FLASH
Shkruar nga Pamfleti 
Shqipëria ndodhet përpara një zgjedhjeje historike midis rritjes ekonomike përmes turizmit të luksit dhe ruajtjes së pasurisë së saj të fundit natyrore. Ky projekt nuk është më thjesht një debat për hotele apo vila, por një diskutim mbi identitetin dhe standardet e shtetit të së drejtës. Mënyra se si do të zgjidhet kjo dilemë do të përcaktojë jo vetëm ekonominë, por edhe imazhin e vendit në Evropë.
Për dekada me radhë, vijat bregdetare të Adriatikut dhe Jonit në Shqipëri kanë përfaqësuar një nga kufijtë e fundit mesdhetarë relativisht të paprekur të Evropës. E izoluar gjatë diktaturës komuniste të Enver Hoxhës, pjesa më e madhe e bregdetit të vendit i shpëtoi zhvillimit intensiv tregtar që transformoi Kroacinë, Italinë dhe Greqinë fqinje.
Sot, kjo mungesë relative e zhvillimit është kthyer si në pasurinë më të madhe natyrore të Shqipërisë, ashtu edhe në qendrën e një prej debateve të saj politike më të ndezura. Në qendër të këtij debati qëndron Jared Kushner, së bashku me Ivanka Trump, projektet ambicioze të të cilëve për turizëm luksi në Ishullin e Sazanit dhe në rajonin e afërt të Zvërnecit dhe Lagunës së Vjosa-Nartës, janë kthyer në simbole të një diskutimi shumë më të gjerë kombëtar.
Mosmarrëveshja nuk ka të bëjë më thjesht me një grup hotelesh apo vilash. Ajo ka evoluar në një debat mbi mbrojtjen e mjedisit, të drejtat e pronësisë, transparencën politike, investimet e huaja dhe identitetin e ardhshëm të Shqipërisë.
Vetë projektet janë ambicioze. Ato parashikojnë shndërrimin e ish-ishullit ushtarak të Sazanit në një destinacion ekskluziv luksi, duke zhvilluar njëkohësisht infrastrukturë shtesë turistike të nivelit të lartë në pjesë të tjera të bregdetit shqiptar pranë tij.
Mbështetësit argumentojnë se investimet e matura me miliarda euro mund të rrisin në mënyrë dramatike profilin e turizmit ndërkombëtar të Shqipërisë, të krijojnë mijëra vende pune dhe ta rreshtojnë vendin krahas destinacioneve më prestigjioze të Mesdheut.
Ky argument ka një logjikë të konsiderueshme. Shqipëria mbetet një nga ekonomitë më të varfra të Evropës, pavarësisht rritjes së shpejtë gjatë dekadës së fundit. Turizmi është kthyer në një burim gjithnjë e më të rëndësishëm të valutës.
Kësaj i duhet shtuar fakti që qeveria e Edi Ramës ka promovuar vazhdimisht investimet ndërkombëtare në shkallë të gjerë si një mjet për të përshpejtuar zhvillimin ekonomik. Vizitorët e luksit shpenzojnë dukshëm më shumë se turistët e masës, duke gjeneruar të ardhura tatimore dhe duke krijuar kërkesë për furnizuesit lokalë, kompanitë e ndërtimit, shërbimet e transportit dhe punonjësit e mikpritjes.
Për mbështetësit, tërheqja e investitorëve të njohur ndërkombëtarisht dëshmon besim në të ardhmen ekonomike të Shqipërisë. Ata i shohin projektet si ai i Kushnerit, si një provë se vendi ka lënë pas historinë e tij të gjatë të izolimit dhe paqëndrueshmërisë.
Megjithatë, kundërshtimet janë treguar po aq të fuqishme. Organizatat mjedisore argumentojnë se zhvillimet e propozuara kërcënojnë disa nga ekosistemet bregdetare më
të vlefshme të Shqipërisë. Ligatinat që rrethojnë zonën Vjosë-Nartë strehojnë shpendë shtegtarë, përfshirë flamingot që janë kthyer në simbolin e lëvizjes protestuese.
