FLASH
Shkruar nga Pamfleti
On May 23, 1924, at the Congress of Durrës, Mustafaj Kruja proposed that the city of Shkodra become the capital of the country. 26 deputies headed by Luigj Gurakuqi, the leader of the opposition and Bishop Fan Noli, did not want Tirana but Shkodra as their capital.
This interesting fact comes from the General Directorate of Archives, which keeps documents that prove the above, written also in the international media on May 23, 1924, i.e. 100 years ago. Shkodra had withstood the invaders for a long time, and it had also proved that although they had tried to divide the Albanians due to changes in religious belief, the population of Shkodra had always confessed that the religion of the Albanian was Albanianism and that coexistence and unification had more value. In this perspective, the idea of declaring Shkodra the capital was also articulated in the meetings held by the organizers of the uprising. The condition was that after the victory, it was requested that Shkodra be the capital of the country.
History
The area around the place where the city is located today has been inhabited since prehistoric times. Traces of the Middle Paleolithic have been found here, while since the Neolithic excavations have revealed continuity of life that continues to our days. The objects found are in the city museum, in Tirana and in European museums. At the foot of the hills of Tepe, on the southern side of the present-day city, archaeological materials date back to the early Bronx (3000-2000 BC). In the 5th-4th century AD, the construction of the fortress began with cyclopean stones kissed without mortar. In the middle of the third century BC it is mentioned as the capital of the Illyrian Kingdom of the Ardian dynasty.
Queen Teuta and kings Agron and Genti are the most mentioned figures of this period. Scodra was the most well-defended ancient city (arx munitissima) and the most difficult to conquer (difficilis aditu). It was a naturally fortified position (munitum situ naturali oppidum), surrounded by walls with piles above the gates (portarumque turres). In AD 168, the Roman praetor Anicius invaded the Illyrians and conquered Shkodra. After falling under Roman rule, it became one of the southern capitals of the province of Dalmatia. With the reforms of Emperor Diocletian, Shkodra became the center of Preval (lat. Prevaelis). From 395 AD, it was part of the Diocese of Dacia and when the Roman Empire split into two, it has since passed with the Eastern Roman Empire. With the fall of the Serbian Empire, Shkodra was owned by Balshajt.
After the defeat of the battle of Savra, Balsha II surrendered the city to Shahini (kephalia, capitaneus turcorum) until the Ottoman presence in these places was established and the Venetian pressure increased. In December 1395, he sent the doctor in theology, fra Nicolò de Samaxiis from Shkodra, together with two companions who, before the Senate of Venice, announced Balsha's offer to hand over their possessions: Shkodra, Drishti, Danja, Shasi and Shirqi; Venice took possession of them on April 14, 1396, and the Provisionals took over the city on April 20. During the presence of the Venetians, but probably even before the arrival of the Balshais, the legal code known as the Statutes of Shkodra was applied. The Republic of St. Mark was represented by a capitaneus et comes. In 1399, a great uprising broke out against Venice that resulted in the winning of some rights, after the peace court, the civil and criminal court, the municipal administration was in the hands of the Senate and the local judges according to the customs of the country; five people from the minor and five from the priia participated in this council. The Venetian ruler also had an interpreter with him. The revenues at that time were few: customs, dajlanav concessions and taxes from the owners, while the expenses were greater to face the reinforcements, to maintain the army and payments "for a policy of rapprochement with the small princes of the country". At this time, Shirqi was the port of Shkodra from where construction materials, skins, dried fish, especially saraga, putarga and salted eel were exported. The Serbs tried in vain to recapture the city.
They besieged Shkodra twice, once at the end of 1421 under Despot Stefan Lazarevic and the second time in 1422 under Despot Mbasande under the commander Mazarak, until Niçolò Cappello, standing near Shirqi, drove the Serbs out in a decisive attack on Danja one December night . In 1448, the Venetians from Shkodran fight against Skanderbeg. With the fall of the Christian kingdoms of Serbia, Bosnia and Arberia, the Turks approached this region once again. In 1474 Bejlerbeu of Rumelia, Sulejmani, besieged Shkodra, but the city was bravely defended by Antonio Loredano and 2500 soldiers, with the help of Venetian ships in Buna and at sea, and with the help of Czernojevic Zeta and Arbero Highlanders. The second siege in 1478, ordered by the priest Marinus Barletius in Latin, was personally led by Mehmet Ngadhenjyesi. The Venetians defended heroically, but were forced to evacuate after the peace treaty in Istanbul in 1479. Out of 1,600 soldiers, only 450 survived.
