FLASH
Shkruar nga Simon Tisdall
Die drei führenden Persönlichkeiten, die derzeit weltweit den größten Schaden anrichten, eint eine Neigung zur Gewalt, ein erschreckender Mangel an Mitgefühl und ein übersteigertes Selbstwertgefühl, gepaart mit Paranoia...
Was haben Donald Trump, Wladimir Putin und Benjamin Netanjahu gemeinsam? Die Antwort: eine chronische Unfähigkeit, zwischen Recht und Unrecht zu unterscheiden. Die drei Staatsmänner, die derzeit weltweit den größten Schaden anrichten, teilen eine Neigung zur Gewalt, einen erschreckenden Mangel an Mitgefühl und ein übersteigertes Selbstwertgefühl, gepaart mit Paranoia. Doch das Merkmal, das sie am stärksten verbindet, ist ihre Ablehnung oder Unfähigkeit, grundlegende moralische Standards zu begreifen. Schlimmer noch: Diese Männer verhalten sich, zumindest in ihrem öffentlichen Leben, auf zutiefst unmoralische Weise. Und das ist ein Problem für uns alle. Ihre moralische Verkommenheit ist ansteckend.
Die Frage, was absolut richtig und falsch ist, war schon immer Gegenstand von Debatten, wie Moralphilosophen von Aristoteles bis Kant gezeigt haben. Papst Leo XIII., Oberhaupt der katholischen Kirche, warnte kürzlich: „Wir leben in einer Zeit, in der es immer schwieriger wird, überhaupt noch zu erkennen, was wirklich gut für alle ist.“ Dennoch folgen die meisten Menschen die meiste Zeit einem persönlichen Moralkodex, den sie mit anderen teilen. Es herrscht beispielsweise weitgehende Einigkeit darüber, dass Töten, Stehlen, Betrügen und Lügen falsch sind. Selbst in einer Zeit, die zunehmend säkular erscheint, bekannten sich im Jahr 2020 weltweit 76 % der Menschen zu einer Religion – ein starkes Zeichen individueller und kollektiver Moralvorstellungen.
Putins Russland feuert gezielt Raketen auf die Ukraine ab und tötet Zivilisten. Für die meisten Menschen ist das unmoralisch. Netanjahus Israel begeht laut UN weiterhin Völkermord, indem es Kinder im Gazastreifen ins Visier nimmt. Auch das ist unmoralisch. Die Unmoral der Trump-Regierung kennt derweil keine Grenzen. US-Vizepräsident JD Vance erklärte letzte Woche, der Watergate-Skandal, der zum Sturz von Richard Nixon führte, würde heute nicht mehr als große Sache gelten. Nixon verschwor sich, die US-Verfassung zu untergraben, beging Straftaten und belog das amerikanische Volk. Doch wie Vances Äußerungen implizieren, ist solches Verhalten heutzutage normal geworden.
Normalizimi i sjelljes imorale në ushtrimin e detyrës publike mund të jetë trashëgimia më e qëndrueshme e Trumpit. Në politikën e jashtme, kjo shtrihet nga vrasjet jashtëgjyqësore në Karaibe, te tradhtia ndaj aleatëve ukrainas dhe evropianë, e deri te afrimi me regjime që akuzohen për shkelje të të drejtave të njeriut, si ai i Pekinit. Vrasja masive e nxënësve të shkollës fillore në Minab, në fillim të luftës së paligjshme SHBA-Izrael kundër Iranit, ishte jo vetëm një dështim ushtarak, por edhe moralisht e pafalshme. Megjithatë, kjo mizori nuk është mbuluar aq sa është shpërfillur me arrogancë. Brenda vendit, emri i Trumpit është bërë sinonim i etjes për pasurim përmes kriptomonedhave, korrupsionit në nivelet më të larta dhe sjelljes së ulët morale. Por mesazhi i tij është i qartë: e gjithë kjo tashmë konsiderohet normale.
E drejta ndërkombëtare mbështetet, të paktën në teori, mbi një kod moral të veçantë dhe jopersonal. Megjithatë, kufizimet e saj anashkalohen rregullisht dhe akuzat që ajo ngre shpërfillen. Edhe kategori të tjera të detyrimit moral, si ndjenja e përgjegjësisë qytetare dhe detyrimit ndaj shoqërisë, po zbehen në një epokë të karakterizuar nga polarizimi. Ideja utilitariste e Jeremy Benthamit, sipas së cilës morali përcaktohet nga shkalla në të cilën rrit mirëqenien e përgjithshme, duket se ka humbur rëndësinë e saj. Në një realitet politik të dominuar nga miliarderë, kriminelë lufte, megakorporata, inteligjenca artificiale dhe industria e armëve, mirëqenia e njerëzve të zakonshëm mezi merret në konsideratë.
Parimet që progresistët dhe liberalët modernë i konsideronin të padiskutueshme, si toleranca dhe të drejtat e barabarta, po minohen nga nacionalistët populistë të ekstremit të djathtë, të cilëve u mungojnë parimet. Politikanët perëndimorë të zgjedhur që u bëjnë lëshime autokratëve, justifikojnë të pajustifikueshmen dhe i etiketojnë kundërshtarët e tyre si terroristë, e përshpejtojnë këtë rrëshqitje morale. Megjithatë, përgjegjësia është e përbashkët. Bashkëfajtor, potencialisht, është edhe çdo qytetar, pavarësisht pozitës së tij, që zgjedh të mos flasë.