Mbrojtësit e mjedisit druhen se rrugët, hotelet, marinat dhe infrastruktura shoqëruese mund të ndryshojnë përgjithmonë habitatet delikate, vlera ekologjike e të cilave nuk mund të rikrijohet lehtë pasi të jetë shkatërruar.
Gjithsesi, shqetësimet mjedisore përfaqësojnë vetëm një pjesë të kontroversës. Pikëpyetje janë ngritur edhe lidhur me transparencën. Kritikët argumentojnë se projekte të një përmase të tillë duhet të ecin përpara vetëm pas konsultimeve të gjera publike, vlerësimeve gjithëpërfshirëse mjedisore dhe zbardhjes së plotë të marrëveshjeve kontraktuale. Kundërshtarët ankohen se vendimet kryesore janë marrë përmes procedurave të përshpejtuara që u ofrohen të ashtuquajturve “investitorë strategjikë”, duke zvogëluar mundësitë për një shqyrtim publik kuptimplotë. Nëse këto procedura kanë qenë në përputhje të plotë me ligjin shqiptar, kjo mbetet temë e një debati të vazhdueshëm politik dhe ligjor.
Pronësia e tokës shton një tjetër nivel kompleksiteti. Si shumë shtete post-komuniste, Shqipëria vazhdon të përballet me pretendime të pazgjidhura pronësie që datojnë që nga konfiskimet komuniste dhe proceset kaotike të kthimit të pronave në vitet 1990.
Shumë familje kanë ngritur pretendime të mbivendosura mbi tokën bregdetare të përfshirë në zhvillimet e propozuara. Mosmarrëveshje të tilla janë fatkeqësisht të zakonshme në të gjithë Shqipërinë, ku regjistrat e paplotë dhe pretendimet ligjore të ndërthurura kanë ndërlikuar investimet për dekada të tëra.
Kritikët argumentojnë se ecja përpara me projekte të mëdha përpara se këto mosmarrëveshje të zgjidhen përfundimisht, rrezikon të krijojë padrejtësi dhe paqëndrueshmëri afatgjatë.
Dimensioni politik është zgjeruar me shpejtësi.
Demonstratat publike janë rritur në atë që shumë pjesëmarrës tani e quajnë “Revolucioni i Flamingove”, një lëvizje simbolika e së cilës lidh qëllimisht mbrojtjen e mjedisit me kërkesat më të gjera për llogaridhënie qeveritare.
Protestuesit argumentojnë se këto zhvillime mishërojnë një model ekonomik ku investitorët me lidhje politike marrin një trajtim të privilegjuar, ndërsa qytetarët e thjeshtë ndihen të përjashtuar nga vendimet që prekin komunitetet e tyre.
Për shumë pjesëmarrës, kundërshtimi nuk ka të bëjë më me Jared Kushnerin personalisht, sesa me probleme më të gjera të qeverisjes, korrupsionit dhe marrëdhënies midis pushtetit politik dhe zhvillimit ekonomik.
Kryeministri Rama i hedh poshtë këto akuza. Qeveria e tij këmbëngul se Shqipëria nuk mund t’i lejojë vetes të dekurajojë investimet ndërkombëtare nëse dëshiron të modernizojë ekonominë e saj dhe të përmbushë rrugëtimin drejt anëtarësimit në Bashkimin Evropian. Nga ky këndvështrim, investimet e mëdha të huaja përfaqësojnë mundësi dhe jo kërcënime. Qeveritë, argumenton ai, duhet të balancojnë shqetësimet mjedisore me nevojën ekonomike, në vend që ta trajtojnë mbrojtjen e mjedisit si një ndalim absolut të zhvillimit.
