FLASH
Shkruar nga Eduard Halimi
With the creation of the Albanian Development Bank, the Albanian government is returning to the banking sector, establishing direct control over a financial institution, something that had not happened since the 2000s...
Law passed in silence amid risks to integration, competition and money laundering
Monday, March 17, the last session of parliament before the May 11 elections, was the quietest day of parliament in this legislature. Annoyed by the release of the lists and annoyed by both journalists and sympathizers, the deputies saw fit not only not to discuss, but also not to be present.
The biggest beneficiary of this lack of debate was the majority, which managed to pass without opposition, with 70 votes in favor and 16 against (out of 140), a law that changes the structure of the Albanian financial system. Since 2004, when the socialist government privatized the Savings Bank, the Albanian banking system has been composed entirely of private banks. Currently, the country has 11 banks, all privately owned and without any state financial institution carrying out banking activities.
I have been closely following the developments in legislation and regulations that have shaped the financial system in Albania for the past 20 years, both in the public and private sectors. For over 7 years, my team has been advising some of the country’s leading banks. Our banking system is well regulated, although it has not been without challenges and criticism. In the last decade, serious questions have been raised about the presence of banks registered in tax havens and about the “debt to pay off debt” microcredit schemes created with the permission of the government and which have burdened over 100,000 Albanian citizens who are victims of this scheme!
With the creation of the Albanian Development Bank, the Albanian government is returning to the banking sector, establishing direct control over a financial institution, something that had not happened since the 2000s. After the elections of May 11, the new government will be the one that will have the management of the first state bank in Albania in hand, taking a power that it did not have until now. I do not believe that the deputies have even read the law they voted for when they gave the government that will emerge after May 11, a power that belongs to the parliament and not the government. Let's look at it carefully by analyzing the practices of European countries!
I. Government Development Bank: How will it function? The role of the government and parliament!
With a law with a total of 28 articles, the Development Bank is a government bank, based on its organization and management structure.
It will operate as a joint-stock company, with the government holding at least 51% of the capital. Its organizational structure is based on four main bodies, which perform specific functions in the management and supervision of the institution: the General Assembly, the Supervisory Council, the Board of Directors and the Internal Control Committee.
1. The General Assembly is the highest decision-making body of the bank and is composed of shareholders, with the state being the main shareholder, with at least 51% of the capital.
2. The Supervisory Board is the body that oversees the bank's activities and decides on its long-term strategy. It consists of 5 to 7 members elected by the General Assembly. (Government)
3. The Board of Directors is the executive body that manages the daily activities of the bank. It consists of the General Director and members appointed by the Supervisory Board.
4. The Internal Audit Committee is responsible for monitoring the financial integrity of the bank. It consists of 3 members elected by the General Assembly (the government again in the majority)
II. The Role of the Government in the Albanian Development Bank and the Parliament
While the government has a central role in the functioning and administration of the bank, through its participation as the main shareholder and through representatives in the governing bodies, the Parliament is non-existent. The government has direct influence on the policies and strategy of the bank, being the main shareholder and through supervision by the Council of Ministers. The Parliament is only informed (recognized) and it has no role in its supervision (Article 23 of the law).
III. Clashes with European Models
1. Government bank or under the supervision of Parliament?
In France, Germany and Italy, development banks report to Parliament. In all European development bank models, parliamentary oversight is essential to avoid mismanagement and abuse of public funds:
• France - Caisse des Dépôts et Consignations (CDC): Article L518-2 of the Monetary and Financial Code places this bank under the direct supervision of Parliament.
• Italy - Cassa Depositi e Prestiti (CDP): According to Law No. 197/2003, CDP is a joint-stock company, but its activity is supervised by a parliamentary commission.
• Germany - KfW Bankengruppe: The KfW Act places this bank under the supervision of the Bundestag. The legislative body (Bundestag and Bundesrat) exercises indirect supervision by appointing 14 members (7 members each) out of a total of 37 members to the Administrative Board, Article 7 of the Act. However, there is no direct supervision as in the case of France.
In Albania, where the government seems to fear or be intimidated by parliamentary control, the BZH has no form of oversight by Parliament, leaving it vulnerable to the political influence of the government. In no European model do we find a bank that depends on the government but is not supervised by Parliament.
Problems with government banks in France
Banka qeveritare franceze, Caisse des Dépôts et Consignations (CDC), është përballur me disa çështje dhe polemika gjatë historisë së saj. Disa prej tyre përfshijnë:
• Investime të diskutueshme: Në vitin 2006, CDC bleu një pjesë të kapitalit të EADS (tani Airbus), të shitur nga DaimlerChrysler dhe Lagardère SCA, duke rezultuar në fitime të mëdha për shitësit dhe polemika mbi përdorimin e fondeve publike.
• Akuzat për konflikt interesi: Në vitin 2009, një filial i CDC-së, Société Nationale Immobilière (SNI), u akuzua për konflikt interesi gjatë blerjes së 26,000 banesave nga kompania Icade. Një raport i Gjykatës së Llogarive (Cour des Comptes) në vitin 2013 vuri në dukje veprime të dyshimta që mund të kenë dëmtuar interesat e organizatave të strehimit social.
