FLASH
Shkruar nga PamfletiPas vrasjes së Ali Khameneit, Rusia kufizoi përkohësisht një sistem të posaçëm sigurie që mbron Vladimir Putinin dhe rrethin e tij të ngushtë
Shërbimet ruse të sigurisë çaktivizuan pjesërisht një sistem të posaçëm mbikëqyrjeje që mbron presidentin Vladimir Putin dhe bashkëpunëtorët e tij më të afërt, pas vrasjes së ajatollahut Ali Khamenei në Teheran, sipas dy personave të njohur me çështjen.
Ky sistem funksionon veçmas nga rrjeti prej rreth 300 mijë kamerash që monitorojnë qytetarët e Moskës. Ai u rikthye në punë vetëm pasi inxhinierët e kontrolluan me imtësi dhe u përpoqën ta izolonin plotësisht nga interneti, tha një nga burimet.
Masat e jashtëzakonshme u morën pasi inteligjenca izraelite siguroi sasi të mëdha pamjesh nga kamerat e trafikut në Iran. Këto pamje ndihmuan në përcaktimin e vendndodhjes dhe kohës së saktë të një takimi të zhvilluar më 28 shkurt mes Khameneit dhe ndihmësve të tij më të afërt. Disa zyrtarë të lartë të sigurisë u vranë në atë takim, në sulmin e parë të luftës së përbashkët amerikano-izraelite kundër Republikës Islamike.
Vrasja tregoi një kapërcim të ri teknologjik: përdorimin e inteligjencës artificiale për të analizuar miliona orë video të mbledhura nga mijëra kamera, me qëllim gjetjen dhe ndjekjen e objektivave.
Zëdhënësi i Putinit, Dmitry Peskov, nuk iu përgjigj kërkesës për koment. Megjithatë, drejtori i FSB-së, Alexander Bortnikov, paralajmëroi javën e kaluar drejtuesit rajonalë të sigurisë se aparati i gjerë rus i mbikëqyrjes ishte kthyer në një cenueshmëri. Sipas tij, mjetet që regjimi autoritar përdor për të monitoruar qytetarët e vet mund të shfrytëzohen nga kundërshtarët.
“Eliminimi i fundit i zyrtarëve të lartë iranianë nga aleanca SHBA-Izrael është një sinjal i qartë paralajmërues,” tha Bortnikov më 26 maj, sipas agjencive shtetërore ruse të lajmeve. “Vendndodhjet e viktimave u identifikuan, pjesërisht, përmes ‘dyerve të pasme’ në sistemet e mbikëqyrjes me video në Teheran.”
Qeveritë e dinë prej kohësh se kamerat e sigurisë mund të depërtohen relativisht lehtë nga hakerë me përvojë ose nga shërbime të sofistikuara inteligjence, si njësitë izraelite të përgjimeve elektronike. Por përparimet e viteve të fundit në inteligjencën artificiale u kanë dhënë këtyre shërbimeve mundësinë të dallojnë sjellje dhe modele specifike brenda masave të mëdha të të dhënave vizuale.
Oficerët izraelitë të inteligjencës i përdorën këto aftësi për të hartëzuar gjeografinë komplekse të Teheranit, për të identifikuar modelet e sjelljes së truprojave të zyrtarëve të lartë dhe për të veçuar me shpejtësi objektiva nga miliona orë pamjesh të regjistruara nga mijëra kamera. Ata i kombinuan këto të dhëna me burime të tjera inteligjence, përfshirë burime njerëzore.
Sipas disa personave të njohur me teknologjinë, aftësitë vizuale të inteligjencës artificiale u bënë shumë më të fuqishme rreth vitit 2023 dhe shënuan një hap tjetër të madh rreth një vit më parë. Kjo teknologji është shumë më e sofistikuar se algoritmet e mëparshme të të ashtuquajturit “machine learning”, të cilat përdoren për njohjen e fytyrës, zbulimin e armëve ose gjurmimin e automjeteve sipas markës apo targës.