Ky debat nuk është unik vetëm për Shqipërinë. Mosmarrëveshje të ngjashme kanë lindur në të gjithë Evropën Jugore, kudo ku rajonet me vështirësi ekonomike zotërojnë peizazhe natyrore jashtëzakonisht të vlefshme.
Çdo qeveri përballet me zgjedhje të vështira mes konservimit, rritjes ekonomike, punësimit dhe investimeve private. Rrallëherë ka zgjidhje të përsosura. Sidoqoftë, rasti i Shqipërisë ka një rëndësi të veçantë për shkak të historisë së fundit të vendit.
Pasi doli vetëm një gjeneratë më parë nga një prej diktaturave më të izoluara të Evropës, Shqipëria vazhdon të ndërtojë institucione të afta për të mbështetur si llogaridhënien demokratike, ashtu edhe zhvillimin ekonomik.
Projektet e profilit të lartë kthehen në mënyrë të pashmangshme në teste për këto institucione. Investitorët kërkojnë siguri juridike dhe administrim efikas. Qytetarët kërkojnë besim se vendimet që prekin burimet kombëtare merren në mënyrë të hapur, të ligjshme dhe në interes të publikut.
Debati lustron gjithashtu natyrën gjithnjë e më ndërkombëtare të politikës moderne. Përfshirja e Jared Kushnerit tërheq vëmendje globale për shkak të rëndësisë së tij në jetën politike amerikane. Çështjet që përndryshe mund të mbeteshin mosmarrëveshje të brendshme të planifikimit urban, kthehen në objekte të shqyrtimit të mediave ndërkombëtare, komenteve diplomatike dhe debateve më të gjera mbi ndikimin e huaj në zhvillimin kombëtar.
Në fund të fundit, vështirë se ky debat do të zgjidhet thjesht duke përcaktuar nëse resortet duhet ose nuk duhet të ndërtohen. Pyetja më jetëgjatë ka të bëjë me standardet me të cilat aprovohen zhvillime të tilla.
Procedurat transparente, vlerësimet rigoroze mjedisore, respektimi i të drejtave të pronës dhe konsultimet publike kuptimplota nuk janë pengesa për investimet. Përkundrazi, ato forcojnë besimin e investitorëve duke reduktuar pasigurinë e ardhshme politike dhe ligjore.
Bregdeti i Shqipërisë mbetet një nga peizazhet natyrore më të jashtëzakonshme të Evropës. Nëse ai do të bëhet shtëpia e një turizmi luksi të nivelit botëror, një zonë e egër e mbrojtur, apo një ndërthurje e balancuar me kujdes e të dyjave, kjo do të formësojë jo vetëm ekonominë e saj, por edhe reputacionin e saj demokratik.
Prandaj, debati rreth projekteve të Jared Kushnerit është kthyer në diçka më të madhe sesa thjesht një sherr për disa hotele. Ai është shndërruar në një test se si Shqipëria synon të pajtojë zhvillimin me llogaridhënien, dhe ambicien me përgjegjësinë ndaj mjedisit, ndërsa vazhdon udhëtimin e saj drejt integrimit të plotë në institucionet dhe vlerat e Evropës demokratike.
