FLASH
Shkruar nga Pamfleti
In the center of Skopje, near a former cinema, there is a beauty salon called "Charm".
Modest in size and only able to serve a few customers at a time, Charm was opened in 2019 by an American citizen and resident of the Pacific island of Saipan named Shawn Andre Scott.
A year earlier, Scott had founded a company in the capital of North Macedonia and transferred 405,000 euros of founding capital from Hawaii. He employed 13 people to staff the salon. And in return, the government of North Macedonia gave him a passport, publishing the decision in the minutes of the session of June 22, 2021.
Under Macedonian law, the government can grant citizenship to anyone willing to invest at least 400,000 euros and employ at least 10 people for a minimum of one year. The Ministry of Finance must judge that the investment is of interest to the country. But was the "Charm" salon really that interesting?
About 18 months after becoming a citizen, Scott withdrew €80,000 of his initial investment, citing business downsizing and staff cuts. Today, the salon is run by another company. Scott is gone and his company, Best Trading Company, has, on paper, only one employee. The company is managed by a person named Kyhong Peng from Cambodia.
"He is not in North Macedonia," said a lawyer from Skopje who previously worked with Scott and asked not to be named. But he still has a Macedonian passport. Also a Bulgarian passport. The question is why and how, given two decades of US media coverage of Scott's controversial business dealings?
"Trail of Lawsuits and Accusations"
Scott, 57, is a US citizen but, according to media reports, left for the Virgin Islands and is now said to be in the Mariana Islands, of which Saipan is the largest. From there, he manages two companies – Bridge Capital, which deals in the sale of real estate, and Cambodia-based Angkor Capital Specialized Bank, which provides loans for the purchase of real estate.
In 1994, Scott appeared in the world of gambling, opening a casino with a limited license in a suburb of Las Vegas; a few years later, he applied for a permanent license, but changed his mind when the US regulator opened an investigation into his accounting practices. Scott sold the firm.
A decade later, he was attracting the interest of the American media.
Describing Scott as a "rich young entrepreneur", in June 2004 the Washington Post reported that he was behind an attempt to legalize slot machines in the US capital, despite having been denied or failed to withdraw gambling licenses in five US states after regulators found evidence of "financial mismanagement, irregular accounting practices and hidden partnerships".
Again, in 2017, the Portland Press Herald reported on a bid by Scott, with his sister, to build a casino in Maine. She said that numerous investments by Scott around the country, mostly in casinos, "had left a trail of lawsuits and allegations of fraudulent practices" but that he had emerged from each of them "largely unscathed".
Në një moment, raportoi gazeta, Scott kishte deri në 140 firma të regjistruara në lojëra fatit, biznesin e mikpritjes dhe garat me kuaj. Mënyra e tij e funksionimit ishte e organizuar mirë. Scott do të blinte ndërtesa të braktisura, do të merrte një licencë kazinoje dhe do t'i “hiqte qafe ato” për një shumë të caktuar sapo hetuesit të fillonin të gërmonin në të kaluarën e tij.
Në vitin 2022, emri i tij ishte në mediat bullgare, të cilat zbuluan se në vitin 2017 ai kishte marrë një pasaportë bullgare pasi kishte investuar në vend, njësoj si në Maqedoninë e Veriut fqinje.
Scott është një nga dy investitorët në një kompleks biznesi të premtuar – me një hotel, restorant, spa dhe qendër tregtare – në afërsi të pikës kufitare bullgare Kapitan Andreevo me Turqinë. Kompleksi është ende duke u ndërtuar.
Pse një njeri mund të ketë nevojë për kaq shumë pasaporta? Shpesh, përgjigja është “për të pastruar para”, tha për BIRN një hetues i krimeve financiare në kushte anonimiteti.
BIRN nuk ka prova që Scott ka kryer një krim. Por të ashtuquajturat skema të “pasaportës së artë” janë cilësuar prej kohësh si të pambrojtura ndaj abuzimit nga njerëzit që kërkojnë të shmangin ligjin dhe të qarkullojnë të ardhurat e krimit. Shtetësia e shumëfishtë nënkupton numra të shumtë ID, duke e bërë më të vështirë për hetuesit gjurmimin e parave të depozituara në shumë vende.