Ndryshe nga mjetet e vjetra, të kufizuara në disa dhjetëra kërkime të paracaktuara, sistemet e reja lejojnë një gamë pothuajse të pakufizuar kërkesash përmes gjuhës së zakonshme. Kjo u mundëson oficerëve të inteligjencës të kërkojnë në rrjedha masive videosh me fraza të thjeshta, për shembull: dy burra që i japin njëri-tjetrit një çantë; një person që ka ndryshuar pamjen ose rrobat disa herë brenda një dite; një automjet që është lyer së fundmi; ose një makinë që ka kaluar disa herë në të njëjtin vend brenda një kohe të shkurtër.
“Kjo është graali i shenjtë i mbikëqyrjes,” tha një zyrtar evropian, vendi i të cilit e përdor këtë teknologji në qytetet e veta. “Tani mund të kërkojmë sjellje, jo objekte. Kjo ka krijuar një botë të re mundësish.”
Intervistat me gati një duzinë personash, përfshirë ish-oficerë dhe oficerë aktualë inteligjence, si dhe zyrtarë të lartë sigurie në katër vende, tregojnë shqetësim të madh për këtë aftësi të re. Në praktikë, ajo i shndërron miliarda dollarët e shpenzuar për sisteme kamerash, veçanërisht kamera trafiku, në një dritare përmes së cilës kundërshtarët mund të skanojnë qytete të mëdha dhe objekte të sigurta për të nxjerrë modele dhe sekrete në shkallë industriale.
Pasi identifikohet një individ, këto sisteme mund të ndërtojnë shpejt dosje të aktiviteteve të tij gjatë disa muajve. Kjo ndihmon në rindërtimin jo vetëm të mënyrës së jetës së objektivit, por edhe të modeleve të sjelljes së personave me të cilët ai ndërvepron.
Këto sisteme mund të përfshijnë jo vetëm pamje nga kamerat e sigurisë, por edhe të dhëna nga rrjetet sociale, komunikime të hakuara, audio të kapura nga mikrofonët e pajisjeve inteligjente dhe historik udhëtimesh.
“Me fjalë të thjeshta, kjo është hera e parë në histori që mund të komunikojmë me kompjuterët për atë që ata shohin, duke përdorur gjuhën,” tha Matan Goldner, drejtori ekzekutiv i Conntour, një kompani e vogël me bazë në Tel Aviv, klientët e së cilës përfshijnë inteligjencën izraelite dhe Ministrinë e Punëve të Brendshme të Singaporit.
Ideja se sistemi i mbikëqyrjes së një vendi mund të kthehet me kaq efikasitet kundër vetë atij vendi ka alarmuar oficerët e kundërzbulimit në shumë shtete. Reagimi i parë i tyre ishte përpjekja për të mbyllur dobësitë në sistemet e kamerave. Kjo është një detyrë shumë e vështirë, sepse shumica e rrjeteve të mbikëqyrjes përbëhen nga kamera të gjeneratave të ndryshme, të lidhura në një strukturë të ndërlikuar.
Në Indi, qeveria vendosi si afat të prerë 1 prillin, një muaj pasi FT raportoi për hakimin izraelit të sistemit të kamerave të Teheranit, për ndalimin e kamerave kineze në vend.
Edhe iranianët, sipas personave të njohur me çështjen, arritën të hakonin kamera sigurie në Izrael. Por pa aftësinë për të përpunuar rrjedhën e vazhdueshme të pamjeve, dobia e këtyre ndërhyrjeve mbeti e kufizuar.
Rusia kishte tashmë shqetësime të mëdha për sigurinë personale të Putinit, sidomos për rrezikun nga shërbimet ukrainase të inteligjencës, të cilat kanë depërtuar në kamerat e trafikut në Rusi. Ato kanë përdorur edhe të dhëna të vendndodhjes së telefonave celularë për të ndihmuar në vrasjen e zyrtarëve të lartë ushtarakë rusë në qendër të Moskës.
Pavarësisht masave ruse, një haker i pavarur ukrainas i tha FT-së se kamerat në Moskë, madje edhe përreth Kremlinit, “vazhdojnë të punojnë dhe hakohen rregullisht”. Ai nuk pranoi të thoshte nëse Ukraina ka kapacitetin t’i analizojë ato në shkallë të gjerë.
SHBA-ja dhe Mbretëria e Bashkuar, të cilat kanë qasje në mjete të tilla, i kanë dhënë më parë ushtrisë ukrainase informacion të saktë për objektiva, përfshirë inteligjencë të bazuar në imazhe me rezolucion të lartë nga dronë vëzhgimi.
