FLASH
Shkruar nga Ben Judah
I dërguari special i SHBA-së, pa përvojë diplomatike, u përpoq të arrinte marrëveshje me Iranin dhe në konfliktet rajonale, por përpjekjet e tij përfunduan në dështim ...
“Epo ishte goxha qesharake, por ata menduan se mund të na bënin presion,” tha Steve Witkoff, i dërguari special i presidentit Trump për Lindjen e Mesme, duke dhënë një lloj bilanci të negociatave të tij.
Në vijim ai shtoi “ne shkuam atje dhe u përpoqëm të bënim një marrëveshje të drejtë me ta dhe u bë shumë, shumë e qartë se kjo do të ishte e pamundur.”
Gjërat nuk kishin nisur kështu, me një negociator të dështuar që bënte një tur intervistash në Fox për të justifikuar luftën me Iranin. Por ndërsa në çdo kryeqytet të Lindjes së Mesme kishte shpresa, dyshime dhe frikë, miliarderi i pasurive të paluajtshme nga Nju Jorku ishte në një përpjekje të shpejtë për t’i siguruar Trumpit një Çmim Nobel për Paqen përmes një marrëveshjeje me Iranin.
Unë punoja në Foreign Office si këshilltar special kur Steve Witkoff u shfaq për herë të parë në skenë. A kishte emëruar vërtet Trump një mik të tij nga biznesi i pasurive të paluajtshme për të mbyllur luftën në Gaza? Në radhët tona pati një përzierje habie dhe përçmimi për mënyrën se si kjo mund të kishte ndodhur. Disa diplomatë me përvojë parashikuan se karriera e tij në diplomaci do të dështonte. Se nuk do të arrinte të fillonte seriozisht. Por Witkoff vazhdoi të ngjitej, ndërsa demokratët e akuzonin se kërkonte të pasurohej vetë dhe familjen Trump me marrëveshje të mëdha të pasurive të paluajtshme në Rusi, madje edhe në Iran, pasi të siguronte ato marrëveshje paqeje që do t’i sillnin famë.
Diplomatët evropianë janë disi si anëtarë të një korporate të mbyllur. Ata hyjnë në Ministritë e Jashtme pothuajse që të rinj, menjëherë pas universitetit, dhe kalojnë gjithë jetën aty, duke përvetësuar sjellje, tradita dhe teknika të formuara nga historia e dhimbshme e kontinentit dhe nga institucionet e tij historike. Parashikimi i tyre, pothuajse unanim, ishte se negociatat për programin bërthamor iranian janë aq të ndërlikuara sa nuk mund të përballojnë asnjë minutë amatorizmi, jo më një mandat të tërë. Ata kishin të drejtë.
Por le të kthehemi te njeriu vetë. Witkoff është një miliarder i vetëkrijuar që u rrit në Long Island në vitet 1960, në një familje hebreje. Ai është mik golfi i Trumpit dhe e ndërtoi karrierën duke kaluar nga avokat i pasurive të paluajtshme në pronar dhe më pas në investitor të madh në këtë sektor. Ai ka lidhje të thella me Katarin, madje kryeministri i Katarit fluturoi për të marrë pjesë në dasmën e djalit të tij. Një figurë shumë e globalizuar, por shumë e ndryshme nga një diplomat.
Askush nuk e përshkroi më mirë këtë hendek sesa vetë Trump. “Steve është një negociator i shkëlqyer,” tha presidenti dhjetorin e kaluar.
“Ai ishte një njeri i pasurive të paluajtshme në Nju Jork. Ai dinte shumë pak për lumenjtë, kufijtë e tokave, Rusinë dhe vendet e tjera ku po punon. Nuk dinte asgjë për këtë. Por unë e kuptova, për 20 vjet kam bërë biznes me të gjithë në Nju Jork, dhe thashë: ‘Steve ka personalitetin më të mirë.’”
Herën e parë që dëgjova një telefonatë zyrtare me Witkoff, atëherë vetëm i dërguar special për Lindjen e Mesme, u godita nga sa i ndryshëm tingëllonte nga bota diplomatike me të cilën isha mësuar. Ishte një mënyrë të foluri tipike e tregut të pasurive të paluajtshme në Bronks, e drejtpërdrejtë, brutale, pa formalitete diplomatike. Kur më vonë e pashë nga afër në Paris, si një figurë dytësore në disa nga bisedimet për Ukrainën, pata përshtypjen se aparati diplomatik në Londër e kishte nënvlerësuar. Ai nuk po largohej.
Gjëja e parë që mësova në politikë për këshilltarët dhe ndihmësit është se ekziston vetëm një pyetje e rëndësishme: a mund të flasin vërtet në emër të shefit? Nga Whitehall te Shtëpia e Bardhë, loja në çdo mjedis politik është të kuptosh kush ka pushtet të deleguar dhe kush jo.
Armëpushimi në Gaza, kur Witkoff i tha Benjamin Netanyahut “jo, jo, bëjeni tani”, ishte shenja e parë se ai e kishte këtë pushtet. Ai vërtet arriti t’i bënte presion liderit izraelit.
