FLASH
Shkruar nga Adam Hanieh
Hunger und sogar Hungersnot sind absehbare Folgen des Krieges gegen den Iran. Die Welt muss jetzt handeln, um die Ärmsten vor den Auswirkungen zu schützen, die noch lange nach Kriegsende anhalten werden.
Kaum eine Umwälzung des 20. Jahrhunderts hat die Welt so tiefgreifend verändert wie die „Grüne Revolution“. Ab den 1950er-Jahren sorgten neue, ertragreiche Pflanzensorten, synthetische Düngemittel, chemische Pestizide und großflächige Bewässerung für einen dramatischen Anstieg der Produktion von Grundnahrungsmitteln wie Weizen und Reis. In den optimistischsten Darstellungen wird dieser Wandel als Reduzierung des Hungers und als Unterstützung des rasanten Bevölkerungswachstums in weiten Teilen Asiens und Lateinamerikas beschrieben. Indien, eines der Hauptzentren der Grünen Revolution, verdoppelte seine Weizenproduktion zwischen Mitte der 1960er- und Anfang der 1970er-Jahre.
Wie viele Kritiker betont haben, brachte die Grüne Revolution auch enorme ökologische und soziale Kosten mit sich. Eine ihrer weniger beachteten Folgen war jedoch die Verknüpfung von Nahrungsmittelproduktion und fossiler Brennstoffindustrie auf allen Ebenen der Landwirtschaft. Höhere Erträge hingen von einer flächendeckenden Mechanisierung, Pumpenbewässerung und vor allem dem Einsatz synthetischer Düngemittel ab.
Vor Mitte des 20. Jahrhunderts nutzten Landwirte im globalen Süden organische Betriebsmittel wie Mist und organische Düngemittel, um die Nährstoffe im Boden zu erhalten. Die neuen, ertragreichen Sorten der Grünen Revolution hingegen konnten die versprochenen Erträge nur durch den großflächigen und wiederholten Einsatz von Industriedüngern, insbesondere stickstoffhaltigen Produkten wie Harnstoff und Ammoniumnitrat, erzielen. Da viele dieser Düngemittel aus Erdgas gewonnen werden, führte die Grüne Revolution dazu, dass die weltweite Nahrungsmittelproduktion zunehmend von einer stetig wachsenden Versorgung mit Kohlenwasserstoffen abhängig wurde.
Schon lange bestehen Zweifel an der Nachhaltigkeit dieses auf fossilen Brennstoffen basierenden Ernährungssystems. Doch mit dem starken Anstieg der Öl- und Gaspreise infolge des US-israelischen Krieges gegen den Iran und dem weitgehenden Stillstand des globalen Düngemittelhandels sind seine potenziellen Schwachstellen deutlich geworden. Nach nur sieben Wochen deuten Nahrungsmittelknappheit und sogar Hungersnot für Millionen von Menschen in gefährdeten Ländern Afrikas und Asiens auf eine immer größere Gefahr hin.
Aktuelle Daten der Weltbank verdeutlichen diese Zusammenhänge zwischen Energie und Nahrungsmitteln eindrücklich. Im März stieg der Energiepreisindex der Organisation um 41,6 Prozent, angeführt von einem Preisanstieg von 59,4 Prozent bei europäischem Erdgas und 45,8 Prozent bei Brent-Rohöl. Im selben Monat stiegen die Lebensmittelpreise um 2,7 Prozent und die Düngemittelpreise um 26,2 Prozent. Die Ernährungs- und Landwirtschaftsorganisation der Vereinten Nationen (FAO) warnte, dass die globalen Düngemittelpreise bei anhaltender Krise in der ersten Hälfte des Jahres 2026 durchschnittlich um 15 bis 20 Prozent höher liegen könnten.
Saudi-Arabien, Katar und die Vereinigten Arabischen Emirate spielen eine deutlich zentralere Rolle in der globalen Lebensmittelwirtschaft, als gemeinhin angenommen wird. Oft werden Vergleiche mit den Lebensmittelpreisschocks von 2007/08 und 2022 gezogen, als steigende Energiekosten zu höheren Düngemittel- und Transportkosten führten, was wiederum den Handel beeinträchtigte und die Kosten für Grundnahrungsmittel in die Höhe trieb. Die aktuelle Situation unterscheidet sich jedoch in einem entscheidenden Punkt von diesen früheren Krisen: In den letzten zwei Jahrzehnten haben Golfmonarchien wie Saudi-Arabien, Katar und die Vereinigten Arabischen Emirate eine wesentlich zentralere Rolle in der globalen Lebensmittelwirtschaft eingenommen, als gemeinhin angenommen wird.
Die Golfstaaten prägen heute direkt die Lebensmittelproduktion und den Lebensmittelhandel, indem sie wichtige chemische Vorprodukte liefern, große Mengen an Fertigdüngemitteln exportieren und die Logistikkorridore kontrollieren, über die Lebensmittel und Agrarprodukte in weiten Teilen des Nahen Ostens, Zentral- und Ostasiens sowie Afrikas transportiert werden.
