several recordings.
It is said that you were chosen by Enver Hoxha himself to sing. Is it true?
Yes, true. He came once to Shkodër, to the House of Culture. We were told that we should sing, on the occasion of Enver's visit. He came. When he climbed the stairs, the beauty of the land was…! He was 42 years old then. Luçije Miloti, Ibrahim Tukiçi, Xhevdet Hafizi, Bik Ndoja and all the others sang. They left me for last. I sang the song: "In the spring that you have ashes/the dandelion is blooming...", a song that lets out my voice well. I sang and greeted him. I got ready to go to my place. He spoke in Shkodran: "Come on, come here." I went to where Enver was and put both hands on his arms. He asked me if I go to school. No, I told him, only at night school, because I work in a printing office.
"He works and sings, very well," he said. "But who is that boy over there?", Shkodran asked me again. "It's the fiance," I told him. My husband came and shook his hand, asked where he works and told him he was a driver. He asked her about her age. Then he was 18 years old, and I was 15. "Driver and with courage", said Enveri. Since he liked my voice, he said that we should go to Tirana. We got married and went to Tirana, after 3 years from that day. When I went, the Ensemble hadn't opened yet and I was sent to Estrada.
You have many beautiful songs, which you sing about love, youth, nature, etc. What about the party, did you sing?
I sang a lot for the party. They had gatherings, even foreigners came. I don't know how it will sound to say it, but I liked my voice very much. So I sang a lot about the Party. Who knows how many times I have sung "Long live Enver as our mountains".
Dihet që kënga popullore dhe përgjithësisht arti tradicional, u serviret si vlerë dhe krenari delegacioneve të huaja. A jeni ftuar gjatë kohës së komunizmit, për të kënduar para delegacioneve të huaja, apo përgjithësisht para vizitorëve të huaj?
Shumë herë kam kënduar për të dhe jam takuar me shumë të huaj. Ia kam harruar emrin një Mbreti (bëhet fjalë për Princin e Kamboxhias, Samde Norodom Sihanuk. Shënimi ynë), që ka ardhur njëherë për vizitë në Tiranë. Ai kishte ardhur në një mbrëmje me Enver Hoxhën dhe krerët e lartë të shtetit të atëhershëm. Unë u vesha si malësore dhe dola e këndova. Mbreti i tha Enverit; “shumë bukur ajo që këndoi më përpara dhe shumë bukur edhe kjo që kërceu”.
Enveri ia ktheu se; “Është e njëjta, ajo që këndoi e ajo që kërceu”. Pra, unë edhe këndoja edhe kërceja. Që e vogël, vinin lodraxhinjtë dhe shkoja me ta, këndoja e kërceja me ta. Për të gjitha delegacionet e huaja, më të rëndësishme, kam kënduar unë. Por me të huajt, nuk kam biseduar, sepse nuk dija gjuhë të huaj.
Cilët nga ish udhëheqja e lartë, i kishte më për zemër këngët tuaja?
Nuk mund të them për këtë. Gjithsesi Enver Hoxha më ka pëlqyer shumë, por edhe Mehmet Shehu, Kadri Hazbiu e të tjerë funksionarë të lartë të kohës. Më kanë pëlqyer përgjithësisht të gjithë. Sidomos kur interpretoja këngët shkodrane.
A ju ka ndodhur që funksionarë të lartë të PPSH-së t’ju kenë ftuar që të këndoni në gëzimet e tyre familjare?
Po, kam shkuar kur Enveri mbushi 60 vjeç. Më çuan që të këndoj për ditëlindjen e tij. Këndova këngën: “Kuvendon Marta me gra/ Burrin plak mjerë kush e ka/ Hall më të madh nuk ka moj motra/ Kur e sheh burrin ndej te votra/ 60 vjetat i ka mbush…”! Kur kam thënë “60 vjetat i ka mbush”, sikur më ra të fikët e më erdhi turp, sepse Enveri kishte 60-vjetorin dhe atij nuk i dukej shumë. Menjëherë e kam ndërruar dhe kam bërtitur: “E vërteta është partia/ i falsha shumë prej ditëve të mia…”!
