FLASH
Shkruar nga Pamfleti
The war did not bring a complete victory for the United States, but it has left Iran weaker and with more limited influence in the region.
The war in Iran is not over yet. Many of the assessments made after the memorandum of understanding were based on fragile premises. The resumption of fighting and the return of US sanctions have turned the situation into a much more unstable and unpredictable phase. Was this something unexpected?
Some geopolitical experts, such as historian Niall Ferguson, have been skeptical about the use of terms like "peace" or even "ceasefire." Anyone with a historical memory knows that wars rarely end abruptly. One need only recall the end of the Vietnam War, where negotiations dragged on for years. Wars can generally break out suddenly, but ending them is usually a long process. This is a lesson that could apply to the future, if and when negotiations begin on Ukraine.
Among the many analyses that accompanied the memorandum of understanding between the United States and Iran, one that stands out is that of James F. Jeffrey, published in the prestigious journal Foreign Affairs. Jeffrey is no ordinary commentator. He is a career diplomat, having served under seven American presidents, both Democratic and Republican, and during the first Trump administration was the special envoy for Syria.
Unlike many analysts who consider the conflict a failure of American policy, Jeffrey reaches the opposite conclusion. According to him, if the war is analyzed beyond the last three months of fighting, it is the Islamic Republic of Iran that has suffered the most serious strategic blow of the last two decades.
The first mistake, according to Jeffrey, is treating this war as an isolated episode. The US-Israeli offensive, which began on February 28, did not arise in a vacuum. It constitutes the latest chapter in a regional conflict that began with Hamas' attack on Israel in October 2023.
Since then, there have been military campaigns in Gaza, confrontations with Hezbollah, Houthi attacks in the Red Sea, the overthrow of the Bashar al-Assad regime in Syria, direct clashes between Iran and Israel, and US military intervention. Only by analyzing this entire chain of events, Jeffrey argues, can one understand who has really gained ground.
Nëse konflikti shihet në këtë këndvështrim më të gjerë, tabloja ndryshon ndjeshëm. Boshti rajonal që Teherani ndërtoi gjatë dy dekadave të fundit duket i dobësuar thellësisht. Hamasi është reduktuar ndjeshëm. Hezbollahu, që për dekada ishte instrumenti kryesor i Iranit për të frenuar Izraelin, ka pësuar humbje që kanë kufizuar ndjeshëm kapacitetet e tij operacionale. Në Siri, Bashar al-Assad, aleati më i rëndësishëm arab i Teheranit, është rrëzuar nga pushteti. Në Irak, forcat politike më pranë Iranit kanë humbur ndikim, ndërsa shumë milici shiite po kërkojnë integrim më të madh në institucionet shtetërore. Edhe Huthët, ndonëse mbeten një faktor kërcënimi, nuk kanë më aftësinë të ndryshojnë ekuilibrat strategjikë të rajonit. Me pak fjalë, rrjeti i aleancave që Irani kishte ndërtuar është goditur rëndë.
Jeffrey fton gjithashtu që situata të shihet përtej Lindjes së Mesme. Sipas tij, Irani ka kuptuar se partnerët e tij strategjikë nuk janë aq të besueshëm sa kishte menduar. As Kina dhe as Rusia nuk i ofruan mbështetje vendimtare gjatë krizës. Pekini vazhdoi t'i jepte përparësi stabilitetit të tregjeve energjetike, ndërsa Moska, e përfshirë në luftën në Ukrainë, nuk kishte as interesin dhe as kapacitetin për të hapur një përballje të dytë të drejtpërdrejtë me Shtetet e Bashkuara.
Për Teheranin, ky ishte një mësim i rëndësishëm: aleatët autoritarë bashkëpunojnë për aq kohë sa interesat e tyre përputhen, por nuk janë të gatshëm të marrin rreziqe ekzistenciale për të mbrojtur Republikën Islamike.
Jeffrey nuk pretendon se lufta është zhvilluar pa gabime. Përkundrazi, ai identifikon dy gabime themelore të administratës Trump.
I pari ishte synimi tepër ambicioz për të arritur një fitore totale, pothuajse si modeli që administrata amerikane besonte se kishte ndjekur ndaj Venezuelës, pa marrë parasysh natyrën shumë më komplekse të sistemit iranian.