Popullata që u largua, nën prijësin e tyre Florio Jonimën, u vendosën në Venecie, Ravena dhe Treviso. Me traktatin e Kostandinopojës Republika e Venedikut ia lëshoi qytetin Perandorisë Osmane. U bë qendër e sanxhakut më 1485, pjesë e Elajetit të Rumelisë. Qyteti nis të lulëzojë përsëri me stabilitetin e garantuar nga Bushatllinjtë. Tregtia lulëzoi përmes limanit lumor të Obotit dhe bashkëpunimin me Ulqinin në rrugë detare, duke u bërë kësodore qendra ekonomike e trevave veriore shqiptare. Më 1832 periudha e pashallëkut të këtij oxhaku mbaroi. Më 1835 u çua kryengritja vendore kundër Tanzimatit, e kryesuar nga Hamz agë Kazazi.
BESIMI
Prania ortodokse ishte një ndikim historik prej sundimit bizantin dhe më pas prej feudalëve serbë të Zetës, të cilët i përkisnin pas Skizmës. Me vdekjen e Stefan Nemanjiqit, ndikimi venedikas bëhet më i dukshëm dhe Argjipeshkvia e Tivarit u kthye në mbështetje për hapjen e katolicizmit. Pas pushtimit osman elementi i krishterë lejohej të banonte në vendbanime larg kështjellës, kësodore qyteti nuk do të ishte më seli ipeshkvnore dhe arqipeshkvnore metropolitane deri më 15 mars 1867 kur u emërua argjipeshkv Karl Pooten.
Deri në kohën e emërimit të tij, selia e arqipeshkvisë ishte në Tivar. Në vitin 1478 kur Mehmeti II rrethoi qytetin, në kështjellë qenë dy fretën françeskanë, njëri prej tyre arbër, P. Pali nga Matja.[36] Me pushtimin në qytet u përhap Islami, së pari prej pranisë ushtarake dhe më pas nga popullata e konvertuar. Qyteti ka përshfaqur që me pragun e periudhës së Bushatllinjve një hapje kundrejt larmisë fetare. Por në rastin e prishjes së Oxhakut të Jeniçerëve, çoi në dëbimin e bektashinjve nga qyteti, gjë që sipas Dela Rokës ka shtyrë drejt Islamit synit. Sidoqoftë ky tarikat ishte ndër të parat mënyra të avitjes së Islamit në qytet, duke qenë se jeniçerët ishin trupë e bekuar nga Haxhi Bektashi.
Sipas studiuesit të historisë së qytetit, Hamdi Bushatit, mendohet se në fillim të sundimit të Mustafa pashë Shkodrës ka pasur afro 70 teqe të tarikateve të ndryshme, që ndiqeshin edhe prej parisë feudale. Tarikatet që kanë qenë dhe janë ende të përhapura në qytet janë bektashinj, nakshibenditë, rifaitë dhe tixhanitë. Rinisja e hapjes së tyre pas dëbimit të madh, qe vepër e Sheh Ahmet Shkodrës. Më 1846 u vendos në qytet Urdhri Jezuit, për të themeluar një qendër të vazhdueshme, duke kontribuar në ngritjen kulturore të qytetit me institucionet arsimore, kongregacionet bamirëse. Urdhri Françeskan kishte një prani të kryehershme në viset përreth Shkodrës, duke pasuar benediktinët në shek. XIII, por në qytetin e Shkodrës u ngulitën për herë të parë më 1861 me nisjen e ndërtimit të Kuvendit të Gjuhadolit. Ortodoksët e qytetit, sipas thënies lokale s’bajnë ma se 100 shpi, nuk kanë lidhje me ortodoksët mesjetarë dhe relativisht janë të përbërë prej origjinave kuço-vllehë ose gogë, shqiptarë, serbo-malazezë, grekë e armenë. Sipas burimeve, paraardhësit e ortodoksëve shqiptarë kanë ardhur nga Vilajeti i Kosovës dhe i Manastirit, veçanërisht nga Struga (familja Banushi, Pistoli).
