FLASH
Shkruar nga Nedim Sejdinovic
Një opinion mbi “frikën” e presidentit të Serbisë për të shkuar në Novi Sad, rrjetet e besnikërisë së pushtetit dhe shndërrimin e qytetit në qendër protestash pas rënies së strehës në stacionin hekurudhor…
Është pothuajse e zakonshme që sundimtarët totalitarë, të cilët prezantohen në mënyrë propagandistike si heronj të mëdhenj, në fakt janë individë mjaft të frikshëm. Nga ana tjetër, ata flasin vazhdimisht për forcën, vendosmërinë, guximin dhe heroizmin e tyre personal, ndërsa e rrethojnë veten me dhjetëra shtresa super-besnikësh.
Vëllai i tij vinte shpesh, pothuajse një here në dy apo tre ditë, dhe flitej se edhe presidenti i Serbisë deri para një viti e ca kalonte shpesh në Novi Sad, për të vizituar miq e bashkëpunëtorë, për të kontrolluar si po avanconte “çështja jonë”, për të ngrënë ndonjë gjë nga kuzhina “fusion” hungarezo-ballkanike dhe për të provuar ndonjë gotë verë të shtrenjtë nga Fruška Gora.
Andrej kishte punë konkrete; atij i ishte besuar drejtimi i këtij qyteti dhe rrethinës, një lloj vojvode i Novi Sadit dhe pothuajse i gjithë Vojvodinës. Nën të qëndronte “konti” Zvonko Veselinoviç, e në vijim ish-kryebashkiaku i Novi Sadit Miloš Vuçeviç dhe “të tjerët pa peshë”. Sa është sot president i SNS-së, aq ishte Vuçeviçi atëherë njeriu i parë i qytetit të dytë më të madh. Domethënë, aq pyetet edhe sot.
Andrej Vuçiç shfaqet në Novi Sad në format të plotë që në vitin 2012. Dhe që atëherë, praktikisht nuk del prej tij. Kujtojmë se pas zgjedhjeve lokale të atij viti, në këtë qytet pushtetin e mori Partia Demokratike me partnerët e saj. Pas kësaj pasoi i famshmi “upodobljavanje” (përshtatja), pra pushteti i qytetit u harmonizua me pushtetin e Vuçiçit. Që kjo të kryhej në Novi Sad, u desh pak dhunë, kërcënime dhe shantazhe, ndaj në qytet erdhi Andrej me rrugaçë të qethur shkurt e të veshur me të zeza, me armë të lehta në brez. Më të rëndat i mbanin në bagazh. Shumë këshilltarë u bindën shpejt se duhej të mbështesnin “zotin e ri të madh”.
Nga ndonjë sirtar u nxor Vuçeviçi si kryebashkiak, një shok “à la Vuçiç” nga fëmijëria (prindërit e tyre shoqëroheshin; kjo nuk është sekret) dhe një njeri krejtësisht i panjohur për banorët e Novi Sadit, edhe pse kishte një baba që kishte qenë funksionar i lartë i Partisë Radikale Serbe. Disa thonë se është vlerësuar se Miloši mund të ishte zgjedhje e mirë, sepse nuk ishte ankuar kur, dikur, vëllezërit e rinj Vuçiç e godisnin me shpullë pas qafe. Por kjo mund të jetë vetëm një shaka pa kripë.
Novi Sad, qytet i rëndësishëm për “përparimtarët”
Novi Sadi është shumë i rëndësishëm për SNS-në. Jo për imazhin; atyre, nuk u intereson asgjë për shkencën, arsimin dhe ndriçimin. Megjithatë, nuk mund t’u mohohet se e vlerësuan mirë se ky qytet mund të bëhej “pula e artë” e përparimtarëve dhe se prej tij mund të nxirreshin para të mira dhe premtuese për buxhetet partiake dhe personale.
Dhe për të këtë qytetit duhej mbajtur fort, nën kontroll të rreptë. Pothuajse të gjitha klanet politike dhe kriminale u vunë në funksion të partisë; nuk ka konflikte dhe probleme, sepse “zoti” është vetëm një. Ata “djemtë e ashpër” që nuk ishin të kënaqur me rishpërndarjen e plaçkës u kërkua të tërhiqeshin; disa gjetën strehë në këtë botë, disa në botën tjetër.
Të tjerët morën punë fitimprurëse dhe, madje, edhe mundësinë që parimet e tyre etike e estetike t’i zbatojnë në praktikë. Nuk është larg së vërtetës, sipas një shakaje, se Zvonko Veselinoviçi me ekipin e tij, me mbështetjen profesionale të vëllait Andrej, ka qenë, urbanisti kryesor i Novi Sadit.
Rezultatet e impulseve etike dhe estetike, të kombinuara me lakmi ëndërrimtare, e shkatërruan Novi Sadin shumë më tepër se aviacioni i NATO-s, thotë teksti. Ky qytet dikur i rehatshëm, që arriti disi t’i mbijetojë edhe viteve ’90 edhe viteve të para të tranzicionit, tani praktikisht nuk ekziston më.