bravo mos u dorezoni, jemi mbeshtetes per te ardhmen e femijve tane
Artikulli eshte me i matur se shume shkrime te tjera, sepse te pakten pranon se debati nuk eshte vetem “turizem luksi apo natyre”. Por edhe ky shkrim bie pjeserisht ne te njejten gracke ku po bien pothuajse te gjithe: debati rrotullohet me shume rreth emrave Kushner, Ivanka, Trump, sesa rreth problemit real shqiptar. Kjo eshte gabimi kryesor. Sepse nese e gjithe analiza fillon dhe mbaron te Kushner, atehere kemi humbur thelbin. Problemi nuk eshte nese na pelqen apo nuk na pelqen Trumpi. Problemi nuk eshte nese Ivanka eshte figure e dashur apo e urryer ne mediat amerikane. Problemi nuk eshte as nese Kushner eshte target politik per te majten amerikane apo per aktivistet europiane. Problemi real eshte shume me konkret: Kush e ka pronen? A jane titujt te paster? A ka transparence mbi kontratat dhe perfituesit fundore? A ka VNM reale, jo formale? A ka studime teknike sipas natyres se projektit: hidrologjike, gjeologjike, mjedisore, trafiku, infrastrukture, ujera, mbetje, energji dhe ndikim social? A garantohet aksesi publik aty ku preken plazhe, pyje, lumenj, liqene, laguna apo hapesira me interes publik? A ka perfitim real per komunitetin lokal? A paguhen taksa reale per bashkine perkatese? A zbatohet detyrimi per banesa sociale aty ku ligji e kerkon? A krijon punesim vendas apo vetem punesim sezonal dhe te perkohshem? A perfitojne furnizuesit lokale, bujqesia, peshkimi, artizanati, transporti dhe sherbimet vendase? A zgjidh projekti problemet ekzistuese te zones: mbeturinat, kanalizimet, erozionin, permbytjet, mungesen e infrastruktures, ndotjen dhe degradimin? A ka plan mirembajtjeje afatgjate, jo vetem ndertim? A kontrollohet burimi i parave, investitoret, bleresit, kontraktoret dhe nenkontraktoret? A ka garanci financiare dhe pergjegjesi ligjore nese projekti demton mjedisin, pronen publike apo komunitetin? Keto jane pyetjet qe duhet te jene ne qender per cdo zhvillim ne Shqiperi, jo emri i investitorit. Por sot shumica e debatit eshte kthyer ne gare politike: kush e sulmon me shume Kushnerin, kush e lidh me Trumpin, kush e shet si histori globale oligarkesh, kush e perdor si beteje kunder qeverise, kush e kthen ne flamur ideologjik. Kjo nuk eshte analize. Kjo eshte personalizim i problemit. Nese projekti do te kishte nje emer tjeter, a do ishte i njejti reagim? Nese investitori do ishte italian, turk, francez, arab apo grek, a do kishim te njejten histeri nderkombetare? Kjo eshte pyetja qe askush nuk do ta beje. Nga ana tjeter, edhe qeveria gabon kur mendon se mjafton te thote “kjo eshte fushate kunder Kushnerit” dhe keshtu te shmange pyetjet reale. Jo. Pyetjet reale mbeten. Transparenca nuk zevendesohet me propagande. Por as kritika nuk behet serioze kur reduktohet ne anti-Trumpizem. Une nuk dua te di nese dikush e urren apo e do Trumpin. Dua te di nese projekti ka dokumente te pastra. Dua te di nese laguna permiresohet apo demtohet. Dua te di nese banoret perfitojne apo zhvendosen. Dua te di nese Bashkia merr taksa apo vetem premtime. Dua te di nese zona zhvillohet apo kthehet ne enklave. Dua te di nese Narta rigjenerohet apo perdoret si dekor per nje beteje politike. Ky eshte debati i vertete. Shqiperia nuk duhet te hyje ne lojen emocionale te te tjereve. Per amerikanet, kjo mund te jete histori per Trumpin. Per aktivistet europiane, histori per oligarkine globale. Per opoziten, histori kunder Rames. Per rrjetet sociale, histori klikimesh. Por per Shqiperine duhet te jete tjeter gje: test per pronen, mjedisin, shtetin, ekonomine dhe standardin. Nese projekti nuk i ploteson keto, duhet ndalur ose ndryshuar. Nese i ploteson, nuk duhet vrare vetem sepse mban mbi vete emrin Kushner. Sepse ne fund, Shqiperia nuk fiton asgje nese debati behet kunder nje emri. Shqiperia fiton vetem nese vendos standard. Standard per pronen. Standard per natyren. Standard per investimin. Standard per taksat. Standard per qytetaret. Standard per te ardhmen. Cdo debat tjeter eshte zhurme.