Pra të njëjtës këngë, ia ndërrova dorë për dorë tekstin. Më pas, kur po zbrisja shkallët, për të shkuar aty ku isha ulur, Enveri më tha: “Naile, unë nuk të njoha”. Mbeta unë dhe nuk kisha çfarë të thoja e, nuk fola fare…! U stepa. Më pa se u frikësova dhe më tha menjëherë: “Eja, eja këtu në tavolinën tone”. Shkova në tavolinën e tyre. (Gjatë mbrëmjes, bëhej një lojë. Një grua shpërndante ca letra të palosura. Kujt i binte ajo me vrimë, ishte me fat).
Enveri e kishte pa birë letrën edhe unë pa birë. Më tha: “Naile nuk na ra gjë”. I thashë: ‘Po, po, mua po’. “Jo, tha, nuk na ra”. I thashë: ‘Unë kam shumë fat, se jam te tavolina juaj’. Sepse kujt i binte letra me birë cilësohej me fat. Aty ishin në tavolinë Nexhmija, Mehmet Shehu dhe gjithë të tjerët. Për të tjerët, s’kam kënduar në festa familjare, vetëm për Enverin.
Ju mbani mbiemrin Hoxha. A ju favorizoi gjatë komunizmit ky mbiemër, të cilin e kishte edhe ish-udhëheqësi i PPSH-së, Enver Hoxha?
Unë mbiemrin e vajzërisë, e kam Tula, ndërsa nga ana e burrit, e kishim Hoxhiç. Meqë Enveri e kishte Hoxha, mua më përafruan dhe ma bënë Hoxhaj. Unë i thashë: Shoku Enver, unë nuk e kam mbiemrin Hoxhaj, por Hoxha. “Po pse ta kanë ndërruar”, më tha. Nuk e di, i thashë. “Mirë, tha, se e rregulloj unë”. Unë kisha dëshirë ta bëja si udhëheqësi dhe ashtu ndodhi. Mbiemri më favorizoi shumë.
A keni dalë jashtë shtetit për të kënduar gjatë sistemit komunist? Nëse po, a nuk ju shkoi në mendje që të arratiseshit?
Po, unë kam dalë shumë jashtë Shqipërisë, për të kënduar. Kam qenë në; Kinë, Vietnam, Kore, Bullgari, Rumani, Francë, Angli, Algjeri, Tunizi në Itali dhe shumë shtete të tjera. Aq shumë e doja Shqipërinë, sa në një rast, kur ishim jashtë, erdhi përgjegjësi dhe i tha Luçije Milotit. Luç, do të rrimë edhe 3 ditë më shumë. “Ah sa mirë, – tha Luçija dhe e pyeti; a do të na japin lekë”?
“Po, tha ai, – po shkoj me i marr”. ‘E di ç’ke ti, i thashë unë, -shko e merri ato lekë, unë do nisem që nesër për Shqipëri’. Nuk e kam dashur vendin e huaj. Ne ishim në Egjipt kur ndodhi kjo. S’jam tunduar që të arratisem. Unë kam vajzën në Gjermani. Ndenja 3 vite atje dhe nuk munda më shumë, ika se ika. E dua Shqipërinë. Kurrë nuk mendoja të arratisesha. S’kam pasur frikë nga ai sistem, asnjëherë.
Një jetë me këngën popullore, a keni tentuar që të këndoni edhe këngën e lehtë?
Jo, asnjëherë, sepse s’më ka pëlqyer. Vetëm këngën popullore. Vaçe Zelën e kisha shoqe të ngushtë. Jemi dashur fort dhe Vaçja më pëlqente shumë kur e këndonte, por ishte shumë e rëndë si muzikë. Vetëm Vaçja e këndonte, kurse unë doja populloren.