Diese tiefere Verflechtung mit dem globalen Ernährungssystem unterscheidet den aktuellen Konflikt von früheren Preisschocks und macht ihn potenziell deutlich gravierender. Ein Schock im Persischen Golf könnte sich nun rasch über die Lieferketten ausbreiten, die Lebensmittel vom Erzeuger bis zum Verbraucher transportieren. Jede länger andauernde Störung in der Region könnte sich wesentlich weiter verbreiten, sei es durch die Schließung wichtiger Seewege, höhere Fracht- und Versicherungskosten, Störungen in Häfen und Reexportzentren oder Schäden an der Energie- und Industrieinfrastruktur.
-Jenseits von Öl und Gas
Eines der deutlichsten Zeichen für die veränderte Rolle der Golfstaaten in der globalen Lebensmittelwirtschaft ist ihr wachsendes Gewicht in der Produktion von Chemikalien und Düngemitteln. Das alte Bild der Golfmonarchien als reine Öl- und Gasexporteure ist überholt. Heute steht die Region im Zentrum der modernen Landwirtschaft – nicht nur als bedeutender Düngemittelproduzent, sondern auch als treibende Kraft für die Düngemittelindustrie aller Nachbarländer.
Ky ndryshim pasqyron një transformim më të gjerë në industrinë e naftës dhe gazit të Gjirit. Në vitet e fundit, kompanitë e mëdha shtetërore të energjisë në rajon janë zhvendosur poshtë zinxhirit të vlerës së hidrokarbureve, duke përdorur gaz të lirë, infrastrukturë industriale në shkallë të gjerë dhe investime të mbështetura nga shteti për t'u bërë prodhues të mëdhenj të lëndëve të para kimike nga të cilat varet bujqësia moderne. Ky integrim vertikal është mundësuar pjesërisht nga tepricat e mëdha financiare të gjeneruara në Gjirin përmes zgjerimit të eksporteve të hidrokarbureve në Kinë dhe në Azinë Lindore më të gjerë. Kompani të tilla si Saudi Aramco dhe Kompania Kombëtare e Naftës e Abu Dhabit (Adnoc) i kanë përdorur këto të ardhura të papritura për të financuar diversifikimin industrial në prodhimin kimik.
Vendet e Gjirit përbëjnë 35 përqind të tregtisë globale të uresë; Arabia Saudite ishte eksportuesi më i madh i uresë në botë në vitin 2024, ndërsa Omani u rendit i treti. Fosfati monoamonium (MAP) dhe fosfati diamonium (DAP), dy nga plehrat kryesore të përdorura për të furnizuar të korrat me fosfor, janë gjithashtu të lidhura ngushtë me rrugët e prodhimit dhe eksportit të Gjirit. Në vitin 2024, vendet në rrjedhën e sipërme të Hormuzit përbënin 18 përqind të tregtisë globale të MAP dhe DAP.
-Nyjet logjistike
Kostoja dhe disponueshmëria e furnizimeve globale ushqimore varen po aq shumë nga qarkullimi sa edhe nga prodhimi. Drithërat dhe produktet e tjera bazë duhet të ruhen, transportohen, përpunohen dhe rishpërndahen në distanca të gjata, shpesh përmes një numri të vogël korridoresh tregtare shumë të përqendruara. Kjo është një tjetër sferë në të cilën Gjiri, veçanërisht Emiratet e Bashkuara Arabe, është bërë gjithnjë e më me ndikim.
Departamenti Amerikan i Bujqësisë vuri në dukje në vitin 2024 se “qendrimi i Emirateve të Bashkuara Arabe në rrjedhat globale të tregtisë ushqimore, veçanërisht në Lindjen e Mesme dhe Afrikën e Veriut, ka mundësuar shfaqjen e vendit si një qendër rieksporti”. Vendi tani renditet ndër pesë qendrat kryesore të rieksportit në nivel global, me eksporte të mëdha të grurit dhe orizit nga Emiratet e Bashkuara Arabe që shkojnë në vende të tilla si Somalia, Gana, Mozambiku dhe Zimbabveja.
Kjo fuqi logjistike e Gjirit mbështetet në kontrollin e rrjeteve të gjera të integruara vertikalisht që lidhin portet, magazinimin, transportin e brendshëm, zonat e lira dhe përpunimin e ushqimit.
Tronditjet globale ushqimore?
Me Gjirin tashmë të ngulitur në disa shtresa të sistemit ushqimor, shenjat e para të këtij shoku po shfaqen tashmë në çmimet e ushqimeve dhe kostot e inputeve bujqësore. Në Britani, Federata e Ushqimit dhe Pijeve paralajmëroi këtë muaj se inflacioni i ushqimeve mund të afrohej në 10 përqind deri në fund të vitit 2026 si rezultat i luftës, një rritje e ndjeshme nga parashikimi i saj i mëparshëm prej 3.2 përqind. Në të gjithë Evropën, tkurrja po ndihet edhe përmes kostove më të larta të inputeve bujqësore, me çmimin e plehrave të azotit që u rrit me rreth 20 përqind në mars.
