FLASH
Shkruar nga Pamfleti
Rasti i ish-presidentit të Kosovës, Hashim Thaçi, në Tribunalin e Hagës ngre pikëpyetje për rolin e NATO-s gjatë luftës së vitit 1999
Kur NATO bombardoi Serbinë në vitin 1999, Hashim Thaçi, ishte partneri i saj më i rëndësishëm në Kosovë. Sot, një tribunal i posaçëm po shqyrton nëse ai vetë është kriminel lufte. Ne patëm mundësi ta pyesim për këtë.
Kjo histori mund të jetë ajo e një krimineli lufte, ose e një dështimi të madh juridik. Cila prej tyre është, ende nuk mund të thuhet. E sigurt është vetëm se ajo nis më 24 qershor 2020, kur Hashim Thaçi, atëherë president i Kosovës, ishte rrugës për në Uashington, ku pritej në Shtëpinë e Bardhë nga Donald Trump.
Trump synonte, në fund të mandatit të tij të parë, të shpallte një nga marrëveshjet e tij të njohura, në këtë rast një pajtim të pretenduar historik mes Serbisë dhe Kosovës, të ndërmjetësuar nga Richard Grenell, ambasador i SHBA-së në Gjermani dhe njëkohësisht i dërguar special për bisedimet mes Beogradit dhe Prishtinës. Thaçi do ta nënshkruante marrëveshjen në emër të Kosovës, ndërsa presidenti serb Aleksandar Vuçiç për Serbinë.
Megjithatë, Thaçi nuk mbërriti kurrë në Uashington. Gjatë rrugës, ai u informua se Tribunali i Posaçëm për Kosovën në Hagë synonte të ngrinte aktakuzë ndaj tij për krime lufte. Kryeprokurori Jack Smith e bëri këtë publike, ndonëse kërkesa ende nuk ishte konfirmuar nga gjykata, ndoshta duke supozuar se vetë lajmi do ta ndalte Thaçin nga udhëtimi. Kjo ndodhi: Thaçi e ndërpreu udhëtimin.
Smith më vonë u bë i njohur në nivel ndërkombëtar për hetimet ndaj Donald Trump lidhur me sulmin ndaj Kapitolit dhe dokumentet sekrete në Mar-a-Lago. Në atë kohë, Trump dhe bashkëpunëtorët e tij e konsideronin Smith si kundërshtar. Ata e interpretuan aktakuzën ndaj Thaçit, veçanërisht publikimin e saj të shpejtë, si një përpjekje për të sabotuar marrëveshjen e planifikuar mes Serbisë dhe Kosovës.
Akuzat ndaj Thaçit janë të rënda
Pavarësisht motiveve të mundshme, aktakuza e bërë publike në qershor 2020 u konfirmua pesë muaj më vonë nga gjykata. Thaçi dha menjëherë dorëheqjen dhe u dorëzua në tribunal. Ai dhe tre të bashkëakuzuar përballen me akuza të rënda: krime lufte, krime kundër njerëzimit, rrëmbime, tortura, trajtim çnjerëzor dhe vrasje në 102 raste.
Sipas aktakuzës, këto krime janë kryer nga pjesëtarë të Ushtrisë Çlirimtare të Kosovës (UÇK), organizatë ku Thaçi ishte zëdhënës. Në periudhën mars 1998 deri në shtator 1999, sipas prokurorisë, UÇK ka vepruar me dhunë ndaj serbëve të Kosovës, por edhe ndaj romëve dhe shqiptarëve që dyshoheshin për bashkëpunim me Serbinë.
Nëse këto akuza provohen, ato do të kenë pasoja politike dhe historike për Perëndimin. Në vitin 1999, Thaçi ishte partneri kryesor i NATO-s gjatë bombardimeve 11-javore kundër Serbisë, ku mori pjesë edhe Bundeswehri. Një dënim do të nënkuptonte se NATO bashkëpunoi me një kriminel lufte në përpjekjen për të ndalur regjimin e Slobodan Milošević.
Për qeverinë gjermane të asaj kohe, të drejtuar nga kancelari Gerhard Schröder dhe ministri i Jashtëm Joschka Fischer, Thaçi mbeti një partner i rëndësishëm edhe pas luftës. Megjithatë, mbetet e paqartë nëse ai mban përgjegjësi për krimet e përshkruara në aktakuzë.