Ku mund të gjendet udhëheqja morale në këto kohë të trazuara? Papa Leo, për shembull, po përpiqet të ofrojë një rrugëdalje. Duke folur në prill, ai e kritikoi atë që e quajti "një botë të shkatërruar nga një grusht tiranësh", duke mos lënë asnjë dyshim në Uashington, Moskë dhe Jerusalem se kujt i referohej. Ai ka dënuar vazhdimisht tmerret e luftës dhe dështimin për të financuar luftën globale kundër varfërisë, injorancës dhe sëmundjeve. Gjithashtu, ai ka kritikuar ashpër JD Vance dhe sekretarin amerikan të Mbrojtjes, Pete Hegseth, të cilët pretendojnë një justifikim hyjnor për aktet e agresionit.
"Mjerë ata që manipulojnë fenë dhe vetë emrin e Zotit për përfitime ushtarake, ekonomike dhe politike, duke e tërhequr atë që është e shenjtë në errësirë dhe ndyrësi", deklaroi Leo.
Leo nuk është vetëm njeri fjalësh. Ai ka edhe një plan. Gjatë drejtimit të një konsistori, një mbledhje e rrallë e të gjithë kardinalëve të Kishës Katolike, fundjavën e kaluar në Romë, ai u përpoq të forconte teorinë e "luftës së drejtë" të Shën Agustinit dhe Shën Toma Akuinit, e cila shpesh përdoret për të legjitimuar të ashtuquajturat luftëra parandaluese. Leo argumenton se lufta është moralisht e justifikueshme vetëm në rast të vetëmbrojtjes proporcionale dhe vetëm pasi të jenë shteruar të gjitha mundësitë për një zgjidhje paqësore.
"Lufta nuk është kurrë e denjë për njerëzimin dhe nuk është kurrë e bekuar nga Zoti. Lufta nuk është thjesht një konflikt mes shteteve, por buron nga një kulturë pushteti. Bota duhet të rindërtojë një kulturë bashkëpunimi", u tha ai kardinalëve.
Kjo betejë për shpirtin e rendit të ri botëror ka tërhequr edhe udhëheqës e mendimtarë myslimanë, hebrenj dhe përfaqësues të besimeve të tjera të krishtera. Sarah Mullally, kryepeshkopja e sapokurorëzuar e Canterbury-t, bëri thirrje me vendosmëri për "rezistencë besnike" ndaj zgjerimit të pushtimit izraelit gjatë një takimi me të krishterët palestinezë në Bregun Perëndimor muajin e kaluar. Në një letër baritore, ajo shkroi se komuniteti ndërkombëtar ka një "përgjegjësi morale" për të lehtësuar vuajtjet e thella në Bregun Perëndimor dhe në Gaza dhe se koha për të vepruar është tani. Konfliktet në Lindjen e Mesme, sipas saj, janë "simptomë e një krize më të thellë politike dhe shpirtërore, një braktisjeje të së drejtës ndërkombëtare dhe një mbështetjeje gjithnjë e më të madhe te forca ushtarake".
Nuk është e nevojshme të jesh besimtar për të vlerësuar të vërtetën, drejtësinë dhe dinjitetin njerëzor. Duke parë pas në kohë, ishin shpesh figura të së djathtës, konservatorë shoqërorë si Mary Whitehouse, ideologë të epokës së Thatcherit dhe predikues ungjillorë si Billy Graham dhe Jerry Falwell, ata që flisnin për degradimin moral dhe nevojën për rigjallërim moral. E majta e shmangte një gjuhë të tillë nga frika se mos perceptohej si gjykuese ose moralizuese. Por këto tabu të vjetra po zbehen. Pikëpamja laike po ndryshon.
Një rikthim te standardet e pranuara të sjelljes morale, si në marrëdhëniet ndërkombëtare ashtu edhe në jetën publike, është thelbësor nëse duam të shmangim përçarje, paqëndrueshmëri dhe konflikte edhe më të mëdha. Për kryeministrin e ardhshëm të Britanisë, Andy Burnham, dhe për të tjerë që synojnë të sjellin ndryshim në mbarë Evropën – si edhe për çdo qytetar – kjo po bëhet sfida qendrore e epokës sonë. Përballë çdo vendimi, politike apo plani të ri, duhet bërë një pyetje e thjeshtë: mund të jetë politikisht, ekonomikisht ose ushtarakisht i dëshirueshëm, por a është gjëja e duhur për t'u bërë? Nëse është moralisht i gabuar, nuk do të funksionojë.
Im Januar erklärte Trump, stellvertretend für Tyrannen weltweit: „ Meine Moral … ist das Einzige, was mich aufhalten kann .“ Er verkörpert die „Dunkelheit und den Schmutz“, vor denen Papst Leo warnte. Um es deutlich zu sagen: Trump ist durch und durch unmoralisch und schamlos. Er und andere Autoritäre werden nicht versuchen, Gutes zu tun, sondern nur ihre eigenen egoistischen Interessen verfolgen. Ihre Illusionen einer göttlich legitimierten Allmacht sind die größte Schande. Die progressive Mehrheit, die sich auf moralische Werte beruft, muss ihre Stimme erheben und sie beseitigen. / Adaptiert aus „Pamphlet“ von „The Guardian“
Keta trima nuk jane asgje me ata qe i kalerojne.