“Në raste të tilla, është shumë e vështirë të kërkosh ndihmë nga kolegët nga vendet e tjera, sepse puna është e gjerë”, tha burimi. “Pra, nëse ata nuk kanë interesin e tyre, nuk janë të interesuar të hyjnë në hetim.”
Më shumë pasaporta do të thotë gjithashtu më shumë opsione në rast të një kërkese ekstradimi pasi jo të gjitha vendet kanë marrëveshje ndërmjet tyre për të dorëzuar shtetasit e tyre.
Një ekspert i pastrimit të parave, i cili gjithashtu kërkoi të mbetet anonim, tha për BIRN: “Është e çuditshme që një njeri me pasaportë amerikane, për të cilin pothuajse të gjithë kufijtë janë të hapur, merr një pasaportë maqedonase. Nuk është saktësisht një dokument udhëtimi shumë i vlerësuar në botë.”
Pak shqyrtim zyrtar
E ashtuquajtura skema e “pasaportës së artë” u prezantua në Maqedoninë e Veriut në vitin 2012, nën qeverinë e krahut të djathtë të Nikola Gruevskit, i cili u largua nga vendi për t'i shpëtuar dënimit për korrupsion në vitin 2018 dhe iu dha azil politik në Hungari. Socialdemokratët e atëhershëm të opozitës e kritikuan masën, por që kur morën pushtetin në vitin 2017, 51 pasaporta të tjera u janë lëshuar investitorëve në bazë të “interesit ekonomik”.
Sipas ligjit maqedonas, ministria e financave duhet të bëjë një vlerësim nëse një investitori të huaj duhet t'i jepet shtetësia në bazë të interesit shtetëror.
Por Ligji për Parandalimin e Pastrimit të Parave dhe Financimit të Terrorizmit ua lë bankave komerciale të vendosin nëse do të kontrollojnë paratë që qarkullojnë përmes tyre nga jashtë në aksionet themeluese të një kompanie të krijuar nga një investitor i huaj, në këtë rast Scott. Ato para mund të tërhiqen dhe të shpenzohen sa herë që të jetë e nevojshme.
“Ndodh që bankat të mos raportojnë transaksione të dyshimta, sepse llogaritin se kanë fitime dhe nëse duhet të paguajnë gjobën, e cila shkon nga 80,000 deri në 120,000 euro”, tha një burim i dytë i përfshirë në hetimin e krimit financiar për BIRN, duke folur gjithashtu në kushte anonimiteti.
Banka qendrore e vendit, e cila është përgjegjëse për mbikëqyrjen e bankave komerciale, tha se sinjalizon vetëm Zyrën e Inteligjencës Financiare, një organ i pavarur shtetëror, nëse në mbikëqyrjen e saj të rregullt të një banke gjen prova për pastrim të mundshëm parash.
Zyra e Inteligjencës Financiare tha se në “periudhën paraprake” nuk kishte pranuar asnjë ankesë nga Banka Kombëtare për kapitalin themelues të këtyre kompanive. Ajo nuk specifikoi se çfarë periudhe.
BIRN kontaktoi vazhdimisht Ministrinë e Financave për të pyetur për qëndrimin e saj për shtetësinë e Scott, por ajo nuk u përgjigj deri në kohën e publikimit.
Në Serbi, pasaporta për rusët
Mali i Zi operon një skemë të ngjashme shtetësie të artë, por, nën presionin e Bashkimit Evropian dhe pas skandaleve të mëparshme, vendi nuk ka lëshuar asnjë pasaportë të tillë këtë vit.
Vetullat u ngritën për herë të parë në vitin 2009, kur qeveria e kryeministrit të atëhershëm Milo Djukanoviç, i dha një pasaportë Thaksin Shinawatra-s, ish-kryeministrit tajlandez i cili u rrëzua në një grusht shteti ushtarak në vitin 2006 dhe më vonë u dënua në mungesë me dy vjet burg për korrupsion dhe shpërdorim detyre. Djukanoviç tha se Shinawatra e kishte fituar pasaportën për shkak të investimit të tij të lajmëruar në turizëm.