Është kapur dhe mpirë nga krimi, dhuna dhe vendime katastrofike; është shndërruar në një qytezë të mbipopulluar dhe tepër të shtrenjtë. U bë qytet i pamundësive të pabesueshme. Vuçiçët në Novi Sad, thuhet, ndiheshin më mirë dhe më të sigurt se në qytetin e tyre të lindjes. Aleksandri vinte për të mbikëqyrur punët, por edhe për të takuar njerëzit e dashur.
I pëlqente shumë të vizitonte partnerin e tij të vjetër politik, një politikan humorist nga ana tjetër e lumit, i cili tani, le të besojmë këtë, është shndërruar në kundërshtar. Ashtu si shumë politikanë të tjerë “qytetarë”, ai i shërbente Vuçiçit për të goditur opozitën nga e majta. Dhe kjo ishte, nuk mund të thuhet se nuk ishte, një strategji e suksesshme: kushdo që ngrinte kokën merrte shuplaka nga të gjitha anët.
Në Novi Sad dhe në gjithë shtetin. Arsenali klasik i regjimit thoshte se bëhej fjalë për tradhtarë të huaj të paguar nga Perëndimi dhe nga fonde ndërgalaktike që i mbushnin komplotistët kundër serbizmit; të tjerët thoshin se pas tyre qëndronte Moska. A ju duket diçka e njohur nga koha e sotme?
Novi Sadi ka ndryshuar
Për shumë vite kryeqyteti i Vojvodinës ishte i demobilizuar. Disa kishin frikë, disa ishin sistemuar mirë. Si gazetar, nuk mund të gjeje lehtë bashkëbisedues që do ta kritikonin publikisht gjendjen në qytet dhe në vend.
Pastaj përzgjedhja negative bëri të vetën. Shumë më herët se kudo tjetër në Serbi, besnikët filluan të zëvendësoheshin me superbesnikë. Domethënë, njerëzit profesionistë ose të paktën disi profesionistë, por besnikë ndaj pushtetit, u zëvendësuan nga lloj-lloj rrugaçësh që nuk i frikësohen as Zotit as ligjit, vetëm vëllezërve Vuçiç. Profesionalizmin e shpallën armik. Por edhe sepse hoqën nga pushteti i qytetit partnerët besnikë të koalicionit, përparimtarët me kalimin e kohës krijuan një numër të madh armiqsh pak a shumë me ndikim.
Në të njëjtën kohë, banorët e Novi Sadit nisën të bindeshin, në nivel personal, vit pas viti, se qytetin e sundonin banditë dhe se asgjë nuk funksiononte nëse nuk ishte në shërbim të krijimit të fitimit ekstra.
U bë më se e dukshme se çfarë pasojash kishte lënë eksperimenti urbanistik “përparimtar”.
Zemërimi rritej, por për një kohë të gjatë nuk gjente dot artikulim; gjithçka përfundonte në aksione më të vogla politike dhe qytetare. Pastaj pasoi rënia e strehës. Askush me mend në kokë, nuk pati dilemë, në çastin kur u shpall lajmi i tmerrshëm, se çfarë fshihej pas aksidentit. Diçka që, të paktën pjesërisht, e ka konstatuar edhe Prokuroria për Krim të Organizuar. Streha u bë një lloj çiri që shpërtheu, një tregues që kumbonte deri në qiell se vjedhja dhe joprofesionalizmi po bëhen të rrezikshme për jetën. Novi Sadi, nga qytet i heshtur, u shndërrua në bastion të rezistencës. Jo vetëm ai, por ai ishte padyshim ndër më të spikaturit.
E ka të vështirë Aleksandri
Gjithashtu u bë edhe qyteti nga i cili presidenti Vuçiç ka aq frikë. Frikën e tij ai praktikisht e pranoi. Ishte ulur në Konferencën e Sigurisë në Mynih, dëgjoi ligjërata dhe u tha bashkëpunëtorëve: “Oh njerëz, po unë kam frikë!”. Pastaj mblodhi gazetarët që e ndjekin kudo ku shkon dhe njoftoi se nuk do të vinte në Novi Sad të hënën, më 16 shkurt, edhe pse ishte paralajmëruar se atë ditë do të fliste në SNP, në festimin e 200-vjetorit të themelimit të Matica srpska.
Tha se nuk ishte i interesuar për incidente, sepse studentët dhe qytetarët , “rrahës”, siç i quajti ai, kishin paralajmëruar protestë për shkak të ardhjes së tij në kryeqytetin e Vojvodinës.
Vuçiç e dinte mirë se nuk do të rrihej. Ata që rrahin janë në anën e tij, e kemi parë këtë shumë herë, madje edhe të hënën, kur studentët dhe qytetarët u mblodhën në protestë pavarësisht anulimit të ardhjes së presidentit. Kur shikon pamjet e dhunës ndaj qytetarëve dhe gazetarëve në rrugët e Novi Sadit, mund të pyesësh vetëm nëse ka mbetur ndokush në burgje dhe institucione të mbyllura, apo i kanë nxjerrë të gjithë në rrugë për të mbrojtur SNS-në, Vuçiçin dhe serbizmin e “rrezikuar rëndë”.
