FLASH
Shkruar nga Pamfleti
With a passport in your pocket today, any foreign tourist can visit Albania, but during the communist regime this was not enough. Tourists were met at border crossings by barbers and tailors, who denied entry to those who looked like what the regime described as 'foreign appearances'. Long hair or inappropriate clothing was not allowed. Then surveillance and wiretapping began.
With this tourism boom that Albania has been experiencing for the past year, two lecturers and experts in this sector have opened an exhibition-museum "Surprised Tourists", so that Albanian citizens and foreign visitors can get to know tourism in communist Albania.
Brunilda Liçaj, lecturer in the Department of Tourism at "Aleksandër Moisiu" University in Durrës, says that during her work, she found a lot of information about international tourism in different periods, but she was impressed by the fact that there was a lot of information about domestic tourism during communism. little information.
Among the hundreds of documents he managed to secure in the State Archives and the Authority for Information on Former State Security Documents, he realized that the interception of foreign tourists is a story about which little or nothing is known.
For this reason, three years ago she opened a special exhibition inside the museum "House with leaves" in Tirana, which was the center of the investigation during the communist regime.
Then she organized it in several cities of the country, but seeing the high interest in it, together with her colleague, Arjana Isaku, they found the opportunity to bring it back in another way. For them, it is important that the past is not forgotten and that Albanian citizens and foreign tourists also know this part related to foreign visitors.
When did tourism start in Albania?
Liçaj says that tourism from foreigners has started since 1956, the year when Albania was visited by about 250 tourists.
"While in the 90s we reached 15 thousand tourists. In recent years, there are reports that they were used to withdraw foreign currency. This was the reason why the number of buses of the state enterprise 'Albturist' was increased, and in a certain way there was a kind of liberalization of visas, they were issued more easily", she emphasizes, showing that years ago in Germany she met the director of the technical museum of Berlin , who had been a tour guide in Albania for 20 years, accompanying German groups.
"He told me that there were groups of tourists who spent their New Year's Eve dinner at the 'Adriatik' hotel in Durrës, where they consumed quail or pheasant meat, drinks such as cognac, etc. We remember that at that time, citizens suffered for bread and food, which were given with tolls [the amount of food was determined based on family members] and even queued up early in the morning, as they risked being left without it," Liçaj told Radio Evropa. Free.
Ajo shton se ky kontrast e nxiti të kërkonte më shumë informacion në institucionet shqiptare dhe disa prej dokumenteve t’i ekspozonte.
Berberë dhe rrobaqepës prisnin turistët e huaj
Dy pedagoget tregojnë se në pikat kufitare, në kohën e komunizmit, turistët e huaj i prisnin berberë dhe rrobaqepës. Pos kontrollit të dokumentacionit, ata u nënshtroheshin kontrolleve të rrepta mbi dukjen, që ‘shfaqjet e huaja’ të mos hynin në Shqipëri.
“Turistët priteshin nga berberë dhe rrobaqepës. Nëse burrat i kishin flokët e gjata, që në vend konsiderohej ‘shfaqje e huaj’, duhet të kalonin te berberi dhe të qetheshin. Nëse mbanin veshur pantallona ‘kauboj’, duhet të kalonin te rrobaqepësi dhe t’i ngushtonin. Nëse vajzat kishin veshur minifunde, ato detyroheshin të vishnin edhe pantallona poshtë tyre, apo të blinin rroba në dyqanet e saj kohe”, thotë Arjana Isaku për Radio Evropa e Lirë.
Por, nuk mbaronte me kaq. Ndër tjerash turistët ishin të detyruar të ishin të shoqëruar nga staf shqiptar gjatë pushimeve. Atyre u ndalohej të fotografonin apo të filmonin pranë zonave të veçanta, të përcaktuara në rregullore.
Brunilda Liçaj thotë se grupet e turistëve informoheshin paraprakisht se çfarë nuk lejohej në Shqipëri, por kishte edhe nga ata që i thyenin rregullat.
“Ka pasur raste që janë sekuestruar kamera. Është rasti i një austriaku që kishte filmuar aty ku nuk lejohej, dhe ka bërë padi ndërkombëtare për shtetin shqiptar. Një rast tjetër, një suedezi nuk i është lejuar të kalojë në kufi, sepse mbante Biblën me vete”, thotë Liçaj.
Ajo tregon se ka pasur mjaft raste që Shqipëria ka refuzuar kërkesat për viza turistike nga SHBA-ja apo nga Johanesburgu, sepse mendohej se mund të vinin persona të lidhur me ish-mbretin Zog, familja e të cilit jetonte atje dhe kishte dyshime se mund të përpiqeshin të merrnin pushtetin.
Edhe kosovarët nën përgjim, Shqipërinë e vizituan dhe të famshëm
Liçaj thotë se jo të gjithë përgjoheshin. Bazuar në dokumente, në mesin e 350 turistëve që hynë në Shqipëri në vitin 1979, kishte edhe kosovarë, 30 prej të cilëve u vunë nën vëzhgim.
Kosovarët, që vinin kryesisht nga Prizreni dhe Prishtina, tregon Liçaj, vëzhgoheshin nga Sigurimi i Shtetit që të mos takonin të afërm që vinin nga familje që kishin pjesëtarë të tyre të arratisur.
