FLASH
Shkruar nga Pamfleti
The last bastion of wild nature in the Mediterranean, conquered, finally, without a shot being fired. It was enough for Ivanka Trump and Jared Kushner to get off a helicopter and say: Wow!...
Ivanka Trump and her husband Jared Kushner have spent more than $1 billion on an Albanian island that will be a luxury resort — once the unexploded ordnance is cleared. On Sazan, a small island off the coast of Albania, the landscape is Jurassic. Fir, giant lavender, rosemary, broom and laurel grow on the mountain at its center. The view from the top, with its dramatic sunsets, is breathtaking.
Albanians call Sazan the Trumps’ Island; Trump Island. So far, virtually untouched by development, it is on the verge of becoming a mecca for ultra-luxury tourism, another addition to Ivanka Trump and Jared Kushner’s real estate portfolio. Speaking on the Lex Fridman podcast in July 2024, Trump could barely hide her enthusiasm.
"I'm working with my husband, we have this 1,400-acre island in the Mediterranean, and we're bringing in the best architects and the best brands. It's going to be extraordinary ," she said.
When I reached Kushner by phone that same month, I sensed a great deal of enthusiasm for Sazan, which he seemed to regard as a treasure. He said he planned to create the ideal resort where I would want to be with family and friends. Before visiting the island, I had been fascinated by the idea of hiking its 40 miles of trails, climbing rainforest-covered mountains, and exploring deep waterways with names like Paradise Bay, Hell's Gorge, Devil's Bay, and Admiral's Beach. I wanted to see it before the phrase "I'm going to Sazan" became the prerogative of the wealthy.
When I arrived there, on a clear day in July 2024, I discovered that the island was not suitable for getting lost: it was covered with signs depicting skulls and crossbones, warning of land mines. My guide, Arbër Celaj, a lieutenant commander in the Albanian navy, forbade me from going too far. He did not want to face any action from his superiors.
Sazani lies between the Adriatic and Ionian seas, strategically positioned at the entrance to the Gulf of Vlora, on the Strait of Otranto that separates Italy from Albania. But, as Celaj explained, “Sazani’s climate is not Mediterranean – it’s subtropical. You can see it in the vegetation. The biodiversity is crazy.” Indeed, the bushes looked as if they had come out of Spielberg’s computer, giving birth to a jungle of giant ash trees, hornbeams, maritime pines and holm oaks.
I paaftë të largohesha nga shtegu i rrahur, u mjaftova me pamjen e qilimave me fierë të rrallë dhe luginave me bar të gjatë që zbrisnin drejt ujërave ngjyrë bruz. Ishte sikur të qëndroja në agim të kohës, duke parë peizazhin të krijohej. Kushner mbeti gjithashtu pa fjalë kur e pa për herë të parë në vitin 2021, ai më tha: "U habita shumë që diçka e tillë ekzistonte në mes të Mesdheut dhe nuk ishte zhvilluar." Miratimi paraprak nga qeveria shqiptare për projektin e Kushner erdhi më 30 dhjetor 2024.
Fola për herë të fundit me Kushnerin dhe bashkëpunëtorin e tij Asher Abehsera, CEO-n dhe bashkëthemeluesin me Kushner të Affinity Global Development, në korrik 2024. Jonathan Gasthalter, zëdhënësi i Affinity Partners, një firmë me seli në Miami që i përket Kushnerit dhe menaxhon 4.6 miliardë dollarë asete, nuk iu përgjigj emaileve dhe mesazheve të shumta me tekst që kërkonin komente nga Kushner ose Abehsera mbi përditësimet e projektit të pasurive të paluajtshme.
Me shumë gjasa, mjedisi i Sazanit i detyrohet shumë komunizmit. Gjatë epokës komuniste, nga viti 1946 deri në vitin 1991, Shqipëria njihej si Koreja e Veriut e Evropës dhe Sazani u bë simbol i izolimit ekstrem: një fortesë ushtarake e paarritshme që diktatori Enver Hoxha, i cili kishte frikë se vendi do të binte pre e një superfuqie, e imagjinonte se mund t’i ndihmonte ata të mbroheshin nga një sulm nga NATO ose anëtarët e Paktit të Varshavës.
Për dekada të tëra, ushtarët e stacionuar në ishull pritën një sulm të tillë, duke skanuar horizontin, duke dëgjuar për nëndetësen që herët a vonë do të dilte nga thellësitë e Adriatikut. Në ishull kishte një bazë ushtarake, me ambiente banimi, një teatër, një shkollë dhe një spital. Deri në vitet 1970, rreth 150 familje ushtarake jetonin në ishull pa kontakt me kontinentin. "Por ata ishin të privilegjuar. Ata kishin ushqim, veshmbathje, arsim, pajisje shtëpiake", më tha Celaj. Pritja përfundoi vetëm me rënien e regjimit në vitin 1991.
