FLASH
Shkruar nga Pamfleti
Sophie Boisvert Levesque, was a Canadian soldier who served in Kosovo during the last war, however, for her Kosovo became much more than a war zone, while Kosovars were much more than refugees and persecuted. She tells in detail her experiences during and after her mission in Kosovo and how the Kosovar children changed her life forever...! Find her full story below.
Testimony of Sophie Boisvert Levesque:
I joined the Canadian Army in 1990, when I was 18 years old, with the expectation that one day I would be sent somewhere in the world to help. I chose to start a family at an early age, I gave birth to my daughter when I was 20 years old and my first son when I was 23 years old.
Therefore, I did not have the opportunity to serve anywhere before joining the 408 Tactical Helicopter Squadron in Edmonton, Alberta, Canada.
At the beginning of 1999, we were told to get ready, because we were going to be settled in Kosovo. My cousin came to look after my children and I at that time, I spoke to the major, to make sure I would come. This was my dream and with the news coming to us from Kosovo, I knew it was time to help.
We were supposed to leave at the end of June 1999, but due to the elections in Greece (where we were going to take our truck and other equipment), we were forced to leave earlier. We finally left Greece on June 8th.
At that time, for me everything was action, excitement and adventure. When you come from a peaceful place and have never had the opportunity to see war in the eyes, it seems like something new.
When we arrived in Greece, they wanted us to leave from day one. They didn't want us there during the election, so we unloaded the equipment and waited for the ships to arrive with our trucks.
As soon as we got all the things, we settled in Macedonia. As we were leaving Greece, there were graffiti everywhere, with slogans that read: "Go back to your house, murderers", "Go back to your coffins".
We stayed in Macedonia for a few weeks, before settling in Kosovo. I don't remember the exact date, but I will never forget what I saw that day. Seeing refugees and destruction on the news is bad, but seeing it with your own eyes is terrifying. We split into groups.
Flying over all that destruction was heartbreaking. Men, women and children moving through the refugee camps. Little white tents, mass graves, burnt houses….! More than a horror…!For me as a Canadian, it was written on my heart forever. And that was just the first day.
U vendosëm në Kosovë, afër Gllogocit (tashti Drenas), në një kamp 1 kilometër katrorë, që do të bëhej shtëpia jonë, për pesë muajt e ardhshëm, gjatë shërbimit tonë atje. Posa aterruam, fëmijët u afruan afër telave dhe na kërkuan ushqim. Një prej nesh, kishte bonbone dhe çokollata dhe ua dha atyre.
Një nga fëmijët, më pyeti se pse nuk po buzëqeshja. Përgjigja ime ishte e shkurtër dhe e thjeshtë: “Më jep pak kohë, derisa ta përpijë tërë këtë gjendje”. Instinkti i nënës, që ndodhej brenda meje, u lëndua shumë. Atë botë, e ardhmja ime, po ndryshonte.
Gjatë ditëve në vijim, në shtëpinë tonë, që e krijuam larg shtëpisë sonë të vërtetë, erdhën dy policë ushtarakë dhe po kërkonin një udhëheqëse grua, për t’u marrë me fëmijët refugjatë, dhe më pyetën, nëse doja të bëhesha unë lidere e tyre.
Meqë i dua fëmijët, i doja edhe në atë kohë, si dhe dëshiroja të bëja diçka të mirë, pranova menjëherë. Shefi im i ushtrisë më dha leje që të shkoja me ta një herë në javë.
Dita e parë që vizitova fëmijët, ishte pak e çuditshme. E çuditshme sepse ata, kishin sy të mëdhenj dhe të pikëlluar, e nuk dinin çfarë të prisnin, megjithatë ishin gati.
Ne i fotografuam të gjithë fëmijët dhe në to dukeshin si kur të burgosur lufte. Pa buzëqeshje, fytyra të drejta dhe shumë të pasigurt. Kurse, për mua, ishte fillimi i një rrëfimi dashurie, të përjetshme.
Ata 21 fëmijë, u bënë të mitë. Ishin të çiltër dhe inteligjentë. Unë nuk isha trajnuar asnjëherë më parë dhe nuk dija edhe aq nga veprimet, që duhej të bëja me fëmijë, por bënim aktivitete të ndryshme. Një ditë u thashë fëmijëve, të vizatonin se çfarë do të bëheshin kur të rriteshin.
Në Kanada, kjo ishte një pyetje e zakonshme. Kur i pyesje fëmijët kanadezë, ata donin të bëheshin policë, zjarrfikës, mësues. Por, nga fëmijët e mi kosovarë, mora një shikim të trishtë. Dy prej tyre, më dhanë përgjigje, kurse të tjerët, nuk e dinin.
Erdha në përfundimin se; kur nuk e di nëse do të jesh nesër, nëse do të kesh çfarë të hash, kur shtëpia jote, nuk ka çati, ajo se çfarë do të bësh, pas 20 vitesh, është plotësisht e parëndësishme.
Çdo javë më jepnin lule dhe biskota. Sa herë që i mbaja lulet, më vinte një ndjesi çlirimi, sepse edhe një ditë, fëmijët e mi kishin shpëtuar nga minat dhe do të kisha më shumë kohë t’i doja.
Isha e mrekulluar nga fakti, se sa pak kishin ata fëmijë dhe sa shumë donin t’i ndanin gjërat me mua. Nuk munda t’i merrja lulet me vete, por asnjëherë nuk i kam hedhur dhe nuk i kam ngrënë çokollatat e dhuratat tjera, që mora. Madje, i ruaj ende. Po të mos i ruaja, do të më dukej sikur po shkatërroja, lidhjen me fëmijët.
