FLASH
Shkruar nga Edi Rama
This is how the founding father of free, independent and democratic Kosovo spoke, convinced that in the arena of the great political game, the knights of ideals must descend to the land of strategic calculations.
Ibrahim Rugova, the founding father of the free, independent and democratic Kosovo, was an Albanian who emerged from the mountain ridges of our history, an intellectual who emerged from the collection of portraits of the romantic period, a politician who was beaten with oil and vinegar. of the patriarchal ode, a leader as if he was created to be unable to fit into any ready-made frame, a figure that even today is very difficult to summarize as a whole without compromising the harmony between the parts.
He was and remains the most atypical of Albanian politicians, unrepeatable, inimitable, inexplicable to the end with the way and the way he managed to impose on people the path of flowing water that seems to stay in place as it forms the bed of own.
"Ibrahim Rugova, president without a palace and without a nation, fighter of ideas, fighter of peace, a persistent and lonely man who sent his people to a future that would only be good, where history passed close to him" - writes Ismail Kadareja. Where on May 24, 1992, in the so-called election, he declared himself President of Kosovo for the first time, he had the courage of a genius for the fact that he did not risk his life, but risked something even more important, what life creates and leaves behind, the name and personality. It was a quixotic act in the eyes of many; for me, very similar to the act of the solitary appearance of General de Gaulle, when alone and ridiculed he broadcast the epochal message on the radio from London on June 6, 1944. "After such a heavy cloud of our blood and tears, here the sun appears of our majesty".
Like de Gaulle, some mocked Ibrahim Rugova, many ignored him, almost everyone underestimated him, some out loud and some under his breath, and others followed him with a kind of pity, which is the pity of someone who in despair gives a chance to what seems quite impossible, but I don't believe that anyone in those beginnings really understood what, maybe even he himself, did not see as a path with a safe exit, no, no, but he took it as a step in the dark, driven by the inability to stand still.
“Nuk mund të merrem me letërsi kur shoh se në rrugë vdesin njerëzit e mi”, – shkruan Ibrahim Rugova. “Një president i zgjedhur pa pallat dhe pa komb”, – siç thotë Kadareja, një njeri vetëm dhe i vetëm, i cili mes zallamahisë që e rrethonte i dha popullit të vet një forcë të panjohur dhe pa përdorur ndonjëherë, së paku në këtë pjesë të botës ku ne jetojmë, forcën këmbëngulëse të ujit që gërryen gurin pa ngut, pa përplasje, pa zhurmë, duke ulur si Gandi përballë kohës me një besim të verbër tek aleanca me kohën dhe duke vënë një bast të pamundur të durimit në një mjedis social si ai i shqiptarëve, ku ju e dini më mirë se unë, durimi është mall i rrallë, por kur në ato kohë ishte bërë dhe sinonim i nënshtrimit.
Presidenti i shpresës në mes të shtypjes së çdo shprese kishte jetuar deri aty mes librave dhe joshjes ndaj kritikës letrare në rrethana tejet të rënda për Kosovën ku pasioni i studiuesit për dijen dhe për fjalën e shkruar, iu bë trualli ku u zhvillua përgjegjësia e intelektualit zëdhënës të popullit të vet dhe pikërisht në atë zhvillim e sipër, refuzimin estetik për të cituar titullin e njërës prej veprave të tij shkruar në 1987, ai e ktheu në një refuzim politik, i cili herë merrte formën e predikimit në shkretëtirë, herë merrte trajtën e profecisë në një horizont imagjinar shprese, herë bëhej thirrje ndërgjegjeje ndaj botës për të drejtat e Kosovës, herë dëgjohej si thirrje urtësie në veshët e opinionit në Kosovë.
“Lufta jonë është paqësore, jo e dhunshme. Ajo është e dinjitetshme” deklaronte Rugova, me një kokëfortësi çarmatosëse të një lideri krejtësisht të pazakonshëm për Ballkanin e kthyer edhe njëherë në fuçi baruti në mes të Europës, në një kohë kur ju e dini të gjithë shumë më mirë sesa kushdo tjetër kur fare pak mes atyre shumë pak syve të kthyer nga Kosova, ishin ata që arrinin ta lexonin dhimbjen e Kosovës.