Ortodoksët me prejardhje joshqiptare janë shqiptarizuar me shekujt. Shkodra përmendej si qendra e fetarizmit islam, ashtu dhe atij katolik, në Shqipëri. Arkitektura nisi strukturimi i arkitekturës sipas kritereve të artit islam, disa kisha u bënë xhami. Në hyrje të Pazarit ka pas një Hamam të ndërtuar nga i quajturi Allaman begu me datë 1519, i njohur si Hamami i Vjetër. Pjetër Bogdani e përmend se në hyrje të hamamit kishte të shkruar në mermer me numra romakë (1470, 5 tetor). Qyteti numëron rreth 100 000 banorë e shquhet për shumëllojshmërinë në kahin urbanistik[46] e arkitektonik, shtëpitë më të vjetra me 1 ose 2 kate kanë bahçe e oborre të gjelbra e me lloj-lloj lulesh, rrugët janë të ngushta e dikur ishin me gur të kalitur (rrugë të ngushta e të vogla karakteristike, të emëruara nga familje që kanë dhënë kontribut për qytetin apo nga gojëdhëna. Ndërtimet më të vona të shek. XX ndikohen nga prirjet arkitektonik tradicionale, të racionalizmit italian e të realizmit socialist.
PROPOZIMI
Deri në muajin prill 1913, Shkodra ishte i vetmi bastion i mbetur i Perandorisë Osmane në Ballkanin Perëndimor. Pas armëpushimit të nënshkruar më 16 prill 1913 mes Perandorisë Osmane dhe aleatëve Ballkanikë, Mali i Zi ra në ujdi që t’ua dorëzojë qytetin Fuqive të mëdha, më 7 maj 1913 guvernatori malazez u takua në Shëngjin me nënadmiralin britanik Burney. Në dukje ekzistonte vullneti i mirë për marrëveshje, por atë datë në mbrëmje pazari i qytetit kapet flakë dhe dugaja të shumta u vodhën. Më 14 maj trupat malazeze që ishin në qytet u evakuuan. Komisioni i admiralëve të flotës ndërkombëtare që përfaqësonin Fuqitë e Mëdha e mori në dorëzim Shkodrën më 14 maj 1913 në ora 2.30 pasdreke. Më vonë Shkodra iu dorëzua fuqive tokësore ndërkombëtare, me përjashtim të Rusisë, të cilat u vunë nën komandën e kolonelit britanik, Filips. Këta ngritën një administratë me nëpunës shqiptarë.
Në qytet e krahinë hapur dhe në mënyrë të nënrrogoztë bëhej propaganda nga njëra anë për ndikimin e Esat pashës, nga tjetra xhonturqit. Më 1914 elementet fetare të qytetit e krahinës shkojnë në Durrës për të njohur Princ Vidin. Mbas fillimit të Luftës Botërore fuqitë ndërkombëtare u tërhoqën prej Shkodre dhe qytetin ia dorëzuan një komisioni prej 12 vitesh, të përbërë nga 6 katolikë dhe 6 myslimanë. Me largimin e Vidit shumica e madhe e patriotëve u grumbulluan dhe gjetën strehim në Shkodër. Komisioni qëndroi në krye të administratës deri më 15 korrik 1915, kur Mali i Zi hyri në Shkodër për të dytën herë. Komisioni ka administruar qytetin dhe rrethet. Ka qenë pa kryesi dhe ndër akte, nënshkrimi vihej: “Komisioni i Shkodrës”. Më 23 janar 1916 ushtria austro-hungareze hyri në Shkodër. Vjena solli në Shqipëri korpusin e XIX, të përbërë prej tre divizionesh.
