FLASH
Shkruar nga Pamfleti
Since the middle of the 18th century, the Western world has been able to publicly discuss ethical issues without reference to Christianity. Modern thinking about morality, which starts from the assumption that gods don't exist, or at least don't intervene, is in its infancy.
But the ancient Greeks and Romans built powerful philosophical schools of ethical thought for more than a millennium, from the first professed agnostics, such as Protagoras (5th century CE), to the last pagan thinkers. Plato's Academy in Athens was not finally closed until 529 CE by the Byzantine emperor Justinian.
This long tradition of moral philosophy is a precious legacy of ancient Mediterranean civilization. It has prompted some contemporary secular thinkers, faced with the moral vacuum created by the decline of Christianity since the late 1960s, to revive the ancient schools of thought.
Less well known is the prescription for happiness (eudaimonia), supported by Aristotle. At his Lyceum in Athens, he developed a model for maximizing happiness that could be applied by individuals and entire societies, and is still relevant today.
It became known as "peripatetic philosophy", since Aristotle held philosophical debates while walking in the company of his interlocutors. The basic tenet of Peripatetic philosophy is this: the purpose of life is to maximize happiness by living virtuously, fulfilling your potential as a human being, and engaging with others—family, friends, and fellow citizens—in activities of mutual benefit.
Humans are animals, and therefore satisfaction in the responsible fulfillment of physical needs (eating, sex) is a guide to living well. But since humans are advanced animals, naturally tending to live together in settled communities (polises), we are "political animals" (zoa politika).
Humans must take responsibility for their own happiness as 'God' is a distant entity, who may control the motion of the universe, but has no interest in the welfare of humans, nor any providential function in rewarding virtue or punishing vice. immorality.
However, imagining a better and happier life is possible because people have innate abilities that allow them to promote individual and collective flourishing. These include tendencies to ask questions about the world, to think about action, and to activate conscious memories.
But what did Aristotle mean by "happiness" or eudaimonia? He did not believe that it could be achieved by accumulating good things in life – including material possessions, status or being a public figure – but was an inner and private state of mind. However, he did not believe that it was a permanent condition either.
For Aristotle, eudaimonia required the fulfillment of human potentials, which could not be achieved by satisfying physical needs. Nor did he believe that happiness is determined by the total proportion of our time spent experiencing pleasure, as did Socrates' student Aristippus of Cyrene.
Aristoteli këmbëngulte, se lumturia është e përbërë nga diçka më e madhe dhe e ndryshme, nga një grumbullim i përvojave të këndshme. Që të jemi të lumtur, ne duhet të mbështesim aktivitete konstruktive, të cilat ne besojmë se janë të orientuara nga qëllimi. Dhe kjo kërkon një analizë të ndërgjegjshme të qëllimeve dhe sjelljes sonë, dhe praktikimin e “etikës së virtytit”, dhe të “jetuarit mirë”.
Historikisht, shumë filozofë, si Egoistët, kanë pyetur nëse virtyti është në thelb i dëshirueshëm. Por, që nga mesi i shekullit XX-të, të tjerët rehabilituan etikën e virtytit dhe u përqendruan intensivisht mbi idetë e Aristotelit.
Filozofi i njohur grek, thotë se nëse lumturia nuk është e dërguar nga Zoti, atëherë ajo “vjen si rezultat i një mirësie, së bashku me një proces mësimi dhe përpjekje”. Çdo qenie njerëzore, mund të praktikojë një mënyrë jetese që do ta bëjë atë më të lumtur.
Sipas tij, lumturia është shumë më e vështirë të mbërrihet se sa kënaqësia. Por nuk është e pamundur. Ju nuk keni nevojë për pasuri materiale, forcë fizike apo një pamje shumë simpatike, për të filluar ushtrimin e mendjes tuaj sipas parimeve të Aristotelit, pasi mënyra e jetesës që ai mbron ka të bëjë me një përsosmëri morale dhe psikologjike, më shumë sesa një gjë që shtrihet tek pasuria materiale apo përsosmëria trupore.
Ai e pranon se ka edhe pengesa më të vështira:pasja e fëmijëve apo miqve që të zhgënjejnë plotësisht. Një tjetër është problemi më i vështirë me të cilin përballet çdonjeri prej nesh: humbja e fëmijëve, dhe miqve nëpërmjet vdekjes.
Megjithatë, është sërish e mundur që të jetohet mirë edhe pas fatkeqësive të tilla. Në këtë kuptim, Aristoteli është një optimist moral. Ai ka meritën, se pa shumë kohë përpara Sigmund Frojdit, se instinktet tona biologjike janë më të natyrshme se sa të sjellurit në mënyrë të moralshme.
Kjo e bën etikën e tij, të pajtueshme me psikoanalizën moderne. Një ide inovative aristoteliane, është se emocionet që supozohet të dënueshme, madje edhe zemërimi dhe hakmarrja, janë të domosdoshme për një psikikë të shëndoshë.
Në këtë drejtim, filozofia e Aristotelit kontrastron me pikëpamjen stoike sipas së cilës zemërimi është irracional dhe një formë e çmendurisë së përkohshme, që duhet të eliminohet. Vetëm se sipas tij emocionet e tilla duhet të jenë të pranishme në sasinë e duhur, “mesatare” ose “të kuptueshme”.
Zemërimi është gjithashtu thelbësor për një personalitet që ecën në jetë. Një individ apatik që nuk zemërohet kurrë, që nuk ngre zërin për veten ose vartësit e tij kur duhet, dhe nuk mund të arrijë lumturinë. Megjithatë, zemërimi i tepërt apo i njerëzve, është diçka e gabuar dhe shihet prej tij si një ves.
Ndërkohë Aristoteli është një utopik. Ai imagjinon mundësinë që të gjithë njerëzit do të jenë një ditë të aftë të kuptojnë potencialin e tyre, dhe ta shfrytëzojnë plotësisht atë. Ai parashikoi një botë futuristike, në të cilën përparimet teknologjike, do ta bënin të panevojshme punën e njeriut.
Edhe teoria politike e Aristotelit ishte fleksibël.
Ju mund të jeni një kapitalist apo socialist, një biznesmen apo një punonjës humanitar, të votoni për thuajse çdo parti politike, dhe të jeni sërish jeni një aristotelian i qëndrueshëm. Aristoteli e dinte se njerëzit konfliktohen mes tyre, kur të mirat materiale janë të pakta:”Varfëria është prindi i revolucionit dhe krimit”.
Thanks to his insistence on basing political theory on the basic needs of mankind, Aristotle created the most advanced economic ideas that ever appeared in his time, and this was the reason why Karl Marx admired him.
A climate change denier could find no encouragement in Aristotle. He would raise the alarm from that time on the damage that man was causing to the environment. Because of his unique mental capacity, Aristotle says that an evil man can do 10,000 times more harm than an animal. / "Aeon.co"- "bota.al"
Lini një Përgjigje