FLASH
Shkruar nga Pamfleti
Irani, me rreth 93 milionë banorë, është një nga shtetet më të mëdha dhe më të larmishme etnikisht në Lindjen e Mesme. Megjithëse shpesh perceptohet si një vend homogjen pers, realiteti demografik tregon një përbërje komplekse me disa grupe të mëdha etnike që bashkëjetojnë brenda të njëjtit shtet.
Persët përbëjnë shumicën e popullsisë dhe konsiderohen shtylla historike e shtetit iranian. Ata janë të përhapur në të gjithë territorin, me përqendrim të madh në provinca si Teherani, Isfahani, Farsi, Khorasani, Kermani dhe Yazdi. Persët kanë dominuar tradicionalisht strukturat politike, administrative, fetare dhe ushtarake të vendit, përfshirë udhëheqjen e Gardës Revolucionare dhe institucionet kryesore të Republikës Islamike.
Azerët përbëjnë pakicën më të madhe etnike, me vlerësime që variojnë nga 12 deri në 20 milionë banorë, afro një e katërta e popullsisë. Ata jetojnë kryesisht në veriperëndim të Iranit, por përbëjnë edhe një pjesë të konsiderueshme të popullsisë së Teheranit. Shumica janë myslimanë shiitë dhe të integruar në jetën shtetërore, megjithatë kanë ngritur shqetësime për kufizime në përdorimin e gjuhës dhe për diskriminim kulturor. Historikisht, figura me origjinë azere kanë pasur role të rëndësishme në ushtri dhe politikë.
Kurdët, që përbëjnë afro 10% të popullsisë, jetojnë kryesisht në zonat malore në perëndim dhe veriperëndim, pranë kufijve me Turqinë dhe Irakun. Shumica janë myslimanë sunitë. Pas Revolucionit Islamik të vitit 1979, në disa zona kurde u shfaqën lëvizje për autonomi, të cilat u shtypën nga autoritetet. Organizata ndërkombëtare të të drejtave të njeriut kanë raportuar ndër vite për presione politike dhe kufizime ndaj aktivistëve kurdë.
Baluçët, rreth 1.5–2 milionë, jetojnë në juglindje të vendit, pranë kufirit me Pakistanin dhe Afganistanin. Ata janë kryesisht sunitë dhe konsiderohen ndër komunitetet më të varfra dhe më pak të zhvilluara ekonomikisht në Iran. Rajoni i tyre karakterizohet nga mungesë infrastrukture dhe tensione të herëpashershme me autoritetet qendrore.
Arabët iranianë, rreth 1.5 milionë, janë të përqendruar kryesisht në provincën Khuzestan, zonë e pasur me naftë në jugperëndim të vendit. Shumica janë shiitë, por ekziston edhe një pakicë sunite. Përfaqësues të këtij komuniteti kanë ngritur shqetësime për diskriminim në punësim dhe shpërndarje të të ardhurave nga burimet natyrore.
Lorët, rreth 4.8 milionë, jetojnë në perëndim të Iranit dhe janë kryesisht myslimanë shiitë. Ata flasin gjuhën lori, e afërt me persishten, dhe kanë qenë tradicionalisht më pak të përfshirë në tensione të hapura politike krahasuar me pakicat e tjera.
Në veri të vendit jetojnë mazanderanët dhe gilakët, komunitete me gjuhë dhe tradita të veçanta përgjatë brigjeve të Detit Kaspik. Ka gjithashtu grupe të tjera iranike si talishët dhe tatët. Ndër pakicat turqishtfolëse përfshihen turkmenët, turqit e Khorasanit dhe khalajët, të përqendruar në rajone të ndryshme verilindore dhe qendrore.
Kushtetuta iraniane përcakton persishten si gjuhë zyrtare, por lejon përdorimin e gjuhëve rajonale në media dhe në mësimin e letërsisë. Ajo garanton barazi për të gjithë qytetarët, pavarësisht përkatësisë etnike. Megjithatë, përfaqësues të pakicave kanë deklaruar ndër vite se përballen me kufizime në zhvillim ekonomik, në shpërndarjen e të ardhurave nga nafta dhe burimet natyrore, si dhe në përdorimin e gjuhës së tyre në arsim dhe administratë.
Me një popullsi prej 93 milionë banorësh dhe një strukturë të larmishme etnike, Irani mbetet një shtet me ekuilibra të brendshëm të ndjeshëm, ku identiteti kombëtar ndërthuret me dallime historike, kulturore dhe fetare.
Lini një Përgjigje