Administrimin u kontrollua nga Komisari Civil August Ritter von Kral nën kujdesin e të cilit u hapën Komisia Letrare Shqipe dhe drejtoritë e përgjithshme të financave, arsimit dhe drejtësisë në hapësirën territoriale gjer në vijën grykëderdhja e Vjosës-Skrapar-Prespë. Në mars të 1916 qytetit i bëri vizitë zyrtare Arkiduka Karl Salvator i Habsburgve. Gjatë punimeve të Kongresit të Durrësit qytetin e përfaqësoi Riza Dani, Ndoc Çoba dhe Luigj Gurakuqi (edhe si mëkëmbës i Prenk Pashës). Propozimi i bërë nga Mustafa Kruja që qyteti të bëhej kryeqyteti i Shqipërisë u shënua në procesverbalet e mbledhjeve. Më 11 mars 1920, sipas një marrëveshjeje mes qeverisë së Tiranës dhe komandës së trupave franceze, xhandarmëria shqiptare mori në dorëzim qytetin ku ministri i Brendshëm, Ahmet Zogu dhe ministri i Drejtësisë, Hoxha Kadriu u pritën me ngazëllim nga popullsia. Në verën e 1920 qyteti qe i përfshirë në mënyrë të dyanshme në Luftën e Koplikut, me ndihmat e organizuara nga Musa Juka dhe pjesëmarrja e Sylço bej Bushatit nga krahu i shtetit shqiptar. Nga ana tjetër të radhitur me çetat malazeze dhe disa vullnetarë shqiptarë me në krye Luk Lukajn merrte pjesë Alush agë Lohja. Më 1921 ngjau kryengritja e Republikës së Mirditës u kryesua nga Marka Gjoni kundër qeverisë së Tiranës. Shkodra mori pjesë vullnetarisht për shuarjen e saj. Më 1926 shpërtheu Kryengritja e Dukagjinit, për të cilën Dom Gjon Gàzulli u var në qytet me 4 mars 1927.
PUSHTIMI
Sipas urdhrit të luftës të Mbretit Zog I, me pushtimin italian të Shqipërisë, sektori mbrojtës Milot-Shkodër komandohej nga komandanti nënkolonel Mehmet Kyçyk Ullagaj. Në përpjekjet me pushtuesit në këtë sektor, ra dëshmor Tonç Toma. Më 12 prill 1939 u hapën punimet e Asamblesë së mbledhur pak ditë pas pushtimit, ku Shkodrën e përfaqësuan Gjon Marka Gjoni, P. Anton Harapi, Dom Mikel Koliqi, Ndoc Pistulli, Ndrek Kaçulini, Nush Topalli, Kolë Bibë Mirakaj, Zef Boriçi, Mark Kakarriqi, Kolec Deda, Ymer Kopliku, Abdyl beg Gramshi, Shaqir Omari, Omer Rushdi, Daut Gjylbegu, Zenel Broja, Halit Rroji, Kolë Thaçi, Terenc Toçi, Sandër Saraçi, Taip Drishti dhe një shkodran si përfaqësues i Tiranës ishte Zef Kadarja. Ndër 42 delegatët që më 14 prill shkuan në Romë t’i jepnin Kurorën Mbretërore të Shqipërisë Mbretit të Italisë, Viktor Emanueli III ishin: N. Pistulli, Y. Kopliku, Z. Boriçi, M. Kakarriqi, K. Mirakaj dhe Z. Kadarja. Në aksionet e min. të Brendshëm Xhaferr Deva, sipas burimeve gjermane, kreu 35 arrestime, duke asgjësuar një pjesë të mirë të Lëvizjes Nacionalçlirimtare në qytet.
REGJIMI KOMUNIST
The withdrawal of German troops from Shkodra is a constant debate due to the political instrumentalization of history. According to the military historian Marenglen Kasmi, the historian Kastriot Dervishi, according to the testimonies of Át Zef Pllumi and many other sources, the Germans fled from Shkodra on the 28-29 and the partisans entered Shkodra on November 29 without a fight led by Gjovalin Luka. At the end of 1944, the VI Assault Division was formed in Shkodër led by Gjin Marku, which was to be joined by Rrahman Perllak's division to go to Kosovo.
With the occupation of the city by the partisans, Yugoslav partisans also entered, who started stealing goods and emptying the shops. Starting from November 1944, a brutal repression was applied to the city, which gradually deprived it of its moral, cultural, economic and demographic primacy in the Albanian state, robbing this city of archives, libraries, works of art, transform or annihilate institutions created for centuries. The approach of the new regime sought to uproot the city's political and cultural tendencies, from relations with the world and from the traditional economy. The most prominent personalities of the city were pursued. He laid hands on the institutions of culture and cult, transforming them according to the new ideology.
Everything was done to make the city lose its identity. The National Front with district commander Major Gjergj Vata and Colonel Luigj Mikelin (established in 1944) was badly broken after 2 years of civil war between the Communist Front. The anti-communist movement at the Shkodra High School, which has its origins since the War period, continued from 1945 until 1953 when the members of the "Albanian Effort" group were also arrested. The 1979 earthquake destroyed a large part of Shkodra. Enver Hoxha and the communist government organized an action for the reconstruction of the city and when this was achieved after a few months, the city was declared a Hero of Socialist Work./ Memorie
Lini një Përgjigje