Sipas të dhënave zyrtare, deri më tani 651 shtetas të huaj – shumica nga Rusia dhe Kina – kanë marrë pasaporta malazeze pasi kanë blerë apartamente në qytetet bregdetare dhe malore ose kanë dhuruar para për zonat e pazhvilluara. Qeveria thotë se skema ka korrur 300 milionë euro investime.
Motra e Shinawatra-s, Yingluck, mori një pasaportë nga fqinji i Malit të Zi, Serbia, raportoi media në vitin 2019. Yingluck Shinawatra ndoqi hapat e vëllait të saj duke shërbyer si kryeministre e Tajlandës në 2011-2014, por u rrëzua pasi Gjykata Kushtetuese vendosi se ajo kishte shpërdoruar detyrën e saj duke larguar nga puna një zyrtar të sigurisë kombëtare.
Presidenti serb Aleksandër Vuçiç e mbrojti vendimin për t'i dhënë asaj një pasaportë, duke thënë: “Nuk shoh të jetë ndonjë problem për ne, veçanërisht nëse qeveria sheh përfitime ekonomike ose të tjera për ne.”
Skema serbe funksionon sipas Ligjit për Shtetësinë, i cili thotë se i huaji mund të marrë nënshtetësinë serbe nëse vlerësohet në interes të shtetit. Ndërkohë që vendimet e qeverisë për shtetësinë publikohen në Fletoren Zyrtare, ato nuk e shtjellojnë arsyetimin.
Midis vitit 2010 dhe 2015, mesatarisht pesë deri në 13 pasaporta u lëshuan në këtë mënyrë çdo vit, kryesisht për sportistë dhe sportiste që luanin për ekipe serbe, artistë, figura politike, CEO bankash ndërkombëtare dhe investitorë.
Shifrat filluan të rriteshin që nga viti 2016, njësoj si edhe numri i njerëzve që merrnin pasaporta të tilla. Ndërsa disa ishin figura publike, shumë nuk ishin dhe mbetet e paqartë se çfarë interesi të veçantë kishte Serbia për t'u dhënë atyre pasaporta.
Në vitin 2022, viti kur Rusia pushtoi Ukrainën, Serbia nxori një numër rekord vendimesh për dhënien e pasaportave bazuar në “interes të veçantë” – 64 për atë vit. Numri aktual i pasaportave të lëshuara është sigurisht më i lartë duke qenë se një rast individual mund të përfshijë disa anëtarë të një familjeje. Këtë vit, qeveria miratoi 70 vendime të tilla. Shumica kanë qenë pasaporta të arta për shtetas rusë.
Nemanja Nenadic, drejtoreshë programi e Transparency International Serbi, tha se, përveç rasteve që përfshijnë figura të njohura sportive ose figura të tjera publike, publiku serb nuk është në gjendje të gjykojë nëse shteti ka ndonjë përfitim real nga dhënia e shtetësisë për një individ të caktuar.
“Në mungesë të këtij informacioni, është plotësisht e mundur që një person të marrë nënshtetësinë pa qenë në interes të Republikës së Serbisë, por duke qenë më tepër në interesin financiar të atyre që propozojnë vendime të tilla”, tha Nenadic për BIRN.
Shqipëria ka vite që përpiqet të prezantojë skemën e saj, por është përballur me rezistencën e BE-së, të cilës Tirana dëshiron t'i bashkohet.
Skema është lidhur me një projekt të diskutueshëm zhvillimi në portin e Durrësit, ku qeveria propozon që të huajt që blejnë apartamente t'u jepet pasaporta shqiptare. BE-ja paralajmëroi se një propozim i tillë, nëse miratohet, do të rrezikonte lëvizjen e lirë të qytetarëve shqiptarë brenda bllokut.
Transparency International thotë se skema të tilla pasaportash apo vizash “nuk i shërbejnë investimeve të vërteta apo emigrimit, por interesave korruptive”.
But while countries such as Bulgaria, Portugal and Ireland have dropped their versions, the practice continues in EU member states Spain, Greece, Italy, Malta and Cyprus.
In 2019, the European Commission acknowledged that golden passports and visas carry the risk of corruption and money laundering, and in 2022 the European Parliament approved a package of anti-money laundering measures, including banning the sale of golden passports and introducing controls strict mandatory requirements for obtaining golden visas./BIRN
Lini një Përgjigje