FLASH
Shkruar nga Pamfleti
Antonio Gramsci remains one of the most paradoxical and influential figures in 20th-century Italian political thought. From prison he built a “concrete philosophy” based on historical analysis, culture, and cultural hegemony, renewing Italian Marxism and giving the left a political vision that influenced Italy for decades. Although the world he envisioned has changed radically, many of his insights about power, culture, and the construction of political narratives remain relevant.
There are a series of paradoxes in the personality and thought of Antonio Gramsci.
The first paradox is his “concrete philosophy.” Another is the fact that he was “forced” to become a philosopher, because his first profession and concern was politics, and it was politics that led him to prison. There he became a philosopher out of necessity.
Another paradox is related to the very structure of his thought. Gramsci did not leave behind an organic and classically constructed philosophical system. His thought is spread across about thirty prison notebooks and thousands of articles published in the newspapers he founded during his lifetime: “La Città Futura”, “L'Ordine Nuovo”, “L'Unità”. The notebooks are deeply non-linear and often difficult to interpret.
And yet, perhaps there is no thinker in 20th-century Italian history who, after his death, has had a greater impact on society, culture, and politics than Gramsci.
The construction of Gramsci's image as a political thinker, as the theorist who could provide the conceptual basis for a mass party, is largely due to Palmiro Togliatti. It was he who published "Prison Notebooks" immediately after World War II and who built the concrete action of the Italian Communist Party on Gramscian thought.
Only a few decades later, the Gramscism constructed by Togliatti began to be questioned. During the 1980s, the Italian left gradually moved away from Gramsci and ended up on political horizons very different from his.
Gramsci's thought was formed before World War I in Turin, at the university where he studied amidst great economic difficulties and where he met figures such as Togliatti, Terracini and Tasca.
The fundamental point of its formation was the conviction that the Marxism of the Second International was insufficient: too positivist, mechanical, and incapable of real political action, because it entrusted the solution of historical problems to the automatisms of progress and democracy.
At the same time, Gramsci comes into contact with the most advanced bourgeois thought of the time: Benedetto Croce, Giovanni Gentile, and Georges Sorel.
It is here that his distinctive Marxism arises: not an abstract and dogmatic theory, but a political theory built on the concrete and historical analysis of social processes and their contradictions.
Gramshi rinovon marksizmin italian duke i shtuar një dimension historik, etik dhe kulturor që më parë mungonte. Socializmi dhe komunizmi nuk duhej të ishin thjesht teori ekonomike, por një mënyrë alternative për të interpretuar historinë e Italisë dhe të Europës.
“Filozofia konkrete” e Gramshit nuk mendon në kategori abstrakte. Ajo mendon probleme reale.
Dhe problemi që mendoi Gramshi ishte Italia, një Itali e bashkuar keq dhe e ndarë nga dy kontradikta të mëdha: ajo mes Veriut dhe Jugut dhe ajo mes elitave dhe popullit.
Raporti Veri-Jug tregonte paaftësinë për të ndërtuar një unitet të vërtetë ekonomik dhe shoqëror. Italia ishte ngritur mbi dominimin e Veriut ndaj Jugut dhe mbi aleancën mes klasave parazitare jugore dhe borgjezisë veriore.
Ndërsa raporti mes elitave dhe popullit ishte po aq problematik, sepse elitat italiane ishin të afta vetëm për komandë politike, jo për hegjemoni reale kulturore dhe morale.
Në këtë kontekst, Gramshi ia beson proletariatit dhe socializmit detyrën për të ndërtuar unitetin e vërtetë të Italisë, diçka që borgjezia, sipas tij, kishte dështuar ta bënte dhe që përfundimisht ia kishte hapur rrugën fashizmit.
Prandaj, për Gramshin, detyra themelore ishte krijimi i një Italie “nacional-popullore”.
Ai kundërshton njëkohësisht dy devijime të së majtës:
pasivitetin mekanik të socialdemokracisë që priste triumfin automatik të socializmit;
dhe aventurizmin revolucionar të partive ekstremiste që besonin te revolucioni i menjëhershëm.
Për Gramshin, revolucioni nuk ishte vetëm marrje pushteti. Ishte ndërtim hegjemoni.
Hegjemonia ishte aftësia e një klase për t’i paraqitur interesat e veta si interesa universale të shoqërisë. Dhe kjo nuk arrihej vetëm me forcë ekonomike apo politike, por edhe përmes kulturës dhe intelektualëve “organikë”, të aftë për të prodhuar një vizion bindës të botës.
Kjo ishte detyra e madhe e së majtës: të ndërtonte një klasë intelektualësh që do t’i jepte partisë jo vetëm organizim politik, por edhe legjitimitet kulturor dhe moral.
Në gjuhën e Gramshit, nuk mjaftonte më “lufta e lëvizjes” — revolucioni i menjëhershëm — por duhej “lufta e pozicionit”: pushtimi gradual i hapësirave kulturore, sociale dhe politike të shoqërisë.
Këtu qëndron edhe përplasja e tij me Crocen.
Për Gramshin, Croce ishte shprehja më e lartë e botës borgjeze sepse i jepte pushtetit ekzistues një justifikim universal: historia liberale paraqitej si realizimi i lirisë.
Komunistët, sipas Gramshit, duhej të bënin të njëjtën gjë: të ndërtonin një vizion alternativ të historisë dhe të lirisë reale, jo formale.
Ata nuk duhej ta pranonin idenë se historia kishte marrë fund apo se rendi ekzistues përmbante tashmë të gjitha zhvillimet e mundshme të së ardhmes.
Pikërisht sepse besonin te historia si manifestim i lirisë, komunistët nuk duhej të mbeteshin peng të së kaluarës, por të ndërtonin “qytetin e së ardhmes”.
Ky sistem mendimi funksionoi për dekada dhe ndikoi fuqishëm kulturën dhe politikën italiane deri në vitet ’80.
But then the very economic and social structure of the West changed. Gramsci's central subject, the industrial proletariat, began to disintegrate. The world of work became more fragmented, more individualistic, and less organized as a class.
Gramsci had seen Fordism and Americanism, but could not foresee neoliberalism.
However, one of his strongest intuitions remains relevant today: politics cannot rely solely on economics, nor on emotional impulse or improvisation. It always passes through culture, the way political subjects are formed and the ability to construct a general vision of reality, what today is often called a "narrative". / Adapted from "Corriere Della Sera"
N D E R S H M E R I A eshte politika, qe te vehtja, familja e shoqeria. Librat me mijera faqe, gazeta, politiqene e cfaredo jane vetem dengla. Pse cdo femije adhurohet sepse eshte i paster, kaq.