FLASH
Shkruar nga Pamfleti
As an official candidate for EU membership, Serbia is supposed to be a democracy that respects the rule of law and aligns itself with the bloc's foreign policy. It is clear that it fails on all counts.
But why is the EU, along with the USA, soft on Serbia?
Why does Serbia matter?
Let's summarize why the EU and the US pay attention to Serbia.
First , in terms of geographical size and population, it is the largest country in the area known, since the breakup of communist Yugoslavia after the Cold War, as the "Western Balkans".
Kosovo is not recognized by Serbia, nor by five EU member states: Spain, Greece, Cyprus, Slovakia and Romania.
Second , this area was the scene in the 1990s of what were, until the Russian occupation of Ukraine, the most violent wars in post-1945 Europe – in Bosnia and Herzegovina, Croatia and Kosovo. Extreme Serbian nationalism was at the heart of those wars and remains a factor in regional power struggles.
Third , the area is a focus of geopolitical competition between Western countries, Russia and China. More than its neighbors, Serbia seeks to play off the EU and the US against Moscow and Beijing – building on the tradition of non-alignment made famous by Josip Broz Tito, the late Yugoslav leader.
Finally , the EU is nominally committed to expanding its membership to include Serbia and its neighbors as well as countries beyond the region such as Moldova and Ukraine. However, Serbia is far from meeting the conditions for EU membership, and there are good reasons to doubt whether the right-wing nationalist leadership in Belgrade really wants to join the club.
Knowing this, the EU and the US have bet on Serbia as a useful partner for other reasons – migration controls, strategic economic cooperation and preventing tensions in and around Kosovo from destabilizing the wider region.
Unfair choices
No Western Balkan country is a perfect democracy, but Serbia stands out because its shortcomings are similar to those the EU finds offensive in Hungary, the bloc's most flawed member.
Like Viktor Orbán, Hungary's prime minister, Serbian President Aleksandar Vucic practices a form of strongman rule imbued with cultural conservatism, cozy ties to Russia and China, and support for national minorities abroad (Hungarians in Romania, Slovakia and Ukraine, and Serbs in Bosnia and Kosovo).
In an article this week for the Carnegie Institution, Dimitar Bechev wrote:
Dikush do të mendonte se vendi ka lëvizur prej kohësh nga nivelet më të ulëta të viteve 1990. Mirëpo, të paktën tek disa serb ndjesia është se ora është kthyer pas në epokën e ish-presidentit dhe të fortit Slobodan Millosheviç.
Pasi Vuçiç dhe partia e tij në pushtet 'rrëmbyen' një fitore të parashikueshme dërrmuese në zgjedhjet e parakohshme parlamentare të Serbisë më 17 dhjetor, BE lëshoi atë që dukej si një qortim i ashpër, por në të vërtetë ishte një shuplakë e lehtë në dore.
Komisionerët e BE-së Josep Borrell dhe Olivér Várhelyi thanë: Konkludojmë me shqetësim se procesi zgjedhor kërkon përmirësim të prekshëm dhe reforma të mëtejshme, pasi funksionimi i duhur i institucioneve demokratike të Serbisë është në thelb të procesit të pranimit të Serbisë në BE... Ne gjithashtu presim që raportet e besueshme të parregullsive të ndiqen në mënyrë transparente nga autoritetet kompetente kombëtare.
Kjo deklaratë mezi gërvishti sipërfaqen e defekteve të jetës politike dhe publike serbe. Ato shkojnë përtej procedurave zgjedhore me të meta, sado të rënda.
Marta Szpala, një shkencëtare politike në Qendrën për Studime Lindore me qendër në Varshavë, ka botuar dy analiza, në maj dhe dhjetor, që hyjnë në thelbin e çështjes.
Në maj, ajo shkroi për “problemet sistemike të shtetit serb, duke përfshirë dobësinë e institucioneve të tij publike (të cilat janë në varësi të interesave të partive në pushtet), agresionin e kudondodhur në hapësirën publike, korrupsionin dhe lidhjet ndërmjet qeverisë dhe krimi i organizuar”.
Pas votimit të dhjetorit, ajo vërejti: “Zgjedhjet kanë konsoliduar pozicionin hegjemonist të Presidentit Aleksandar Vuçiç dhe kanë vërtetuar efektivitetin e strukturave të tij partiake në ruajtjen e kontrollit të shoqërisë. Në këtë situatë nuk mund të zhvillohen zgjedhje plotësisht demokratike”.
Presidenti serb Aleksandar Vuçiç praktikon një formë sundimi të mbushur me konservatorizëm kulturor, miqësi me Rusinë dhe Kinën dhe mbështetje të fuqishme për kombin e Serbisë.
Korrupsioni, krimi i organizuar dhe ‘bota serbe’
Në korrik, SHBA vendosi sanksione ndaj Aleksandar Vulin, një aleat i Vuçiqit i cili drejtonte agjencinë shtetërore të sigurimit të Serbisë, për përfshirje të supozuar në krimin e organizuar ndërkombëtar, operacionet narkotike, lidhjet me Rusinë dhe “promovimin e narrativave etno-nacionaliste që nxisin paqëndrueshmërinë në Serbi dhe rajon.”