“Ka dyshime se edhe figura të njohura publike si Ibrahim Rugova, Rexhep Qosja, apo familja e Donika Gërvallës janë vëzhguar. E kam kërkuar këtë informacion pranë Autoritetit të Dosjeve, por ende nuk kam marrë përgjigje”, thotë ajo duke treguar se ka kontaktuar me shkrimtarin Rexhep Qosja, por ai nuk ka pranuar të flasë për këtë çështje.
Që një turist i huaj të vinte në Shqipëri duhet t’i drejtohej me një kërkesë agjencisë Albturist, e cila edhe mund të refuzohej kur kishte dyshime. Por, duke u bazuar në të dhënat e ambasadave shqiptare në këto vende, ose atyre nga Shërbimi Informativ, një pjesë e mirë e turistëve vendoseshin nën mbikëqyrje.
Sipas gjetjeve, thotë Isaku, një pjesë e punonjësve të Albturist, ishin punonjës ose bashkëpunëtorë të Sigurimit të Shtetit dhe kishin për detyrë t’i vëzhgojnë turistët e huaj.
“Ne kemi në ekspozitë një audio-regjistrues, ku ruheshin bisedat e përgjuara. Përgjues të vegjël apo siç quheshin ‘çimka’ që vendoseshin në dhomat e hoteleve, në tavllat e duhanit, apo pipat e duhanit”, sqaron ajo.
Shqipëria qëmoti kishte tërhequr për ta vizituar edhe njerëz të famshëm të kohës, sikurse aktori Bud Spencer, por edhe gazetarë.
“Rreth viteve ‘80, [Spencer] ka qëndruar në hotel ‘Adriatik’. Ndoshta kjo ka qenë arsyeja pse filmat e tij transmetoheshin aq shpesh në komunizëm. Por, edhe gazetarë apo guida turistësh e kanë vizituar Shqipërinë, madje një prej tyre ka bërë një nga guidat më të mira për Shqipërinë, e para në gjuhën angleze”, tregon bashkëbiseduesja për REL-in, Liçaj duke theksuar faktin se në atë kohë i është kushtuar rëndësi marketingut.
“Guidat bëheshin në shtatë gjuhë të botës, ka pasur kontrolle të rrepta të redaktimit gjuhësor. Cilësia e letrës ishte shumë e mirë. Ka pasur kartolina, harta, ishte hartuar libri i turistit, etj.”, thotë ajo.
Shumë prej tyre, shprehet Liçaj, nuk gjenden më sepse janë blerë në ebay nga ata që kanë vizituar dikur Shqipërinë.
Dy epoka të ndërthurura në një shtëpi
Rrugëtimi i projektit të dy zonjave për turizmin në kohën e komunizmit, Isaku dhe Liçaj, një kohë mbeti pezull. Por, pasioni dhe dëshira për ta kthyer në një atraksion turistik, i shtyu ato ta hapnin këtë ekspozitë në qytetin e Durrësit.
“...Donim që të kaluarën komuniste ta vinim në shërbim të turizmit edhe në Durrës”.
Pasi hulumtuan zonën, ato gjetën një shtëpi të vjetër durrsake ku jeton një çift në moshë i familjes Mima. Në oborrin e saj gjendet edhe një vendstrehim nga bombat dhe ato menduan se ky ishte një element tjetër që do ta bënte më interesante ekspozitën.
Isaku shpjegon se shtëpia ka një lidhje me disa atraksione të tjera në qytetin bregdetar si me mozaikun “Bukuroshja e Durrësit” i shekullit të 4-3 para erës së re, me banjat romake etj.
“Ekspozita përfshin një dhomë që ka objekte të asaj periudhe, të cilat thuajse çdo shqiptar i kishte njësoj nëpër shtëpi: karriget, bufetë, tavolinat, qelqurinat. Raftet me vepra të diktatorit Enver Hoxha. Mulliri i kafesë... Shishja e qumështit, me të cilën prindërit tanë ngriheshin herët për të zënë radhën”, rrëfen ajo.
Duke folur për ekspozitën, Isaku tregon se interesimi i turistëve të huaj për ta vizituar atë është i lartë, e sidomos i atyre polakë:
“Gjejnë ngjashmëri te punimet artistike në enët prej qelqi, por edhe te radha për të marrë ushqime. Por, thonë se komunizmi ka qenë më i egër në Shqipëri. Vizitorët shqiptarë që vijnë sjellin objekte të asaj kohe pasi e shohin se këtu marrin vlerën e duhur”.
The past with the refuge, the typical Albanian room and the exhibition for foreign tourists, eavesdropped - intertwines with the present.
Tourists are welcomed with "Zana" candies, which were almost the only ones produced in the country under the communist regime. Arjana Isaku and Brunilda Liçaj managed to find them with the original taste in a workshop in Shkodër.
Then, after getting to know the communist regime, tourists can taste the Albanian products prepared by the Mima couple. They cultivate seasonal fruits and vegetables in their garden, as well as make sweets with which they wait and escort the foreign tourists, who are no longer eavesdropped.
The exhibition "Hidden Tourists" that opened in July, will host visitors for four months. Arjana Isaku and Brunilda Liçaj wish to continue the journey of the exhibition in other cities, but to realize this they expect financial support./ REL
Lini një Përgjigje