Është folur shumë që këngëtaret e muzikës së lehtë kanë pasur rivalitet dhe spiunime mes njëri-tjetrit. Po mes këngëtarëve të këngës popullore, si kanë qenë marrëdhëniet, a ndiheshin xhelozitë mes njëri-tjetrit?
Njëherë na thanë se keni një mbledhje dhe na thanë se do këndonim dhe do flisnim për Partinë. Unë as nuk fola, e as nuk këndova në atë mbledhje. Kur kishim një shfaqje, Drita Papajani më tha: “Ti nuk këndove e as nuk fole për Partinë”?! Unë i thashë: “A e di se çfarë ka thënë Partia? Atë fjalë që e flas unë, ka thënë shoku Enver, tregojeni në skenë se, njësoj ka folur për mua, kur një këngëtare është e zonja në skenë. Edhe unë në skenë, jam e zonja”.
Pas kësaj bisede, Papajani nuk ka folur për mua, sepse e kishte babain prift dhe nuk mundte. Spiunime nuk ka pasur mes nesh këngëtarëve të këngës popullore, sepse “na e ka mbledhur” Partia dhe nuk ka mundur kush. Nuk ka guxuar kush.
A ju ka ndodhur që ndonjë koleg/kolege, të ankohet në parti apo ndokund tjetër për ju?
Jo nuk është ankuar kush, sepse kam qenë tejet e dashur me shokët e shoqet. E zonja e punës, po dhe nuk kanë pasur nevojë.
Si ka arritur Naile Hoxha, t’i shpëtojë atij sistemi që ka ndëshkuar shumë artistë të tjerë?
Kam qenë e urtë. Nuk kam bërë asgjë tjetër, veçse kam kënduar.
Ngacmime a kishte për ju femrat nga udhëheqja?
Jo, jo, për mua jo. Nuk njoh as ndonjë tjetër. Nuk jam ndjerë keq asnjëherë. Edhe Nexhmija më ka dashur fort. Kur ishte puna për të shkuar jashtë shtetit, mua më vinte të parën në listë dhe pastaj vendet e tjera i linte bosh, për t’i vendosur të tjerët. Artistin e do çdo qeveri dhe artistët duan çdo qeveri, sepse mua, nuk më duhet gjë si e drejton vendin dikush, sepse puna e një artisti, është vetëm për të kënduar bukur.
Më mirë atëherë, apo sot?
Jo, më mirë sot. Shqipëria ka ndryshuar totalisht. Nuk kam nostalgji për atë kohë. Një gjë ka pasur të mirë, shkoja për të kënduar dhe rrija deri në 2 të natës, dhe askush s’të thoshte asnjë fjalë.
Po këngëtarët, ishin më të mirë atëherë apo sot?
Atëherë më të mirë ishin. Sot zhvishen femrat këngëtare lakuriq. Nuk bën. A do të këndosh apo të tregosh trupin?! Njëherë, më dërgoi drejtori i Estradës, të këndoj në një dasmë, sepse martohej një shok i tij. U desh ta dëgjoja, se ishte drejtori…! Shkova dhe i thashë burrit tim: ‘Do shkoj të këndoj, se më ka thënë drejtori, marton një shokun e vet’.
Very well, he told me, and didn't make a sound. The next day I went to work and my husband came to the director and said: "I want to fire Naila." He wondered why, he said, it is the best. "No, he said, I put him to work, to sing to the people, not to your friends who are getting married." Since then, the director never told me again. Enver couldn't tell him that, of course, because we were afraid.
Are there singers today, like; Luçije Miloti, Xhevdet Hafizi, Ibrahim Tukiçi, Bik Ndoja and others?
No, they don't, they don't come anymore. All are dead and no one has replaced them. I will also die, because I am 82 years old and there is no one to replace me./ Memorie.al
Lini një Përgjigje