FLASH
Shkruar nga Pamfleti
Why wealthy elites regret their deals with authoritarians
The attendees at the second inauguration of US President Donald Trump included a typical mix of government officials, lawmakers and cabinet nominees. What was not typical was the presence of billionaires, who not only attended but also took center stage.
Meta CEO Mark Zuckerberg, Amazon founder Jeff Bezos, Google CEO Sundar Pichai, and Tesla/SpaceX CEO Elon Musk sat a row behind Trump’s children and in front of many of his cabinet nominees, including Pete Hegseth, Robert Kennedy Jr., and Kristi Noem. To many, their prominent placement and the rapprochement they seemed to be making on the eve of Trump’s inauguration signaled a new deal between America’s business elites and the president. Such a deal is dangerous not only for a country’s democracy but also for the business elites themselves who make it. It brings the United States closer to countries where alliances between political leaders and business magnates are more common.
Rightly, many observers in the United States saw Trump’s inauguration as the institutionalization of a new oligarchy. The term “oligarch” is most often associated with post-Soviet Russia. In the late 1980s, Soviet leader Mikhail Gorbachev’s sweeping economic reforms, known as perestroika, allowed industrial assets previously nationalized and state-run to pass increasingly into the hands of politically connected managers and an emerging class of entrepreneurs.
The collapse of the Soviet Union accelerated this process, as economic mismanagement by Kremlin officials led to chronic cash shortages and forced the government to borrow from private banks. As collateral, private bankers demanded stakes in key state-owned enterprises. When the government defaulted on its debts, the banks seized control of key sectors of the Russian economy.
The owners of these banks, favored figures such as Roman Abramovich, Boris Berezovsky and Mikhail Khodorkovsky, used these bargain-basement purchases to consolidate vast fortunes in the oil, banking, media and other sectors.
This allowed them to exert strong influence over the new Russian president, Boris Yeltsin, and over the country's economy. Although many of these companies performed well and even helped Russia recover from the 1998 financial crisis, this system created a huge concentration of wealth and political power that hindered genuine free-market reforms in the country.
Por pothuajse po aq shpejt sa u shfaqën, oligarkët rusë u bënë vetë objektiva politikë. Në dekadën e parë të këtij shekulli, me stabilizimin e situatës pas trazirave të viteve 1990, Rusia zhvilloi atë që studiuesit e quajnë “kapitalizëm shtetëror autoritar”: një sistem ekonomik nominalisht privat, por me ndërhyrje të fortë të shtetit për të përfituar një elitë, ndërkohë që institucionet nuk janë ende plotësisht të kapura prej saj. Në këtë sistem, liderët politikë ekzistojnë në një ekuilibër të brishtë, duke u përpjekur të sigurojnë levat e pushtetit në shoqëri që mbeten jashtë kontrollit të tyre. Ata duhet të kapërcejnë kundërpeshën më të rëndësishme ndaj pushtetit politik: pushtetin ekonomik. Për këtë arsye, aktorët ekonomikë të fuqishëm dhe të pavarur bëhen objektiva, sepse fuqia e tyre pengon konsolidimin e plotë autoritar.
Oligarkët rusë janë më të njohurit në botë, por vende të tjera me sisteme të kapitalizmit shtetëror autoritar, nga Arabia Saudite deri në Turqi, kanë versionet e tyre. Elitat në mbarë globin shpesh imagjinojnë se janë të imunizuara ndaj tronditjeve që sjellin ndryshimet e mëdha politike, duke besuar se pasuria dhe rrjetet e tyre do t’i mbrojnë. Por, ashtu si afrimi me autoritarët mund t’i pasurojë dhe fuqizojë përkohësisht, ai mund të çojë edhe në rrëzimin e tyre.
Gjatë viteve 1990, Yeltsin u mbështet gjithnjë e më shumë te oligarkët për të qeverisur në mënyrë efektive dhe, si rezultat, ata fituan ndikim më të madh mbi ekonominë dhe politikën. Kur Vladimir Putin u bë president në vitin 2000, ai nisi një mision për t’i kufizuar ata.
“Turma” e viteve 1990, sipas politologut Jordan Gans-Morse, ia la vendin “njeriut”. Gjatë mandatit të tij të parë presidencial, figura si Berezovsky, Vladimir Gusinsky dhe Vladimir Potanin u përballën me hetime dhe, në shumë raste, me konfiskim të pasurive nga një aparat shtetëror i rigjallëruar. Në vitin 2003, Putin burgosi Khodorkovsky-n, një nga njerëzit më të pasur në botë, me akuza për mashtrim dhe evazion fiskal. Shumë e interpretuan këtë si një “deklaratë lufte” kundër oligarkëve. Bizneset që dikur manipulonin shtetin filluan t’i frikësoheshin atij.
Megjithatë, nuk ishte vetëm kriminaliteti i viteve 1990 që e shtyu Putinin të vepronte. Ai synonte të rikthente autoritetin e shtetit dhe të shmangte perceptimin e dobësisë. Edhe premtimet për të qëndruar jashtë politikës nuk mjaftonin për të mbrojtur një oligark. Siç është vërejtur nga studiuesit, ndërsa biznesi u nxor nga politika, politika hyri gjithnjë e më shumë në biznes. Vetëm oligarkët që shteti lejonte mund të mbijetonin.
By taking the wealth of post-Soviet oligarchs, Putin was able to replenish state coffers and distribute resources to a new elite, completely dependent on him. After the 2012 elections, the system became even more centralized and more dependent on Putin. Loyalty to him became the main criterion for success. The consequences of not respecting this pact can be fatal. Since the beginning of the war in Ukraine in 2022, dozens of figures from the Russian business elite have died under suspicious circumstances.
The downfall of Russian oligarchs is extreme, but not unique. In similar systems, such as in Turkey and Saudi Arabia, the state has cracked down on business leaders through investigations, regulatory pressure, confiscations, and political isolation when they are suspected of disloyalty. In Turkey, fines and pressure on critical media outlets led to changes in ownership. In Saudi Arabia, the mass bans of 2017 were accompanied by forced transfers of wealth to the state.
The fate of these figures should serve as a warning to business leaders who choose to get close to authoritarians. Such a strategy can bring great benefits in the short term, but can fail spectacularly in the long term.
The United States is not Russia, Turkey or Saudi Arabia, but, according to the analysis, it is experiencing a gradual weakening of democracy, accompanied by political polarization, the expansion of executive power and challenges to freedom of expression. This trend is also reflected in the use of legal processes for political punishment. The close relations between some business leaders and the Trump administration reflect this development.
However, economic elites remain key actors in reversing this trend. They can support democratic institutions and contribute to maintaining balances. The alternative is a system where power is concentrated and where, in the end, no one is safe, including the oligarchs themselves. /Adapted from ForeignAffairs /
Lini një Përgjigje