Gabimi i dytë ishte nënvlerësimi i kundërpërgjigjeve të parashikueshme të Iranit, veçanërisht mbyllja e Ngushticës së Hormuzit. Sipas Jeffrey-t, Uashingtoni kishte dekada planesh ushtarake për një skenar të tillë, por nuk kishte përgatitur një përgjigje të përshtatshme për pasojat ekonomike dhe strategjike.
Megjithatë, këto gabime, sipas tij, nuk ndryshojnë vlerësimin përfundimtar. Një fushatë ushtarake mund të jetë larg përsosmërisë dhe, megjithatë, të prodhojë një rezultat strategjik pozitiv. Jeffrey mbështetet në një dallim klasik të analizës ushtarake: fakti që nuk arrihen objektivat maksimalë nuk do të thotë domosdoshmërisht se rezultati është negativ.
Sipas tij, prova më e qartë lidhet me dëmet që kanë pësuar kapacitetet ushtarake iraniane. Lufta ka shkatërruar pjesën më të madhe të rrjetit të mbrojtjes ajrore, ka goditur depot e raketave balistike dhe dronëve, si edhe një pjesë të konsiderueshme të infrastrukturës industriale të programit të mbrojtjes dhe atij bërthamor.
Pentagoni vlerëson se janë goditur mbi 1.500 objektiva të mbrojtjes ajrore dhe më shumë se 1.200 depo raketash e dronësh. Nga ana tjetër, vlerësimet iraniane e çojnë dëmin ekonomik në rreth 270 miliardë dollarë. Edhe pse këto shifra mbeten të përafërta, ato përshkruajnë një nivel shkatërrimi që do të kërkojë vite për t'u rikuperuar.
Një nga çështjet që ka nxitur debatin më të madh ndërkombëtar është mbyllja e Ngushticës së Hormuzit. Shumë analistë e kanë parë këtë si provë të aftësisë së Iranit për të paralizuar ekonominë botërore. Jeffrey sugjeron një analizë më të kujdesshme, duke bërë dallimin mes ndikimit afatshkurtër dhe pasojave afatgjata.
Askush nuk mohon se bllokada ka krijuar tensione serioze në tregjet e energjisë. Megjithatë, sipas tij, efektet kanë qenë dukshëm më të kufizuara sesa kriza e naftës e vitit 1973. Çmimet janë rritur, por nuk kanë arritur nivelet dramatike të asaj periudhe.
Ndërkohë, Shtetet e Bashkuara, Arabia Saudite dhe Emiratet e Bashkuara Arabe kanë gjetur shpejt alternativa. Prodhimi amerikan i naftës është rritur në nivele rekord. Arabia Saudite ka shtuar përdorimin e tubacionit që shmang Hormuzin, ndërsa Emiratet po përshpejtojnë ndërtimin e lidhjeve të reja tokësore drejt Gjirit të Omanit.
Sipas Jeffrey-t, arma kryesore ekonomike e Iranit rrezikon të humbasë gradualisht efektivitetin, sepse përdorimi i saj po i shtyn vendet e tjera të zvogëlojnë varësinë nga kjo rrugë detare.
I njëjti arsyetim, sipas tij, vlen edhe për eksportet iraniane të naftës. Aktualisht, Teherani ka arritur të zbusë pjesërisht pasojat e bllokadës falë sasive të mëdha të naftës bruto të depozituara në cisterna në det. Por në planin afatgjatë ai ka shumë më pak alternativa logjistike sesa rivalët e tij në Gjirin Persik. Nëse një përballje e ngjashme do të përsëritej, Irani do të kishte gjithnjë e më pak hapësirë manovrimi.
Në qendër të analizës së Jeffrey-t qëndron çështja bërthamore. Për të, memorandumi i mirëkuptimit nuk është fundi i procesit, por vetëm fillimi i një faze të re negociatash.
Është e vërtetë se, në letër, Irani është zotuar vetëm të nisë diskutime për programin e tij bërthamor dhe të reduktojë një pjesë të rezervave të uraniumit të pasuruar në nivelin 60 për qind. Por kjo nuk do të thotë se Uashingtoni nuk ka mjete presioni.