Thaçi i mohon akuzat dhe shpreh gatishmëri për të folur për to. Që në fillim të vitit 2023, u ofrua mundësia për një intervistë me të në burg. Megjithatë, burime në Kosovë paralajmëruan se një intervistë në atë fazë mund të ndikonte te dëshmitarët. Për këtë arsye, redaksia vendosi të presë deri në përfundimin e dëshmive.
Ndërkohë, rregullat e tribunalit u ashpërsuan, pasi dyshohej se Thaçi kishte tentuar të ndikonte dëshmitarët përmes vizitorëve. Si rrjedhojë, një intervistë e drejtpërdrejtë nuk ishte më e mundur. Pyetjet u dërguan me shkrim dhe përgjigjet u publikuan vetëm pasi u miratuan nga gjykata, pa ndryshime apo shtesa.
Në përgjigjet e tij, Thaçi thekson se ndërhyrja e NATO-s në vitin 1999 ishte e bazuar në vlera themelore si liria, drejtësia, të drejtat e njeriut dhe mbrojtja e jetës. Ai shpreh keqardhje që figura si Madeleine Albright dhe Richard Holbrooke nuk janë më gjallë për të dëshmuar mbi kontekstin e asaj kohe.
Ai kujton se Serbia sulmoi Kosovën dhe se populli i Kosovës bëri rezistencë. Sipas tij, pa këtë rezistencë dhe pa ndërhyrjen e NATO-s, Kosova nuk do të ekzistonte sot dhe shqiptarët e Kosovës nuk do të mbijetonin si popull.
Në atë kohë, liderët perëndimorë kishin parasysh edhe masakrën e Srebrenicës të vitit 1995, ku më shumë se 7000 myslimanë boshnjakë u vranë nga forcat serbe. Ndërhyrja në Kosovë synonte të parandalonte një tragjedi të ngjashme.
Ndërkohë, disa zyrtarë të lartë serbë janë dënuar nga Tribunali i Hagës me më shumë se 100 vite burg në total. Milosheviç vdiq para shpalljes së vendimit. Për rastet që lidhen me UÇK-në, u krijua një tribunal i veçantë, pasi në Kosovë proceset gjyqësore konsideroheshin të pamundura për shkak të presionit ndaj dëshmitarëve.
Megjithatë, ekziston rreziku që procesi ndaj Thaçit të shtrembërojë perceptimin historik të konfliktit, duke krijuar përshtypjen se të dyja palët kanë kryer krime të barabarta. Sipas analizës, kjo do të ishte e pasaktë duke pasur parasysh dhunën sistematike të shtetit serb ndaj shqiptarëve të Kosovës.
Thaçi kritikon gjithashtu përdorimin e provave që, sipas tij, burojnë nga propaganda e regjimit të Milošević-it dhe paralajmëron për rrezikun e përdorimit të narrativave të ngjashme në konflikte të tjera, si ai në Ukrainë.
Mbrojtja e tij nuk mohon se disa pjesëtarë të UÇK-së mund të kenë kryer krime, por argumenton se organizata nuk kishte një strukturë të qartë komanduese. Sipas kësaj logjike, Thaçi, si zëdhënës dhe negociator, nuk kishte kontroll mbi veprimet në terren.
Dëshmitarë ndërkombëtarë, përfshirë ish-komandantin e NATO-s Wesley Clark, kanë dëshmuar në favor të tij, duke deklaruar se ai nuk kishte rol komandues ushtarak dhe se UÇK nuk funksiononte si një ushtri e organizuar, por si një strukturë e decentralizuar.
Megjithatë, mbetet një pyetje thelbësore: përveç krimeve të dokumentuara të forcave serbe, ekzistojnë edhe krime të kryera nga pjesëtarë të UÇK-së ndaj serbëve, romëve dhe shqiptarëve. Nëse Thaçi nuk mund të mbahet përgjegjës për to, kush duhet të përgjigjet? Thaçi nuk i është përgjigjur kësaj pyetjeje. A do ta bëjë dikush tjetër – apo këto krime do të mbeten pa u ndëshkuar? /Përshtati Pamfleti nga FAZ/
Lini një Përgjigje