Duke ecur përgjatë një shtegu me guidën time, hasëm në disa strehimore dhe tunele kundër bombave të projektuara për të ruajtur furnizime dhe municione ose për të shërbyer si vende strehimi në rast të një lufte guerile kundër pushtuesve perandorakë. Celaj më tha se ka rreth 10 milje tunele, tani kryesisht të banuara nga lakuriqë nate, nepërka dhe lepuj të egër. Në Sazan ka rreth 3,600 bunkerë, kërpudha betoni të blinduara që dalin nga bimësia ose të vendosura në maja malesh si pika vrojtimi kundër aeroplanmbajtësve fantazmë amerikanë ose fregatave sovjetike. Disa do të ruhen dhe do të integrohen në projektin e ri të pasurive të paluajtshme, sipas Kushner.
E pyeta guidën time për tabelat që paralajmëronin për mina tokësore.Ai tregoi me gisht një përrua në bregdetin lindor, ku Affinity Partners dëshiron të zhvillojë një pjesë të konsiderueshme të projektit të pasurive të paluajtshme që do të përfshijë të gjithë sipërfaqen e ishullit.
“Në fakt, ato nuk janë tamam mina tokësore. Ky vend është plot me municione të pashpërthyera, ka ende shumë zona që duhen pastruar. Municionet e pashpërthyera janë mbetje të viteve 1990, kur kriminelët sulmuan ishullin pikërisht nën hundën e ushtrisë, duke plaçkitur depot e armëve dhe municioneve”, tha Çelaj. Armiku kishte ardhur në fund, por me anije të vogla të improvizuara dhe duke folur të njëjtën gjuhë si ushtarët.
Këto ditë, ishulli kontrollohet nga forcat e armatosura shqiptare. Patrullohet nga tre marinarë, të cilët ecin para dhe mbrapa midis porteve të ndryshkura dhe të rrënuara në gjirin e San Nikolos (porti ku Affinity do të ndërtojë marinën kryesore për jahtet, sipas Abehserës).
Shqipëria është ngjitur në krye të disa prej renditjeve më prestigjioze të udhëtimit vitet e fundit, kryesisht falë kryeministrit Edi Rama, i cili e ka shndërruar vendin në një tigër ekonomik të Ballkanit.
E pyeta Ramën nëse shqetësohej për ndonjë ndërlikim politik në lidhje me projektin e ri të pasurive të paluajtshme. Ai më tha se vendi i tij nuk mund të përballojë të mos shfrytëzojë një dhuratë si Sazani.
“Ne kemi nevojë për turizëm luksoz ashtu si një shkretëtirë ka nevojë për ujë”, tha Rama. Ai nuk ka frikë të shkaktojë polemika, veçanërisht nëse kjo ndihmon në tërheqjen e vëmendjes dhe në sjelljen e investimeve.
Sipas Kushner, Rama ka qenë “një partner i shkëlqyer” dhe mendon shumë përpara. “Qeveria e ka parë qartë se kjo mund të jetë diçka e mirë. Ata po ndërtojnë një aeroport pikërisht atje në zonën e Vlorës”, më tha ai gjatë bisedës sonë në korrik 2024.
Kur fola me Ramën, kryeministrin shqiptar, e pyeta se çfarë roli luajnë investimet amerikane në gjeopolitikë. Ai u përgjigj se ishte thjesht biznes, por nuk e mohoi se mund të çonte përpara një strategji më të gjerë politike.
“Ne duhet ta mbajmë Serbinë në sferën perëndimore dhe ta nxjerrim nga duart e Moskës”, tha ai. Në një intervistë me Financial Times në korrik 2024, Grenell tha gjithashtu se investimet si marrëveshja e pasurive të paluajtshme për të marrë përsipër ish-ministrinë e mbrojtjes kanë për qëllim ta sjellin Serbinë më afër SHBA-së.
Kushner, i cili shërbeu si këshilltar i lartë i Trump nga viti 2017 deri në vitin 2021, mohoi të ketë përdorur pozicionin e tij për të çuar përpara ndonjë plan për zhvillimin e Sazanit kur folëm në korrik 2024.
“Nuk e kam takuar kurrë kryeministrin Rama kur isha në qeveri. Por edhe nëse e kam takuar, nuk është konflikt interesi. Njerëzit që shërbejnë në qeveri, ndërtojnë marrëdhënie të ndryshme”, më tha Kushner. Ai pretendoi se interesi në Serbi dhe Shqipëri “po rritet jashtëzakonisht shumë” si rezultat i marrëveshjeve të pasurive të paluajtshme të kompanisë së tij.