Teksa kjo lagje e Europës mbytej nën renë e gjakut dhe të lotëve duke u shpartalluar nga të katër anët nga dhuna e konflikteve etnike, qasja e prijësit paqësor të Kosovës, gërryente me qetësinë e ujit gurin e ndërgjegjes së fuqive të mëdha dhe falë profilit thuajse ekstravagant të lidershipit të tij paqësor, por edhe të sharmit të posaçëm të personalitetit të tij, e vërteta e popullit të dhunuar të Kosovës nisi pak e nga pak të fillojë të shquhet si një gur për t’u çmuar në një llum padrejtësie historike.
Zëri i ulët i Ibrahim Rugovës filloi të kumbojë nga thellësia e një pusi vdekjeprurës ku po mbytej krijesa ideologjike e Jugosllavisë dhe qasja e tij zgjuarsisht e butë, por këmbëngulësisht dinjitoze përballë një armiku brutal, në një kohë egërsisht të pamëshirshme, besimi i tij i palëkundur tek arsyeja edhe në mes të shkatërrimit të luftës, e kthyen Ibrahim Rugovën në një figurë gjysmë luftarake, gjysmë profetike, herë me parzmoren e kokëfortësisë, herë me kryqin e përunjësisë, herë hero që shfaqej, herë murg që zhdukej.
Në vitet ’90, ndërsa Kosova po përballej me një nga kapitujt e saj më tragjik, ai themelon Lidhjen Demokratike të Kosovës dhe ulet në kolltukun e arsyes, brenda një kinemaje urrejtjeje. Një president pa pallat dhe pa komb, që falë vetëm personalitetit të tij dhe asgjëje tjetër, pritej në Shtëpinë e Bardhë, pritej në 10 Downing Street në Londër, pritej në Quirinalen në Romë, pritej në audiencë nga Papa Gjon Pali në Vatikan, duke e zgjeruar si një përrua shtratin e vet, vëmendjen ndërkombëtare ndaj çështjes së Kosovës dhe duke ushqyer besimin e palëkundur ndaj zgjidhjes paqësore pa rënë kurrë pre’ e tundimit për t’u ngutur dhe pa u kthyer kurrë në Kosovë nga këto takime krejt të paimagjinueshme për dikë, që faktikisht përfaqësonte dhembjen e një populli, por nuk përfaqësonte asnjë lloj shteti, asnjë lloj institucioni tjetër, ndërkohë që koka e tij që e mbante lart kur fliste me ta, rrinte ulur këtu në Kosovë dhe gjuha e tij predikonte vetëm durim.
Udhëheqja e Rugovës gjatë asaj periudhe pati një aftësi shumë të rrallë për ta lidhur fatin e vendit të tij të panjohur me fatin e botës demokratike, për ta integruar shqetësimin ekzistencial të një province të shtypur të ish Jugosllavisë në gjeopolitikën globale, duke bërë bashkë qëllimin e lartë dhe mjetin e urtësisë dhe duke e kthyer në kapital çdo hap të gabuar të rivalëve dhe të armiqve, si dhe duke i dhënë Kosovës të vetmen pasuri natyrore të mundshme, miqtë e saj ndërkombëtarë.
Në 16 dhjetor 1998 në selinë e Parlamentit Europian, Rugova u nderua me çmimin “Saharov’’ për të drejtat e njeriut dhe lirinë e mendimit dhe la në librin e fjalimeve të asaj salle një adresim që sot pas 26 e kusur vitesh, është dhe më aktual se ditën kur u mbajt nga prijësi i rezistencës paqësore.
“Unë do të doja të theksoj që zgjidhja më e mirë për Kosovën është pavarësia, kuptohet, me të gjitha garancitë për serbët që jetojnë në Kosovë. Pavarësia e Kosovës do të lejojë kthimin e paqes dhe stabilitetit në këtë pjesë të Europës, duke filluar me Shqipërinë, Maqedoninë e madje dhe me Serbinë. Pavarësia e Kosovës do të përbëjë një faktor stabilizues në rajon. Shpresoj dhe uroj që Kosova një ditë do te ketë një vend në këtë institucion të nderuar të Parlamentit Evropian, – siç thoshte mësuesi im i dashur Roland Bart, “politika fillon me në dëshirë dhe pastaj ajo dëshirë kthehet në veprim.””
Kështu fliste Ati themelues i Kosovës së lirë, të pavarur dhe demokratike, i bindur se në arenën e lojës së madhe politike kalorësit e idealeve duhet të zbresin në tokën e llogarive strategjike. Se aleatët dhe arbritrat e jashtëm kanë po aq rëndësi sa vullneti politik i brendshëm, se dogmatizmi dhe kryeneçësia provinciale herët apo vonë kthehen në një ndëshkim shumë të kushtueshëm për popujt e udhëhequr me arsyen e pasionit dhe jo me pasionin e arsyes.