Kina po nis ta përdorë këtë teknologji për të forcuar mbikëqyrjen e saj. FT ka raportuar për të dhëna prokurimesh që tregojnë se Kina po investon në gjenerata të reja kamerash dhe softuerësh me inteligjencë artificiale, të afta të interpretojnë skena, të identifikojnë modele sjelljeje dhe të gjejnë pamje përmes komandave të shkruara.
Ana e kundërt e kësaj teknologjie, pra përdorimi i tekstit për të kërkuar në video, e rriti ndjeshëm aftësinë për të analizuar rrjedhat e të dhënave të mbledhura nga kamerat që tashmë janë të pranishme kudo në jetën moderne.
Gjatë protestave të dhjetorit 2025 në Iran, regjimi instaloi kamera të reja për të monitoruar turmat, sipas një personi të njohur me situatën. Izraeli arriti t’i hakonte këto transmetime në kohë reale, tha një zyrtar rajonal i njohur me çështjen. Kjo i dha informacione të vlefshme për anëtarësinë e Basij-it, forcës paraushtarake që regjimi përdor për sigurinë.
Në mars, kur Basij ngriti pika kontrolli gjatë luftës, Izraeli mundi t’i identifikonte anëtarët e tij edhe pse shumë prej tyre nuk mbanin më xhaketat karakteristike kamuflazh, ndonëse jozyrtare.
Kjo u bë e mundur përmes rrjedhave të të dhënave nga kamerat e automjeteve dhe të trafikut, numrat e regjistrimit të makinave dhe modelet e lëvizjes në pikat e kontrollit, të mbledhura edhe nga dronët, sipas një personi të njohur me operacionin.
Airis, një kompani me bazë në Uashington që përfshin ish-pjesëtarë të njësive izraelite të përgjimeve elektronike, shet një sistem që mund të identifikojë dhe më pas të ndjekë persona që shfaqin sjellje të ngjashme me kontrabandistë ose anëtarë kartelesh, si transportimi i çantave të mëdha prej najloni gjatë natës, ose burra të armatosur me simbole apo tatuazhe të caktuara.
Vetëm gjatë vitit të fundit, përdorimi i inteligjencës artificiale në rrjedha të ndryshme të dhënash, përfshirë ato të mbledhura nga rrjetet sociale, “e ka shkurtuar kohën për këtë lloj pune nga ditë në minuta”, tha Rotem Abeles, bashkëthemelues i Airis. “Ky është niveli i përmirësimit.”
Megjithatë, këto teknika nuk janë të pagabueshme. Vendet që përdorin inteligjencë artificiale për mbikëqyrje përballen me kundërshtarë që përdorin masa të thjeshta, veçanërisht aktorë joshtetërorë si Hizbollahu dhe Hamasi. Këto masa përfshijnë mesazhe të shkruara me dorë dhe linja të vjetra telefonike analoge.
Gjatë luftës në Gaza, sistemet më të sofistikuara izraelite të përgjimit, mbikëqyrjes dhe zbulimit nuk arritën të lokalizonin kreun e Hamasit, Yahya Sinwar, arkitektin e sulmeve të 7 tetorit 2023.
Izraeli dhe aleatët e tij shpenzuan burime të mëdha për ta gjetur, përfshirë analizën e ecjes, me qëllim dallimin e hapit të tij të gjatë në turma. Megjithatë, ai u vra në tetor 2024 në atë që ushtria e përshkroi si një përballje të rastësishme.
Në momentet e fundit, të kapura nga një dron që nuk e njohu, Sinwar mbante syze dhe një shall të mbështjellë fort, që i mbulonte veshët dallues. Rasti tregoi se edhe mjetet më të avancuara teknologjike mund të kufizohen nga masa të thjeshta dhe të ulëta teknologjikisht.
Në thelb, kjo analizë tregon një paradoks të ri të sigurisë shtetërore. Sa më shumë kamera vendosin qeveritë për të monitoruar qytetarët dhe hapësirat publike, aq më shumë shtojnë edhe sipërfaqen e cenueshme për kundërshtarët e tyre. Inteligjenca artificiale nuk i bën kamerat thjesht më të dobishme për shtetin që i kontrollon, ajo i bën ato edhe më të rrezikshme nëse kontrolli humbet./ Financial Times
Lini një Përgjigje