Kjo e dalloi nga shumë “të dërguar” të tjerë që Trump emëroi pas inaugurimit. Mark Burnett, producenti i “The Apprentice”, u përfshi për pak kohë në diplomacinë SHBA-Britani dhe më pas u zhduk. Ric Grenell, i quajtur i dërguar për misione speciale, arriti pak rezultate. Gjenerali Kellogg, që u ngarkua me çështjen e Ukrainës, zgjati më pak se një vit. Arsyeja ishte se ata nuk mund të flisnin realisht në emër të Trumpit. Por Witkoff, sipas diplomatëve nga Rusia deri në Britani, mundej.
Kremlini u përpoq ta joshte. Ata i kërkuan të vinte në Moskë pa CIA-n, duke e parë si ndërmjetësin e mundshëm. Në fakt nuk ishin vetëm rusët, por vetë Vladimir Putin që përpiqej ta afronte, duke e parë si rrugën drejt një triumfi diplomatik që nuk mund ta arrinte në fushën e betejës pas më shumë se 1.2 milion viktimash.
Edhe britanikët vepruan në të njëjtën mënyrë. Personi në Whitehall që e kuptoi i pari sa i rëndësishëm do të bëhej Witkoff ishte Jonathan Powell. Politikanët shpesh fiksohen pas idesë për të folur vetëm me njerëz të të njëjtit nivel hierarkik. Por Powell, ish-shefi i kabinetit të Downing Street për dhjetë vjet dhe më pas këshilltar i fuqishëm për sigurinë kombëtare, nuk kishte asnjë problem të fliste vazhdimisht me një “të dërguar”. Ai i jepte ide dhe analiza, duke u përpjekur ta bindte për çështjen e Ukrainës.
Në thelb ishte një betejë ndikimi në prapaskenë, Rusia kundër Britanisë, përmes këshillave që i jepeshin në vesh Witkoff. Por thelbi i debatit ishte ky: Evropa, bazuar në inteligjencë dhe në vitet e pushtimit, është e bindur se lufta nuk ka të bëjë thjesht me territorin, por me ekzistencën e Ukrainës si shtet i pavarur. Witkoff e trajtoi atë si një marrëveshje pasurish të paluajtshme, si çështje territori. Dhe deri tani nuk ka pasur sukses.
Megjithatë, të flasësh në emër të shefit nuk është e vetmja gjë që ka rëndësi në politikë. Pyetja e dytë është: a mund të arrish rezultate? Që kur Witkoff u promovua si i dërguar për misione paqeje me përgjegjësi për Rusinë dhe Iranin, bota diplomatike po priste përgjigjen e kësaj pyetjeje.
Gjatë dimrit, ai u bë figura kryesore në zhvillimet gjeopolitike. Ndërsa Trump fliste për një “armadë masive” në Gjirin Persik, grumbullimi më i madh ushtarak amerikan që nga lufta në Irak, Witkoff kishte detyrën të realizonte një marrëveshje që diplomatët profesionistë nuk kishin arritur për 20 vjet: një marrëveshje që do t’i jepte fund programit bërthamor të Iranit, e pranueshme për Izraelin dhe për qarqet e ashpra në Uashington, por që do t’i lejonte regjimit iranian të ruante dinjitetin.
“Presidenti është kurioz,” tha Witkoff në Fox ndërsa koha po mbaronte. “Nuk dua të përdor fjalën ‘kapitullim’, por pse nuk kanë kapitulluar?”
Por për të arritur një marrëveshje duhet qartësi në objektiva. Në retorikën e Trumpit u ngatërruan tre qëllime: ndalimi i programit bërthamor, frenimi i programit raketor të Iranit dhe sidomos pas protestave, ndryshimi i regjimit. Kjo e bëri negociimin shumë më të vështirë.
E vërteta është se Trump nuk drejton një administratë klasike, por një oborr politik ku afërsia me liderin është vendimtare. Në këtë oborr, Benjamin Netanyahu doli si një nga figurat më të afta. Ndërsa Witkoff vazhdoi të merrte gjithnjë e më shumë përgjegjësi për Trumpin.
Por në politikë kjo nuk është gjithmonë gjë e mirë. Sepse kur gjërat shkojnë keq, përgjegjësia bie mbi ty.
Këtë javë nuk pati një marrëveshje të madhe për t’u shpallur në Fox. Në vend të saj, Witkoff paraqiti argumente për çështjen bërthamore që tani do të analizohen nga demokratët, historianët dhe gazetarët, ashtu si fjalimi i Colin Powell në OKB para luftës në Irak.
Çfarëdo që të ndodhë tani, karriera e Witkoff nuk ka gjasa të përfundojë në një ceremoni Nobel në Oslo. Përkundrazi, emri i tij mund të mbetet i lidhur me një dështim të madh diplomatik.
Edhe pse, siç thonë shpesh në botën e biznesit: në kazino nuk ka vend për lot. Në skenën botërore, suksesi dhe rënia mund të vijnë shumë shpejt kur luan me rreziqet më të mëdha. /Përshtatur nga Inews/
*Këshilltar special i David Lammy si Sekretar i Jashtëm dhe Zëvendëskryeministër
Lini një Përgjigje