Cilat janë këto rrëfime?
Nën Vuçiçin, i cili ka qeverisur Serbinë si kryeministër (2014-2017) dhe president (2017 deri më sot), autoritetet kanë promovuar idenë pseudo-filozofike të një Srpski Svet, ose të botës politike dhe kulturore serbe.
Ky koncept i ajrosur, por i rrezikshëm kujton promovimin e Presidentit Vladimir Putin të një bote ruse të gjerë. Moska dhe Beogradi pretendojnë të drejtën dhe detyrën për të “mbrojtur” rusët dhe serbët etnikë që jetojnë jashtë shtetit amë.
Në Ukrainë, ne kemi parë se ku të çon kjo. Ka paralele me Bosnjën, ku lidershipi serb i Bosnjës kërkon të minojë organet e autoritetit shtetëror, dhe me Kosovën, ku dhuna shpërtheu në shtator dhe SHBA-ja paralajmëroi për një grumbullim të forcave të armatosura serbe pranë kufirit.
Migrimi
Një arsye pse BE-ja i minimizon vështirësitë e saj me Serbinë është se qeveritë i frikësohen një kthimi të krizës së refugjatëve dhe emigrantëve që përfshiu Evropën juglindore dhe tronditi vetë BE-në në 2015-2016. Në sytë e Brukselit, bashkëpunimi serb është kritik në parandalimin e përsëritjes së atij episodi.
Në mars, Ylva Johansson, komisionerja e BE-së për çështjet e brendshme, vizitoi Beogradin dhe lavdëroi autoritetet serbe për pengimin e migrantëve të parregullt.
Ajo vuri në dukje se përfaqësuesit e Frontex, agjencia e kontrollit të kufijve të BE-së, do t’i bashkohen policisë serbe në patrullimin e kufijve të vendit me shtetet e tjera jashtë BE-së, si Bosnja dhe Maqedonia e Veriut.
Bashkëpunimi për migracionin ishte një temë kryesore e vizitës së kryeministres italian Giorgia Meloni në Beograd në dhjetor (këtu në italisht është një raport i Rai Neës).
Për qeverinë e Italisë, pak çështje janë më urgjente sesa frenimi i migracionit të parregullt – dhe kjo do të thotë të mbash marrëdhënie të mira me Serbinë, siç shpjegon Maja Bjeloš në këtë artikull për Institutin Italian për Studime Politike Ndërkombëtare.
Litiumi
Megjithëse ekonomia e Serbisë është relativisht e vogël, vendi ka një nga depozitat më të mëdha të njohura të litiumit në Evropë, një mineral thelbësor për prodhimin e baterive të automjeteve elektrike.
Në shtator, komisioneri i BE-së Maroš Šefčovič nënshkroi një letër mirëkuptimi me Vuçiçin për një partneritet BE-Serb në bateritë dhe lëndët e para kritike, duke përfshirë litiumin.
Siç përcakton ky dokument i Komisionit Evropian, ka “rritje shpërthyese të kërkesës” për litium. Planet e tranzicionit të gjelbër të BE-së varen nga aksesi i sigurt në të.
Serbia do të ishte një furnizues më i përshtatshëm – megjithëse do të nënkuptonte rivendosjen e një projekti të minierave të litiumit që u anulua në vitin 2022 pas protestave lokale për ndikimin e mundshëm mjedisor.
Kosova
Një arsye e tretë për qasjen e butë të BE-së ndaj Serbisë është Kosova, ish-krahina serbe me shumicë shqiptare etnike (vendet që nuk e njohin shpalljen e pavarësisë së Kosovës në 2008 përfshijnë Serbinë, Rusinë, Kinën dhe pesë shtete të BE-së).
Për evropianët dhe amerikanët njësoj, një konflikt në Evropën Juglindore do të ishte jashtëzakonisht i padëshiruar në një kohë kur mbështetja aleate për Ukrainën po vihet nën presion dhe rreziqet e veprimeve kineze kundër Tajvanit janë gjithnjë të pranishme.
In another article for Carnegie Europe, Bechev argues that the EU and the US have tried in recent years to treat Vučić as "the proverbial adults in the room" - the key to a compromise that would include Serbian recognition of Kosovo in return of autonomy for the Serbian ethnic minority of the new state.
It is the right way forward, and it is true that Kosovo's leaders have dragged out the vital issue of local Serbian self-government. But Vučić has shown little sign of repaying the trust Western leaders have placed in him to reach a solution for Kosovo.
Serbian agreements with Russia and China
Meanwhile, Vucic has refused to join Western sanctions against Moscow. Serbia and Russia even signed a foreign policy agreement in September 2022, when Putin's invasion of Ukraine was in full swing.
In another sign of Belgrade's diplomatic distance from the EU and the US, Serbia and China reached a free trade agreement in October that includes space for military cooperation.
In general, the question arises: is the West's effort to work constructively with Vučić bringing any real benefits? In terms of the quality of Serbian democracy, pro-Western foreign policy and the search for an agreement on Kosovo, the answer seems to be a resounding "No". /Taken from the Financial Times
Lini një Përgjigje