Dy nga vajzat e mia, një ditë më erdhën me dy kukulla. Donin t’ia jepnin vajzës sime. Përmes përkthyesit, u thashë që, me shumë gjasë, vajza ime, kishte më shumë kukulla, kështu që do të ishte më mirë, t’i mbanin.
Nuk do ta harroj asnjëherë, përgjigjen e tyre. Ato po m’i dhuronin ato kukulla, për ta falënderuar vajzën time, që e kishte ndarë nënën e saj me to, për gjashtë muaj.
Ditët e mia u bënë më të lumtura, kur ishim në gjendje të shihnim dritat, që po ktheheshin në fshatrat përreth. Kur shihnim se jetës së tyre, po i kthehej realiteti, ishte një ngushëllim për mua dhe shumë njerëz të tjerë.
Fëmijëve më në fund, po u kthehej buzëqeshja. Më kujtohet se nuk ishim të lejuar për të dhënë ilaçe apo, ndonjë gjë tjetër, për njerëzit rreth nesh, por ne e bëmë.
Një nga fëmijët e mi, erdhi njëherë në tendë dhe më kërkoi. Nëna e tij kishte një dhimbje të fortë dhe nuk mund të shkonte tek dentisti. E takova dentistin tonë dhe i tregova të vërtetën, se kisha nevojë për ndihmë, porse ilaçi, nuk ishte për mua, e ai prapëseprapë më ndihmoi. Ishte mashtrim, por nuk mund të rrinim pa bërë asgjë.
Pastaj, njëra nga vajzat e mia, kishte lytha në duart e saj. Unë e kisha një të tillë, kështu që kisha mundësi, të merrja ilaçe. Ia dhashë asaj. Përkthyesi ynë më ndihmoi, t’ia shpjegoja asaj se si ta përdorte atë. Ne i thamë asaj, që ta përdorte çdo ditë pas dushit.
Për ne, një dush në ditë, ishte normale. Ajo më shikoi dhe më tha që ajo, nuk mund ta bënte dush çdo ditë, kështu që ne i thamë të lante duart me kujdes çdo ditë dhe pastaj ta përdorte ilaçin që i dhamë.
Ishim dy botë plotësisht të ndara, sepse neve kurrë, nuk na u desh t’i mbijetonim asnjë lufte. Po më mungonin shumë fëmijët e mi, por e dija se duke i ndihmuar fëmijët kosovarë, edhe ndarja kishte vlerë.
Takimi i fundit ishte shumë i vështirë. Ne ishim renditur në rresht, për të thënë lamtumirën dhe i shtrënguam duart. Unë isha gruaja e vetme dhe ndodhesha në fund të rreshtit.
Fëmijët filluan të qajnë para meje dhe unë i mora në krahët e mi. Kjo po e ngadalësonte procesin, por isha aq e lënduar, sa nuk kisha zgjidhje tjetër, pos t’u thosha lamtumirë, në atë formë.
Ferri filloi kur u ktheva në shtëpi. Unë nuk dija të bëhesha nënë për fëmijët e mi dhe isha e frikësuar, për ata që lashë prapa. Për mua lufta nuk mbaroi sepse, isha në shtëpi dhe kisha frikë se ata ishin lënduar, ose në rastin më të keq, fëmijët e mi, ishin vrarë.
Para se të largohesha, i dhashë adresën time të gjithë fëmijëve, që të mund të shkruanin. Isha në një periudhë shumë të errët të jetës sime, kur mora një letër, nga Labinoti im i vogël.
Unë kurrë nuk iu përgjigja letrës së tij dhe pendohem për këtë gjë. Të gjitha kontaktet u ndërprenë, për 19 vitet e ardhshme. Doja të dija, por isha shumë e frikësuar, nga përgjigjja që mund të merrja. Kështu m’u shfaq një çrregullim stresi post-traumatik dhe nuk kam qenë kurrë më në gjendje, të jem e njëjtë me fëmijët dhe familjen time.
Çdo ditë, çdo javë, pa i treguar familjen time, po mendoja për 21 fëmijët e mi, fëmijët e mi nga Kosova. Më është dashur një kohë e gjatë, për të mbledhur guximin, për të bërë diçka. Unë isha luftëtare krenare dhe e fortë atje, por u ktheva, u bëra një person i pafuqishëm dhe i mërzitur.
On June 8, 2018, I told myself enough is enough! I posted in a group I had joined a few weeks ago, "Young People of Kosovo" and asked for their help in finding the children. I feel like the whole country helped me, everyone was willing.
A policeman had gone door to door in Drenas to find information. Some called me, others wrote me, but it only took 72 hours to find them all alive and well.
Kosovo is like my second home. I have contacted my children through the internet, but I want to hold them in my arms again and never let them go.
I feel like I gave them up for adoption and now I found them years later. I know that they had parents, family and love, but it left an incurable wound in me, the fact that I did not know what had happened to them...!
My biological children, they must forgive me. I wasn't a good mother to them because of what was going on in my head and heart. But now I am whole again. I have my family here and my family there. I am leaving home again, to return to my second home, in Kosovo.
Many of the Kosovars thank me for my contribution and treat me as a heroine, but the real heroes are you. You experienced and survived a terrible war. The best thanks for us, is to see you as you progress in life. I am proud of all of you./Memorie.al
Lini një Përgjigje