Por këto tronditje në sistemin ushqimor do të godasin më rëndë vendet përtej perëndimit. Vlerësimi i marsit i OKB-së për Tregtinë dhe Zhvillimin për Ngushticën e Hormuzit , për shembull, zbuloi se Sudani importoi 54 përqind të plehrave të tij me det nga rajoni i Gjirit në vitin 2024, pjesa më e lartë në botë. Pas tij vinte Sri Lanka me 36 përqind, Tanzania me 31 përqind, Somalia me 30 përqind, dhe vende të tilla si Kenia dhe Mozambiku gjithashtu të ekspozuara shumë. Ndryshe nga SHBA-ja dhe BE-ja, këto shtete nuk kanë kapacitetet ekzistuese fiskale ose huamarrëse për të zgjeruar subvencionet për fermerët dhe popullatat më të varfra në rast të ndonjë tronditjeje të madhe të çmimeve të ushqimit.
Kjo cenueshmëri merr forma të ndryshme. Në Tanzani, çmimet më të larta kërcënojnë sistemet bujqësore që tashmë janë të tendosura nga ndryshueshmëria e klimës dhe kostot e larta të importit.
E gjithë kjo vjen në një moment kur pjesa më e madhe e jugut global është tashmë e rënduar nga vështirësitë me borxhet, me kostot e huamarrjes që pritet të rriten më tej në muajt në vijim. Ndërsa lufta rrit çmimet e energjisë dhe ushqimit, presionet inflacioniste i shtyjnë normat e interesit më lart, ndërsa investitorët tërhiqen drejt dollarit amerikan dhe aseteve të tjera të sigurta. Rezultati është se financat bëhen më të rralla dhe më të shtrenjta për vendet më të varfra, pasi huadhënësit kërkojnë një prim më të lartë për të mbajtur borxhin e tyre.
Për qeveritë që mbajnë rezerva të mëdha detyrimesh në dollarë, kjo do të thotë monedha më të dobëta, fatura më të larta importi dhe rritje të kostove të shërbimit të borxhit, të gjitha në të njëjtën kohë. Sipas Konferencës së Kombeve të Bashkuara për Tregti dhe Zhvillim, vendet në zhvillim paguan një rekord prej 921 miliardë dollarësh në interesa në vitin 2024, ndërsa detyrimet në rritje të shërbimit të borxhit po gërryejnë buxhetet që përndryshe mund të përdoreshin për subvencione ose mbrojtje sociale. Numri i vendeve në zhvillim që tani po u paguajnë më shumë kreditorëve të tyre të jashtëm në shërbimin e borxhit sesa marrin në kredi të reja është dyfishuar gjatë dekadës së fundit. Një total prej 3.4 miliardë njerëz në jugun global jetojnë në vende që shpenzojnë më shumë për pagesat e interesit sesa për shëndetësi ose arsim.
Diese Realitäten verdeutlichen, warum wir den Einfluss von Kohlenwasserstoffen in unserem Ernährungssystem verringern müssen. Landwirte, Nichtregierungsorganisationen und Wissenschaftler argumentieren seit Langem, dass eine nachhaltigere Landwirtschaft möglich und notwendig ist. Dazu gehören Fruchtfolgen anstelle der von der Grünen Revolution geförderten Monokulturen, der verstärkte Einsatz von Naturdüngern und Agroforstsystemen sowie ein verstärkter Fokus auf die Bodengesundheit. Solche Ansätze könnten die mit der landwirtschaftlichen Produktion verbundenen Emissionen fossiler Brennstoffe reduzieren. Sie würden auch die Abhängigkeit von importierten chemischen Betriebsmitteln verringern, deren Preis und Verfügbarkeit stark von Konflikten und Energieinstabilität beeinflusst werden.
Am dringlichsten ist jetzt nicht nur ein Ende des Krieges, sondern auch aktive Maßnahmen zum Schutz der Ärmsten vor den Folgen, die noch lange nach Kriegsende anhalten werden. Verstärkte Hilfen, bedingungsloser Schuldenerlass und Sofortfinanzierungen sind unmittelbare Prioritäten, um die Versorgung mit Nahrungsmitteln und humanitären Gütern zu sichern und die Auswirkungen steigender Düngemittel- und Transportkosten abzufedern. Hunger und weitverbreitete Ernährungsunsicherheit sind die absehbaren Folgen der militärischen Aggression am Golf. Diese Realität muss einer Welt, die diesen Krieg bisher vor allem durch die enge Brille der Ölpreisvolatilität betrachtet hat, schwer auffallen. / Adaptiert aus „Pamphlet“ der „Financial Times“
Pallavra!