FLASH
Shkruar nga David J. Kostelancik
Vendimi i administratës Trump për të lehtësuar ose hequr sanksionet ndaj figurave të diskredituara në Ballkan po jep sinjalin më të gabuar të mundshëm për rajonin: që korrupsioni dhe destabilizimi nuk ndëshkohen, por tolerohen, nëse janë politikisht të leverdishëm.
Vendimi i fundit i Administratës Trump për të hequr kufizimet financiare dhe të udhëtimit që ishin vendosur ndaj liderit serb të Bosnjës, Milorad Dodik, dhe anëtarëve të familjes së tij në vitin 2022, ka rikthyer në vëmendje çështjen e qëllimit dhe efektivitetit të sanksioneve të fokusuara posaçërisht ndaj vendeve të Ballkanit.
Vlen të analizohet historia dhe dobia e këtij instrumenti në dritën e tërheqjes aktuale të angazhimit aktiv amerikan në rajon, si dhe pasojat e neglizhimit të aleatëve dhe partnerëve të Ballkanit nga ana e Shteteve të Bashkuara.
Sanksionet e para të vendosura ndaj vendeve të Ballkanit u aplikuan nga Administrata Bush në vitin 2001 për të adresuar dhunën destabilizuese dhe minimin e marrëveshjeve të paqes të viteve 1990. Shtrirja dhe rezultatet e këtyre sanksioneve janë rishikuar rregullisht, duke kulmuar me një përditësim të gjerë të firmosur nga Presidenti Biden në qershor 2021 me Urdhrin Ekzekutiv 14033: “Bllokimi i Pasurive dhe Ndalesa e Hyrjes në SHBA për Persona që Ndihmojnë Situatën Destabilizuese në Ballkanin Perëndimor.”
Ky moment përfaqësoi kulmin e një nisme katërvjeçare ndërinstitucionale të Administratës së parë Trump për të modernizuar programin e sanksioneve ndaj Ballkanit. Për herë të parë, Urdhri Ekzekutiv 14033 adresoi korrupsionin endemik në qeveritë dhe institucionet e Ballkanit Perëndimor.
Ky ndryshim u përshëndet gjerësisht në Ballkan, ku evidentimi i politikanëve të korruptuar nga SHBA u konsiderua si çelësi për të thyer spiralen e pandëshkueshmërisë. Politikanë të fuqishëm kishin abuzuar me pushtetin dhe kishin bllokuar reformat përmes rrjeteve të patronazhit, të mbështetur nga vende si Rusia që kishin interes në ruajtjen e status quo-së. Urdhri 14033 shtoi sanksione financiare të fokusuara në rajon në arsenalin e SHBA-së për të luftuar këtë burim të paqëndrueshmërisë.
Ashtu si kufizimet e vizave të bazuara në korrupsion që janë zbatuar për më shumë se 20 vjet në Ballkan, ky mjet kishte për qëllim të mbështeste liderët rajonalë që punonin për qeverisje të mirë, të fuqizonte shoqërinë civile që kërkon transparencë, të trimëronte gazetarët investigativë që nxisin llogaridhënie dhe të ndezte shpresën e qytetarëve për një të ardhme më të mirë. Me përjashtim të Serbisë dhe Bosnjës, ku disa ndjenë se serbët etnikë ishin në shënjestër të padrejtë, mbulimi mediatik në rajon ishte pozitiv. Shumë autoritete rajonale mbështetën plotësisht zbatimin e urdhrave dhe bashkëpunuan në programet për të drejtat e njeriut dhe sundimin e ligjit.
Një ndihmë edhe për vetë amerikanët
Këto masa ndihmuan edhe vetë Shtetet e Bashkuara, duke promovuar kushte të barabarta për bizneset amerikane që kishin investuar ose synonin të investonin në rajon. Duke penguar zyrtarë të korruptuar të pastronin pasuritë e paligjshme në SHBA në kurriz të bizneseve legjitime amerikane. Dhe duke forcuar angazhimet e sigurisë amerikane në rajon përmes anëtarësimit në NATO dhe mbështetjes për zhvillim demokratik dhe ekonomik të pastër, për të rritur stabilitetin dhe aftësinë e vendeve për t’u vetëmbrojtur.
Përparimi i vitit 2021 u përforcua nga një prej urdhrave të fundit të Presidentit Biden, Urdhri Ekzekutiv 14140, i lëshuar më 8 janar 2025. Ky urdhër ndryshoi Urdhrin 14033, duke zgjeruar fushën e sanksioneve për të përfshirë edhe “tentativën” si bazë për ndëshkim, përmes fokusit ndaj drejtuesve të entiteteve të sanksionuara, përfshirë pronësinë apo kontrollin nga persona të sanksionuar ose bashkëshortë dhe fëmijë të rritur të tyre.
Edhe më domethënës ishte vendimi i Presidentit Trump, më 24 qershor 2025, për të zgjeruar vlefshmërinë e këtyre urdhrave për një vit tjetër, si pjesë e një rishikimi periodik të detyrueshëm për ruajtjen e kushteve të mëparshme, në mbështetje të paqes, stabilitetit dhe luftës kundër korrupsionit në Ballkan.
Pse kjo ka rëndësi për Amerikën sot
Sanksionet që synojnë aktorë të dëmshëm në rajon, përfshirë ata që përpiqen të destabilizojnë situatën, kanë qenë një mjet i rëndësishëm dhe efektiv për SHBA-në për të nxitur ndryshimin që rajoni i Ballkanit Perëndimor ka nevojë jetike. Urdhri 14033 e zgjeroi këtë mjet për të ndëshkuar një gamë më të gjerë sjelljesh të dëmshme në rajon, përfshirë korrupsionin, keqpërdorimin e aseteve publike, përvetësimin e pasurive private për qëllime personale ose politike, dhe ryshfetin, lloj aktivitetesh që i kanë penguar bizneset amerikane të konkurrojnë ndershmërisht për tregje dhe investime.
Duke mbrojtur qeverisjen e mirë dhe transparencën, SHBA dhe BE kanë punuar për integrimin e rajonit në strukturat evropiane dhe euroatlantike.
Shtetet e Bashkuara kanë qenë të angazhuara prej kohësh për të promovuar transparencën, llogaridhënien dhe qeverisjen e mirë në vendet e Ballkanit, për të përmbushur qëllimin e përbashkët për një Evropë të bashkuar, të lirë dhe në paqe. Kanë mbështetur reformat që kërkohen për integrimin e rajonit në institucionet evropiane dhe kanë sfiduar ata që duan një rajon të dobët dhe të përçarë, jashtë hapësirës transatlantike.
SHBA e ka dashur rajonin të përparuar, me bazë legjitime ekonomike dhe stabilitet të brendshëm politik, për t’u përballur me presione të padëshiruara nga Rusia, Kina dhe Irani. