FLASH
Shkruar nga Pamfleti
The unprecedented strengthening of the Lek in the exchange rate with the Euro this year is perhaps, for the first time, seriously confronting the economy with what could be the dangers of a strong currency.
In July, the Euro-Lek exchange rate dropped to the level of 100.5 ALL, with a record annual decrease of 13.3%. Representatives of exporting businesses came out with a public statement last week, where they expressed alarm that the strengthening of the Lek is pushing them, inevitably, towards bankruptcy.
Regarding the factors of Lek appreciation, it is difficult to find a general consensus and this is a public debate that has been going on for years.
The Bank of Albania estimates that the strengthening of the Lek has come mainly from the improvement of the Balance of Payments, illustrated by the reduction of the current account deficit and the overcoming of this deficit from incoming financial flows, mainly in the form of Foreign Direct Investments.
The Bank of Albania has described the improvement of the Balance of Payments as an indicator of the strengthening of the economy, since this means narrowing the negative contribution of net exports to the Gross Domestic Product.
In particular, the real estate market continues to show high growth rates and brought the main contribution to the economic growth of the country even for the first quarter of this year, despite the cycle of interest rate increases.
The development of the property market is also related, to a large extent, to foreign exchange inflows. According to real estate agents, there is a high demand in the property market from foreign buyers or non-resident Albanians.
On the other hand, it is an undeniable fact that the property market is a very coveted destination for money laundering, also because of the poor control over the sources of income that finance these purchases.
For this reason, many people think that the strengthening of the Lek is due to the great influence of dirty money in the economy.
Another factor that should be considered is the monetary and fiscal policy cycle in Albania. The increase in interest rates and the slowdown in lending has led to a decrease in the monetary supply of Lek during this year.
This tendency is further accentuated by the parallel tightening nature of fiscal policy. In the middle of this year, the budget recorded a record surplus of 46 billion ALL. The above factors have caused the monetary aggregate M2, in the first part of this year, to record low growth rates.
In a situation where the supply of the Euro seems to be expanding, due to the increase in inflows in the Balance of Payments, while the supply of the Lek seems to be decreasing due to the course of monetary and fiscal policy, in theory, the appreciation of the Lek seems a logical consequence .
Have the reports changed to such an extent as to justify the fall of the Euro to nearly 100 lek?
Kjo është e vështirë të thuhet me siguri, ashtu siç është e vështirë për të ndarë me saktësi se në ç’masë forcimi i Lekut i detyrohet rolit të ekonomisë formale dhe sa është ndikimi i flukseve valutore të parasë që burojnë nga aktivitete kriminale.
Në një situatë të tillë, palë interesi dhe ekspertë kanë sugjeruar ndërhyrje për të frenuar mbiçmimin e Lekut. Zëri më këmbëngulës ka qenë ai i ndërmarrjeve eksportuese, që po pësojnë humbje të konsiderueshme nga forcimi i Lekut në kursin e këmbimit.
Deri tani, Banka e Shqipërisë u ka rezistuar presioneve, duke argumentuar se Shqipëria ndjek një regjim të lirë të kursit të këmbimit, që përcaktohet nga faktorët e tregut.
Mund të diskutohet lidhur me faktin nëse për ekonominë, zgjidhja më e mirë është një regjim plotësisht i lirë i kursit të këmbimit, një regjim i fiksuar, apo një model hibrid, në shembullin e ekonomive të tjera.
Regjimet e fiksuara, ose pjesërisht të fiksuara, ofrojnë avantazhet e tyre në drejtim të mbrojtjes së ekonomisë nga luhatjet e forta të kursit të këmbimit.
Në rastin kur forcimi i monedhës mund të përcaktohet nga flukse valutore afatshkurtra, siç mund të jetë, për shembull, një cikël investimesh në pasuri të paluajtshme, kjo shtron rreziqet për një nënçmim po kaq të fortë, në rast se këto flukse valutore do të ndërpriten papritur dhe ekonomia nuk ka potenciale për t’i zëvendësuar me burime të tjera.