Përkundrazi, sipas Jeffrey-t, Shtetet e Bashkuara hyjnë në këto negociata me dy avantazhe që nuk i kishin në vitin 2015: një regjim shumë më të ashpër sanksionesh ekonomike dhe një kërcënim ushtarak tashmë të besueshëm, i dëshmuar nga shkatërrimi i një pjese të konsiderueshme të infrastrukturës bërthamore iraniane. Këta dy faktorë, sipas tij, e forcojnë ndjeshëm pozicionin negociues të Uashingtonit.
Jeffrey rivlerëson edhe vendimin e Donald Trump për t'u tërhequr nga JCPOA, marrëveshja bërthamore e vitit 2015 e negociuar gjatë presidencës së Barack Obamës.
Shumë kritikë argumentojnë se qëndrimi brenda marrëveshjes do ta kishte shmangur krizën aktuale. Jeffrey përgjigjet se JCPOA përmbante kufizime që do të skadonin gradualisht gjatë viteve të fundit. Sipas tij, me kalimin e kohës Irani do të kishte rifituar aftësinë për të zgjeruar programin e pasurimit të uraniumit. Nga kjo pikëpamje, ai arrin në përfundimin se Shtetet e Bashkuara ndodhen sot në një pozicion më të favorshëm sesa do të ishin nëse marrëveshja e vitit 2015 do të kishte mbetur në fuqi deri në skadimin e saj.
Autori ndalet edhe te kritikat ndaj administratës amerikane për përkeqësimin e marrëdhënieve me aleatët.
Është e vërtetë se gjatë konfliktit u shfaqën mosmarrëveshje të rëndësishme. Disa vende të Gjirit kufizuan përdorimin e bazave të tyre ushtarake nga SHBA-ja. Vendet evropiane protestuan për faktin se u lanë jashtë procesit të vendimmarrjes. Nga ana tjetër, Uashingtoni kritikoi Izraelin për mënyrën se si menaxhoi frontin libanez.
Megjithatë, Jeffrey beson se këto tensione nuk ndryshojnë ekuilibrin strategjik. Izraeli nuk ka një mbështetës tjetër ndërkombëtar me peshën e Shteteve të Bashkuara. Monarkitë e Gjirit mund të diversifikojnë bashkëpunimin ushtarak me vende si Turqia apo Pakistani, por asnjë prej tyre nuk mund të zëvendësojë SHBA-në si garantuese të sigurisë rajonale. Edhe Evropa, pavarësisht pakënaqësive, vazhdon të ndajë interesa strategjike me Uashingtonin. Sipas tij, ekzistojnë fërkime, por ato nuk ndryshojnë arkitekturën themelore të aleancave perëndimore dhe atyre në Lindjen e Mesme.
Jeffrey sjell edhe një element me rëndësi simbolike. Sipas tij, samiti i G7 në mesin e qershorit tregoi se, pavarësisht polemikave rreth luftës, bashkëpunimi ndërmjet aleatëve mbetet në thelb i paprekur. Donald Trump u takua me udhëheqësit kryesorë arabë, arriti marrëveshje me partnerët evropianë për një sërë çështjesh dhe konfirmoi se sistemi i aleancave të ndërtuara nga Shtetet e Bashkuara vazhdon të funksionojë.
Në përfundim, diplomati amerikan propozon një qasje shumë më të kujdesshme sesa ata që kërkojnë ndryshimin e regjimit në Teheran. Sipas tij, objektivi realist nuk është rrëzimi i Republikës Islamike. Një synim i tillë do të ishte tepër ambicioz, siç kanë treguar përvojat amerikane në vende si Koreja dhe Iraku.
Objektivi i vërtetë, argumenton ai, duhet të jetë përmbajtja: pengimi i Iranit për të rindërtuar kapacitetin e tij bërthamor dhe ruajtja e një pozicioni më të dobët se ai që kishte në fillim të ciklit të konflikteve të nisura në vitin 2023.
The military operation was not the complete victory that its most optimistic supporters predicted, but, according to Jeffrey, it does not constitute the strategic defeat that critics describe either. If Washington manages to keep the Strait of Hormuz open, consolidate the damage done to Iranian military capabilities and secure long-term restrictions on Tehran's nuclear program, then this war may be remembered as the final chapter of a long strategy of containment, which produced a Middle East where the Islamic Republic, although it survives, is less influential, less armed and less able to exert pressure on its neighbors than it was just a few years ago. / Taken from Corriere della Sera
Lini një Përgjigje