FLASH
Shkruar nga Pamfleti
For Toomas Ilvesi, 70 years old, computers have never been something unknown.
But completely unknown were the future and the benefits that his ideas would bring to all of Estonia.
Ilves, the former president of Estonia between 2006 and 2016, grew up and was educated in the United States of America after his family fled the Soviet regime.
The fall of the Soviet Union, the restoration of Estonian independence, and the Internet boom in the US did not occur at very distant distances.
Ilves, who was Estonia's first ambassador to the US, told Radio Free Europe about the efforts he made to put his country on the world map.
The outlook, initially, was bleak.
Estonia is a country with 1.3 million inhabitants, it has about 4,000 soldiers, and it is difficult to compare with its neighbors - Finland or Russia - in terms of population or military power.
This is where Ilvesi's childhood lessons come into play.
"Finland is eight times richer than us [Estonia]. They register a small annual growth of 1 percent, we register annual growth of 9 percent, and they are still richer than us. So there is no hope. You have to find something in which you are equal. Back then, that point was the Internet. Therefore, I proposed to the Government that Estonia should start the way I started, that is, to teach children how to use computers", he said.
It was 1993. Three years later, in 1996, students in Estonia started learning about computers and technology, and in 1998-1999 all schools in Estonia had access to the Internet.
Some 30 years later, Estonia is the country that offers 99 percent of public services online.
Erica Rudiger, a resident of Tallinn, mentions applying for driver's license, identity card, passport, opening businesses, and opening and closing medical leave.
In this country, voting is also done online. An application for marriage can also be completed - but not for divorce.
Global companies have been established in Estonia. Skype, a communications platform, and Bolt, a transportation service company, are some of them.
"We have 10 'unicorns' in Estonia, which means one 'unicorn' for every 130,000 inhabitants in this country - so billion-dollar companies. After the end of the mandate, I visited and asked these people, all in their 30s their, why they entered this job, and they said that 'I was one of the children in your program'", Ilves told Radio Free Europe.
After students in schools, within the second phase Estonia started to educate the rest of the population, and, very soon, the country became known by its second name: the digital state [e-country].
Por, Marju Hendre, analiste e lartë në Autoritetin e Sistemit në Estoni – që funksionon brenda Ministrisë për Çështje Ekonomike dhe të Komunikimit – është e vetëdijshme që një shtet digjital mund të jetë edhe në shënjestër.
Ajo i ka treguar Radios Evropa e Lirë se Rusia është kryesisht mbrapa sulmeve që kanë për qëllim pamundësimin e marrjes së shërbimeve.
Estonia tani përballet me mbi 90 sulme kibernetike brenda një muaji.
“Më 2022, kur nisi lufta [e Rusisë në Ukrainë], numri i sulmeve DDoS [pamundësim shërbimesh] është rritur në mënyrë drastike. Kemi parë më shumë sulme brenda një muaji, sesa që paraprakisht kemi pasur brenda një viti, dhe e njëjta situatë po vazhdon. Ato janë të lidhura me zhvillimet politike. Ato kryhen si sulme ndëshkuese për diçka që kanë thënë politikanët tanë, për një vendim që kanë marrë, shembull, për të dërguar më shumë ndihmë në Ukrainë".
Për ish-presidentin Ilves, Rusia nuk përbën kërcënim në periudhë afatgjatë.
“Nuk ka kapacitete për të bërë diçka në teknologji. Shteti që është kundër vlerave të Perëndimit është Kina. Rusia mund të zbatojë atë që shpik Kina, apo atë që vjedh prej Perëndimit – është praktikë e zakonshme, mirëpo është kreative kur është puna te teknologjia”.
Duke qenë pionierë në krijimin e shtetit digjital, estonezët kanë ndarë me mbi 25 vende në botë platformën për ndërtim të qeverisjes digjitale.
Platforma e Estonisë është e ndërtuar asisoj që të dhënat janë të ndara nëpër flluska të ndryshme. Nëse eventualisht një sektor sulmohet, hakerët nuk arrijnë të depërtojnë në baza tjera të të dhënave.
Liina Areng, udhëheqëse e rrjetit EU CyberNet, që shërben si platformë bashkëpunimi mes ekspertëve të kibernetikës në Bashkimin Evropian për të forcuar sigurinë kibernetike në botë, i ka thënë Radios Evropa e Lirë se në gjashtë muajt e fundit, Estonia u ka ofruar asistencë kibernetike mbi 57 vendeve.
Aktualisht, ndihma është e fokusuar tek Ukraina, në dy drejtime:
“Aty përfshihet ofrimi i ndihmës në infrastrukturë, por edhe në dije, shkëmbim informacionesh. Shkëmbejmë informacionet që kemi për kërcënimet, aktorët dashakëqij që veprojnë brenda shtetit, si dhe ndihmë si të menaxhohet ndonjë sulm kibernetik”, tha Areng për Radion Evropa e Lirë.
Areng ka përmendur edhe bashkëpunimin që ka pasur Estonia me Kosovën në sektorin e qeverisjes digjitale.
Ngjashëm me estonezët, një pjesë e konsiderueshme e të rinjve në Kosovë merren me teknologji informative.
Sipas të dhënave preliminare të Agjencisë së Statistikave të Kosovës, vendi i ka rreth 1.6 milion banorë, ndërsa mosha mesatare është 34.3 vjeç.
Pjesëtarë të këtij komuniteti i kanë thënë Radios Evropa e Lirë se kanë partnerë në Estoni, kryesisht si investitorë të bizneseve start-up.
Zyra e kryeministrit të Kosovës, Albin Kurti, ka bërë të ditur së voni se Kosova veçse bashkëpunon me Estoninë në fushën e digjitalizimit dhe sigurisë kibernetike, dhe se që të dyja vendet janë duke diskutuar edhe për mundësinë e bashkëpunimit në fushën e mbrojtjes ushtarake.
The key to the success that Estonia enjoys today is the cooperation between the public and private sectors. And, a bunch of volunteers.
Areng told Radio Free Europe how her country has formed a network of cyber experts, who are mobilized in case the country faces a major cyber attack.
She said that volunteers feel the need to serve for the good of the state.
"It is our country, we are a relatively new country, and we trust our Government. This trust is the key component for mobilizing people, even beyond the public sector, to offer their services on a voluntary basis, to support the Government, the digital state".
"The reason why we are successful, and why Russia wants us, and why we can help Ukraine, is related to what we have done in our country. You have to develop your country, make it modern. If you have liberal democracy, which allows you to be free, people want freedom to create things"./dw
Lini një Përgjigje