Megjithatë, duket se Banka e Shqipërisë ka të drejtë lidhur me atë që një dalje nga regjimi i lirë i kursit të këmbimit nuk është një vendim që mund të improvizohet, për shkak të interesave të segmenteve të veçantë të ekonomisë, qoftë edhe të rëndësishëm.
Kontrolli apo shënjestrimi i kursit të këmbimit nuk është një gjë e thjeshtë sa mund të duket në pamje të parë.
Ndërhyrja në kursin e këmbimit do të kishte implikime në politikën monetare dhe në parametra të rëndësishëm makroekonomikë. Në një situatë ku inflacioni ndodhet ende sipër objektivit, një ndërhyrje e Bankës së Shqipërisë për të tërhequr Euro duke shitur Lekë do të rriste ofertën monetare të Lekut dhe do të shtonte presionet inflacioniste.
Në këtë moment, një lëvizje e tillë do të binte ndesh me misionin ligjor bazë të Bankës së Shqipërisë, atë të ruajtjes së stabilitetit të çmimeve. Në një skenar të kundërt, të nënçmimit të monedhës, ndërhyrja e Bankës së Shqipërisë do të gërryente rezervën valutore.
Një zhvendosje e mundshme drejt kursit të këmbimit të kontrolluar do të kërkonte integrim të kujdesshëm të këtij objektivi në misionin e Bankës Qendrore, por edhe forcim të kapaciteteve dhe pavarësisë së saj. Në të kundërt, përfshirja e Bankës së Shqipërisë në shënjestrimin e kursit të këmbimit mund të rrezikojë besueshmërinë e institucionit.
Kalimi drejt një kursi të këmbimit të kontrolluar do të kërkonte koordinim me politikat fiskale të ndjekura nga qeveria, që gjithashtu kanë një rol të tyre në ofertën e parasë dhe në kursin e këmbimit të monedhës.
Duke qëndruar në rolin e qeverisë, në rast se pranojmë që një ndikim të konsiderueshëm në kursin e këmbimit kanë prurjet nga ekonomia e zezë, shënjestrimi i kursit të këmbimit do të kërkonte një luftë serioze ndaj parasë së pistë.
Në kushtet aktuale, presioni ndaj Bankës së Shqipërisë për të ndërhyrë në kursin e këmbimit tingëllon si trokitje në derën e gabuar. Eksportuesit mund të kenë të drejtë morale të trokasin në derën e qeverisë për të kërkuar mbështetje. Masat e deritanishme, si shtyrja e pagesave të tatimfitimit, duken të pamjaftueshme për të zbutur efektet e kësaj situate.
Por, nga ana tjetër, situata e krijuar duhet t’i shtyjë ndërmarrjet eksportuese të bëjnë një analizë të ndërgjegjes së tyre dhe mënyrës sesi e kanë zhvilluar biznesin deri më sot.
Shumica e ndërmarrjeve eksportuese kanë bërë shumë pak për të rritur cilësinë e drejtimit të biznesit dhe për të menaxhuar rreziqet e veprimtarisë.
Kompanitë eksportuese e kanë mbështetur konkurrueshmërinë e tyre kryesisht në shfrytëzimin e krahut të lirë të punës dhe kanë bërë shumë pak për të rritur produktivitetin, nëpërmjet investimeve në teknologji apo në rritjen e cilësisë së kapitalit njerëzor.
Jo rastësisht, Shqipëria është një ndër vendet me produktivitetin më të ulët të punës në Europë. Tani bizneset eksportuese po përballen me rreziqe të larta, që vijnë si nga rritja e kostos së punës, por paralelisht edhe nga mbiçmimi monedhës vendase në kursin e këmbimit. Mbijetesa në një treg të globalizuar kërkon menaxhim më profesional dhe rritje të konkurrueshmërisë.
The solution to cope with the shocks that come from market forces cannot always be knocking on the doors of the state./Monitor
Lini një Përgjigje