• Kritika mbi menaxhimin e fondeve: Në vitin 2015, Gjykata e Llogarive kritikoi një plan të shpërndarjes së aksioneve falas, i zbatuar midis 2007 dhe 2010, që rezultoi në shpërndarjen e 8.62 milionë eurove për 60 punonjës. Në mars 2021, Gjykata e Disiplinës Buxhetore dhe Financiare dënoi një ish-president të CDC me një gjobë prej 100,000 eurosh për këto praktika.
Këto raste tregojnë se edhe në modelet ku ekziston mbikëqyrja parlamentare, bankat qeveritare mund të përballen me abuzime. Megjithatë, kontrolli i rreptë i Gjykatës së Llogarive dhe Parlamentit ndihmon në ekspozimin dhe ndëshkimin e këtyre praktikave.
2. Financimi i Bankës Shqiptare të Zhvillimi, një problem më vehte.
Në modelet evropiane, bankat zhvillimore nuk mbledhin fonde të drejtpërdrejta nga qytetarët, por përdorin instrumente të mbrojtura nga ligji dhe mbikëqyrja financiare.
Në Shqipëri, ligji lejon që Posta Shqiptare të pranojë fonde nga publiku, por pa rregulla të qarta për mbrojtjen e depozitave.
Nuk dihen ende aksionarët privatë (49%), por bazuar në përvojën e mëparshme, pritet të jenë klientë të qeverisë.Shqetësimi kryesor është transparenca e burimit të fondeve. Shqipëria është në qendër të hetimeve për pastrimin e parave, dhe mungesa e mbikëqyrjes financiare për këtë bankë rrit rrezikun e përdorimit të saj për kapital të dyshimtë. Dergimi i fondeve te publikut me postë përbën jo vetëm risi në një vend Europian por edhe ekspozon një rrezik të madh ndaj pastrimit të parave.
IV. Përplasjet me Kushtetutën dhe legjislacionin rregullator!
1. Raporti me Bankën e Shqipërisë
Banka e Shqipërisë (BSH) është institucioni i vetëm që rregullon dhe mbikëqyr sektorin bankar, sipas nenit 161 të Kushtetutës dhe Ligjit nr. 8269/1997 për Bankën e Shqipërisë. Vetëm BSH ka të drejtën të licencojë dhe mbikëqyrë institucionet financiare në vend. BSH ka për detyrë të ruajë stabilitetin monetar dhe financiar, duke mbikëqyrur të gjitha subjektet bankare.
Përplasja me Ligjin e ri për BZH:
• Neni 22 i ligjit për BZH: Banka do të raportojë te Banka e Shqipërisë vetëm për qëllime statistikore, por jo për mbikëqyrje financiare.
• BZH do të pranojë fonde nga publiku përmes Postës Shqiptare, një praktikë që në çdo rast tjetër do të kërkonte licencim dhe mbikëqyrje nga BSH, por ligji e përjashton nga ky detyrim.
• BZH do të emetojë instrumente financiare të garantuara nga shteti, por nuk do të ndjekë rregullat e tregut të kapitalit.
Rreziku Ligjor: Ky përjashtim dobëson kontrollin mbi stabilitetin e sektorit bankar, bie ndesh me nenin 161 të Kushtetutës dhe rrit rrezikun e pastrimit të parave. (shih më poshtë)
2. Mungesa e Mbikëqyrjes Parlamentare
• Sipas nenit 23 të Ligjit për BSHZH, banka raporton vetëm në Këshillin e Ministrave, ndërsa Parlamenti thjesht “njoftohet” nga Komisioni për Ekonominë dhe Financat.
• Në modelet evropiane, bankat zhvillimore raportojnë drejtpërdrejt në Parlament, për të siguruar llogaridhënie dhe transparencë.
Problemi ligjor: Mungesa e një kontrolli parlamentar e bën BZH një institucion të mbyllur dhe të ekspozuar ndaj abuzimeve politike.
3. Ndikimi i Bankës së re të Qeverisë në konkurrencën bankare
a. Një lojtar i ri me avantazhe të padrejta në treg
Neni 11 i Kushtetutës përcakton bazat e veprimtarisë së lirë ekonomike, barazinë para Kushtetutës dhe ndalon kufizimet apo monopolet. Banka (BZH), si një institucion shtetëror financiar, do të ketë një pozitë unike dhe avantazhe të konsiderueshme ndaj bankave private. Ndryshe nga bankat e tjera, të cilat operojnë sipas rregullave të tregut dhe duhet të mbajnë përgjegjësi të plotë për humbjet dhe kapitalin e tyre, BZH do të ketë mbështetje të drejtpërdrejtë nga qeveria, duke e favorizuar në mënyrë të padrejtë.
Avantazhet që e çojnë në deformim të konkurrencës përfshijnë:Kapital i garantuar nga shteti – Ndërkohë që bankat private financohen nga aksionarët dhe depozituesit, BZH mund të përdorë fonde publike dhe të ketë akses në financime shtetërore.