“Ne jemi për një zgjidhje paqësore të problemit të Kosovës” – shprehej ai dhe nënvizonte, “në bashkëpunim të plotë me miqtë ndërkombëtarë dhe duke respektuar ligjet ndërkombëtare”.
Ai jo vetëm nuk gabonte, por në përvojën e tij që e krijonte përmes këtyre adresimeve linte dhe një trashëgimi të vyer për brezat e ardhshëm dhe pikërisht nga këmbëngulja gërryese e përroit që rrodhi urtësisht, u bë e mundur dhe hapja e shtratit ku mori jetë Ushtria Çlirimtare e Kosovës.
Sot është më e qartë se kurrë se pa Ibrahim Rugovën nuk do të kishte patur Ushtri Çlirimtare të Kosovës sepse pa luftën që ai filloi në paqe, nuk do të ishte arritur kurrë paqja e fituar me luftë, se pa miqtë e mëdhenj që Ibrahim Rugova ia bëri Kosovës, pushkët e UÇK-së nuk do të jehonin dot mbi Beograd përmes bombave të NATO-s. Ndërsa kohët që paqja të kërkonte luftën, që lufta të mundësonte paqen, mund të mos kishin ardhur kurrë.
Me fjalët “i vetmi kompromis për Kosovën është pavarësia dhe ky është optimumi i të gjithë shqiptarëve në rajon’’ dhe me strategjinë e tij të paqes për të fituar luftën, Ibrahim Rugova dëshmoi se e para; besnikëria ndaj parimeve është mbytëse pa largpamësinë dhe e dyta; paqes së plotë i duhet diçka esenciale më shumë sesa fitorja e luftës me armë, i duhet shikimi i të shkuarës me sytë e të ardhmes dhe jo shikimi i të ardhmes me sytë e të shkuarës.
Dhe është shumë për të qarë hallin sot, që pas kaq shumë vitesh duket sikur Ibrahim Rugova mbetet i vetmi në këtë shtet që e dinte se të kesh paqe të plotë, nuk do të thotë thjesht të arrish në mungesë konflikti, por të vendosësh një drejtësi afatgjatë brenda dhe përtej kufijve. Por Rugova kishte kuptuar – dhe e gjithë rruga e tij e rrezaton këtë, – edhe një të vërtetë që shumëkush sot e gëlltit me vështirësi ose e refuzon fare që ta gëlltisë, të vërtetën se për të realizuar një drejtësi afatgjatë, asnjë popull nuk është i vetëmjaftueshëm, nuk vlen asnjë lekë bindja e atyre që na ndjekin me fanatizëm nëse nuk arrin të bindim edhe kundërshtarin.
Udhëheqja e vërtetë në kërkim të paqes së plotë matet jo nga aftësia për të ngritur gur pas guri, kulla ngujimesh kinse parimore, por nga mjeshtëria për të ndërtuar metër pas metri kullat e bashkëpunimit dhe ëndrra për t’i patur që të gjitha menjëherë përmes një fitoreje absolute jo rrallë shndërrohet në makthin e humbjes së shumëçkaje për breza të tërë.
E në këtë pikë, mësimi i Ibrahim Rugovës është i jashtëzakonshëm. Është mësimi i madh për të gjithë ne sepse na kujton që sado të mëdhenj dhe sado të mbështetur të jemi nga njerëzit tanë, mbetemi një popull i vogël në dy shtete të vegjël që siç thoni ju në Kosovë: “nuk kemi qare pa miqtë dhe aleatët e mëdhenj”.
Ndikimi i Rugovës nuk ishte i kufizuar vetëm nga arritjet politike ai ishte një ikonë kulturore që mbështeste ruajtjen dhe promovimin e trashëgimisë së pasur. Të gjithë miqtë e afërt të tij më të cilët unë kam pasur mundësinë të bisedoj, por dhe nga takimi me të në shtëpinë e tij, është shumë e qartë që ai kishte një adhurim pa kushte për Shqipërinë dhe ua njihte mirë shqiptarëve si vuajtjet dhe krenarinë, si ndjeshmërinë dhe besnikërinë. Dhe edhe në momentet më të vështirë për Kosovën ai ngulte këmbë që Shqipëria të mbahej parasysh duke e kuptuar si askush tjetër se dallimet politike mes dy shteteve janë një gjë dhe fatet të përbashkëta të një kombi janë një gjë krejt tjetër.