Që Vuçiç i druhet vajtjes në Novi Sad nuk është çështje sigurie, por politike. Ai duket se e di se vajtja e tij do të shkaktonte revoltë të fortë të novisadasve dhe se në rrugë do të mblidheshin shumë njerëz, të cilët do t’i zbulonin dobësitë e tij.
Por, natyrisht, nuk duhet përjashtuar as frika si e tillë. Është pothuajse një vend i përbashkët se sundimtarët totalitarë, të cilët propaganda i paraqet si heronj të mëdhenj si Herkuli (jo Puaroi), në fakt janë individë mjaft frikacakë, “Akilin” irakian Saddam Hussein e gjetën të fshehur në një pus.
Parimi është gjithmonë i njëjtë: flitet pa pushim për forcën, vendosmërinë dhe guximin e udhëheqësit, i cili vetë ngul këmbë te heroizmi personal, është mbrojtësi i kombit që të gjithë duan ta vrasin, ta plagosin ose ta rrahin; ndërsa në të njëjtën kohë zhvillohen modele të panumërta të rojeve pretoriane. Ata rrethohen me dhjetëra shtresa superbesnikësh. Nuk është as koha as vendi të kujtojmë se shumë sundimtarë të tillë kanë përfunduar pikërisht nga dora pretoriane.
Të jetosh lart
Shumë herë pas rënies së strehës, Vuçiç ka paralajmëruar se do të vijë triumfalisht në Novi Sad, ku, siç njoftonte ai, do të mbahej “tubimi më i madh përparimtar ndonjëherë”. Është e çuditshme si mund ta dijë njeriu se do të organizohet tubimi “më i madh” nëse njerëzit vijnë spontanisht.
Ndoshta mund ta dijë vetëm nëse investon një mal me para dhe angazhon pothuajse të gjithë autobusët dhe furgonët e Serbisë. Mund të supozojmë se jo vetëm Vuçiç i druhet Novi Sadit, por i druhen edhe ndjekësit e tij, meqë mes “turistëve” përparimtarë nuk mbizotëron ndonjë interes i madh për ta vizituar këtë qytet. Thuhet se u ofrua edhe ndonjë “e kuqe” më shumë, por prapë asgjë. Ndoshta kjo i përgjigjet pyetjes pse “tubimi më i madh” nuk ndodhi kurrë.
Vuçiç, megjithatë, u shfaq në Novi Sad më 5 nëntor, atëherë kur ndodhi protesta e parë e madhe qytetare pas rënies së strehës. Qëllimi ishte të tregonte guxim, ndaj erdhi pa paralajmërim para zyrës së partisë, i rrethuar nga “arushë” (truproja), dhe mbajti një lloj fjalimi. Atë ditë u thye bashkia, një hile e vjetër përparimtare. Kriminelët përparimtarë e shkatërruan bashkinë që demonstruesit të paraqiteshin si të dhunshëm. Plani më i gjerë ishte që kjo dhunë të shërbente si spin që të mbulonte tragjedinë në stacionin hekurudhor. Nuk ia doli.
Vitin e kaluar u paralajmërua se tubimi i madh përparimtar për Sretenje do të mbahej në Novi Sad, por u zhvendos në Sremska Mitrovica, më e sigurt dhe më pak luftarake. Tubimi shërbeu si kornizë për shakanë propagandistike të atëhershme të regjimit, sipas së cilës pas revoltës së qytetarëve fshihej në fakt qëllimi që Vojvodina të shkëputej nga Serbia. Atëherë Vuçiç fliste edhe për librin e tij ku do të tregonte si e kishte shtypur “revolucionin me ngjyra”. Nuk ndodhi as shkëputja e Vojvodinës, as Vuçiç nuk e shkroi librin.
E vetmja gjë që ndodhi ishte se ai i bëri të ditur mbarë popullit se guximi nuk është iluzion. Ai rrezikoi jetën dhe hëngri një “indeks sanduiç” përballë Panairit të Novi Sadit, ku hapi, pa asnjë njoftim, të ashtuquajturin Panair të vendlindjes.
I rrethuar nga njerëz që kanë mbetur pa vendlindje pikërisht për shkak të tij dhe politikës së etërve të tij politikë. Ajo pjesë e qytetit u bllokua, ndërsa aktivistët besnikë përparimtarë luanin rolin e kalimtarëve të rastësishëm. Nuk i funksionoi shumë as ky truk. U soll edhe rrotull Novi Sadit atëherë, por as kjo nuk ishte ndonjë manovër politike e hijshme.
“Kur Miki thotë se ka frikë / ai e ka seriozisht / ka fobi nga tërmetet / jeton lart”, kështu nis kënga e famshme e Džoni Štulićit. /Përshtatur nga Vreme/
Lini një Përgjigje