Negociatat me Affinity për shitjen e Sazanit u mbajtën sekret. Banorët dhe parlamentarët nuk ishin në dijeni të marrëveshjes prej 1.4 miliardë dollarësh derisa ajo u botua në gazeta.
Mirela Kumbaro, ministrja e Turizmit dhe Mjedisit e Shqipërisë, mbrojti vendimin e Ramës për të arritur një marrëveshje me kompaninë e Kushnerit, e cila u kritikua ashpër nga opozita.
“Nuk mund të konkurrojmë me Italinë, Kroacinë dhe Greqinë në industrinë e turizmit masiv. Nuk kemi infrastrukturë apo përvojë të mjaftueshme. Duhet të përqendrohemi te cilësia. Te vlera mbi vëllimin. Më shumë fitime dhe më pak probleme”, më tha ajo.
Sipas mediave lokale, gati 12 milionë vizitorë të huaj udhëtuan për në Shqipëri në vitin 2024, një rritje prej 15% krahasuar me vitin e kaluar.
"Kjo është shumë për ne dhe shumë ndotje. Sazani është zgjidhja ideale. Receta ideale: turizmi natyror dhe luksoz", tha Kumbaro. Ajo ishte entuziaste për projektin, duke shpjeguar se Affinity po punon ngushtë me agjencinë qeveritare përgjegjëse për investimet strategjike, që do të thotë ato që tejkalojnë 15 milionë euro.
Kompromisi është i konsiderueshëm: zero taksa gjatë fazës së ndërtimit dhe shteti kujdeset për të gjithë infrastrukturën, duke përfshirë ujin, energjinë elektrike dhe kanalizimet, sipas Kumbaros. Çdo gjë tjetër - dielli, deti, foka-murg dhe xhungla subtropikale - është tashmë aty.
Kjo është pikërisht ajo që shqetëson ambientalistët si Olsi Nika, një biolog detar dhe drejtor i OJQ-së EcoAlbania.
“Kjo zonë është në parkun kombëtar detar Karaburun-Sazan . Kjo do të thotë që plazhet dhe ujërat brenda 2 km (1.25 milje) nga bregu janë të mbrojtura. Çfarë do t’i bëjnë vendit veprat e mëdha publike, ndërtimi i porteve, trafiku i jahteve dhe rrjedhjet e ujërave të zeza?”
Abehsera, nga Affinity, më tha se kompania kishte punësuar firmën globale të zhvillimit të qëndrueshëm Arup si konsulent për projektin. “Praktika e tyre është përqendruar kryesisht në theksimin dhe respektimin e ekologjisë dhe mjedisit lokal”, tha ai.
Edhe Kushner kishte një përgjigje gati. “Kur njerëzit njoftojnë një zhvillim, të gjithë frikësohen. Të gjithë supozojnë më të keqen. Por, sapo të shohin planet që kemi, mënyrën se si po i projektojmë, mënyrën se si po tregohemi besnikë dhe të kujdesshëm ndaj mjedisit përreth nesh, mendoj se njerëzit do të jenë shumë, shumë të kënaqur. Dhe përsëri, me zhvillimet, nuk i bën kurrë të gjithë të lumtur”, tha ai në korrik 2024.
When I met Abehseran for lunch in Vlorë in August 2024, he gave me a preview of the plans for the island’s development. The hotel, he said, would be a “jewel in the Mediterranean,” the answer to people who ask, “What haven’t I seen yet?” The hotel’s design wouldn’t be “imposed” on nature; the buildings would be “sculpted or even adorned by nature.” It would feel “more like you’re nestled in a beautiful tree.”
I was having a hard time following him. I asked him if the island would remain accessible to ordinary people, to locals who want to use its beaches. " I think everyone should have the opportunity to visit the island ," he told me.
Kushner was more skeptical. “We’re creating a very high-end luxury product. One of the most compelling things about the island is the privacy… But I also think there are aspects of the island that we can build that will give people the opportunity to come visit and enjoy some of the food and the trails,” he told me.
I remembered my afternoon with Celaj. He had told me that until a few years ago, soldiers on patrol would sometimes report seeing a small gray donkey among the wild fig trees in a clearing or in Hell's Gorge. Then it would simply disappear. I wondered if it was just a legend, or if the gray donkey died with the mystery of the island, the last bastion of wild nature in the Mediterranean, conquered, in the end, without a shot being fired. It was enough for Ivanka Trump and Jared Kushner to step out of a helicopter and say: Wow! / Adapted from "Pamphlet" by "The Guardian"
Lini një Përgjigje