Risk i ulët për investitorët – Bankat private përballen me rreziqe tregu dhe humbje financiare, ndërsa BZH ka garanci shtetërore, duke ulur presionin mbi kapitalin e saj.
Ky favorizim krijon një konkurrencë të pabarabartë në treg, duke dëmtuar bankat ekzistuese private dhe duke penguar zhvillimin e një tregu të hapur dhe të ndershëm duke sfiduar dhe parimet e nenit 3 të ligjit 9121/2003 i ndryshuar, " Për mbrojtjen e konkurencës".
b. A do të ndikojë Banka e re e Qeverisë në kreditimin e sektorit privat?
Një nga shqetësimet më të mëdha është ndikimi i BZH në tregun e kredive. Duke pasur kapital shtetëror dhe politika kreditimi të drejtuara nga qeveria, kjo bankë mund të ofrojë kredi me kushte më të favorshme se bankat private, duke i nxjerrë ato jashtë tregut në disa segmente financiare.
Pasojat e mundshme për konkurrencën mund të jenë:
• Deformimi i tregut të kredive – Nëse BZH ofron kredi me norma më të ulëta, bankat private do të përballen me vështirësi në ruajtjen e klientëve.
• Favorizimi i klientëve të qeverisë – Ekziston rreziku që BZH të japë kredi për projekte të afërta me interesat politike të qeverisë, duke kufizuar qasjen në financime për sektorë të tjerë të tregut.
• Ndikimi në standardet e rrezikut – Bankat private përdorin analiza të thelluara për miratimin e kredive, ndërsa BZH, e orientuar nga qeveria, mund të japë kredi të rrezikshme, të cilat mund të mos jenë të qëndrueshme financiarisht.
Kjo mund të çojë në një efekt domino ku bankat private reduktojnë kreditimin, sektorët e biznesit mbeten të varur nga një bankë shtetërore dhe risku financiar për qeverinë rritet ndjeshëm.
c. Pjesëmarrja e qeverisë si lojtar në një treg privat
Në Shqipëri, bankat kanë qenë historikisht private që nga vitet 2004, dhe shteti nuk ka pasur një rol aktiv në sistemin bankar. Me krijimin e një banke shtetërore, qeveria nuk është më vetëm rregullator, por edhe konkurrent.
Ky është një konflikt interesi i madh, sepse:
• Banka Qeveritare do të jetë e mbrojtur nga rregullat që zbatohen për bankat e tjera private, duke marrë përparësi në treg.
• Qeveria mund të ndërhyjë në politikat financiare të bankës për qëllime politike dhe jo domosdoshmërisht për zhvillim ekonomik të qëndrueshëm.
• Bankat private mund të pengohen të zgjerohen ose të ofrojnë produkte të reja, pasi një institucion shtetëror me financim të garantuar mund të dominojë tregun.
Në asnjë ekonomi të lirë nuk lejohet që shteti të jetë njëkohësisht konkurrent dhe rregullator i tregut, pasi kjo krijon një ambient të padrejtë për sektorin privat.
d. Rreziku i pastrimit të parave dhe ndikimi në tregun bankar.
Një tjetër shqetësim i madh është rreziku i pastrimit të paravepërmes BZH. Bankat private ndjekin standarde të rrepta ndërkombëtare për parandalimin e pastrimit të parave (AML)ndërsa BZH do të operojë me fonde publike dhe private, duke krijuar një mundësi për kapital me burim të paqartë.
Ndërsa sektori bankar shqiptar ka qenë në qendër të vëmendjes për pastrim parash dhe një institucion i ri shtetëror pa mbikëqyrje të plotë nga Banka e Shqipërisë dhe institucionet ndërkombëtare mund të përkeqësojë këtë situatë.
Nëse BZH nuk zbaton rreptësisht rregulloret e parandalimit të pastrimit të parave, Shqipëria mund të përballet me probleme në raportet ndërkombëtare dhe të dëmtojë imazhin e sektorit të saj financiar dhe po ashtu integrimin.
Rastet e publikuara në hetime e dosjeve të fundit tregojne dërgime të vlerave të mëdha financiare nëpërmjet trasportit ajror, detar (Dosja Toyta Yaris dhe banda e Elbasanit) janë maja e ajbergut për pastrimin e parave në fushën e ndërtimit.
V. Përfundime
The Law on the Bank of Albania poses major challenges to economic development, banking competition and the protection of public funds. It constitutes a violation of European practices and constitutional standards. The new government bank could lead to distortion of competition by obtaining unfair advantages in the banking market. While political influence on lending increases the risk of it being used for the interests of the government rather than the economy, there is a high risk of money laundering through this bank, as clear and strict supervision is lacking.
Albania is clearly creating a model that does not follow any European standards, as there is neither parliamentary control nor a clear separation between the government and the bank, which could harm the country's integration into the EU.
On May 11, Albania will not only have a new government, but also a new owner of a state-owned bank, the creation of which remains fraught with uncertainty and great risks.
Lini një Përgjigje