Duke qenë se ai vinte nga shtrati i kulturës, ishte një lexues i shpirtit të kombit që e kuptonte dhe nga brenda se shpirti i kombit qëndron mbi kulturën, mbi gjuhën, mbi traditat e veta, por dhe këto i thotë ai, edhe në ndërthurjen dhe në pikëtakimet me kulturat e tjera, çka i jepte vizionit të tij për një Kosovë multi etnike dhe demokratike, një dimension krejt progresiv dhe befasues për kohën dhe njëkohësisht një përmasë europiane të atij dimensioni që sot edhe në Europë duket se po bëhet gjithmonë e më shumë uji i pakët.
Ai ishte i bindur se dialogu ndërkulturor i shërbente themelit të përbashkët të një shoqërie të ngritur jo mbi mërite e së shkuarës, por mbi projektet e të ardhmes. Ai thoshte, “jemi europianë, besojmë në Zot dhe në demokracinë perëndimore” dhe kështu i ftonte brezat e rinj të mendojnë dhe të veprojnë si qytetar të ardhshëm të një kontinenti gjithnjë e më të integruar përmes vlerave të demokracie dhe jo i pengjet e një mallkimi historik që ripërtërihet duke pirë helmin e ndasive të kaluara.
Ai e dinte shumë mirë që pas gjak humbjes vjen paqja dhe s’ka sesi të ndodhë ndryshe, por madhështia e tij qëndron në faktin se ai paqen e plotë nuk e shihte si poshtërim të të mundurve, por si ngadhënjim të së porsalindurve.
Miqtë e tij të afërt më kanë thënë se gjatë sëmundjes ai kishte vetëm një pishman përballë vdekjes që i afrohej, të cilën nuk e shihte fare si problem, në kuptimin se ndjehej një njeri në dispozicion të jetës me humanizmin e tij, por në të njëjtën kohë edhe qartësisht i penguar se “nuk ia qitën pikën jashtë”, – thoshte për njohjen e plotë të pavarësisë së Kosovës.
Ajo pikë tashmë ka dalë jashtë, ka dalë jashtë në mënyrë të pakthyeshme por sfida e ndërtimit të paqes së plotë rugoviane mbetet një sfidë e hapur, aq më tepër në një kontekst të ri gjeopolitik për të gjithë Europën.
Today, the peoples of the Balkans have a moment of historical opportunity in a context of historical danger. The chance to advance a project of dialogue and orientation towards the future, each heavy stone in its own place and at this point Kosovo is a heavy stone in its own place, which no one can play from the country, but it is also a a heavy stone instead of itself that should take its place among all the stones of the international community, fully shaping the subjectivity of the international self or then we enter the path that leads backwards and that is very well known what consequences it has in this area of Europe, where Rugova was so aware and therefore so motivated, so mobilized, so committed to avoiding the second at all costs, inspiring the first even at the time when, as Kadareja says, he was a president without a palace and without a nation.
And to realize this mission as a chance of time, we will bring Europe to the Balkans, much earlier than we bring the Balkans to Europe, and for this there is no more inspiring source than the current Albanian situation after the fall of the dictatorship in Albania and after the dissolution of Yugoslavia and the independence of Kosovo, how much the work and life of Ibrahim Rugova. President D'Alema, Monsignor Paglia spoke here as friends of Ibrahim Rugova, but they did not speak well with superlatives about Ibrahim Rugova because he was their friend, but Ibrahim Rugova was their friend because he was someone they can talk about today with superlatives. And in this sense, he is a model, he is a reference point, he is a historical leader, both of that world and of the new world that we want to have here in this part of Europe, but also a model citizen of a common continent, a symbol of a non-haughty pride, of a wisdom of non-demagogic activism, of self-confidence as tolerance of people and hope that nurtures understanding and where understanding seems impossible and avoids conflict and where conflict is inevitable. And as we remember today the bitter sacrifices, but also the colossal achievements of a Kosovar who, without the dedication, endurance and strength of Ibrahim Rugova's example, might not exist today, the best way to honor his legacy is to pledge to strengthen the necessary bridges that connect us with others, trusting the passion of reason and not the reason of consequence in order to gain complete peace and not lose the peace we have.
Lini një Përgjigje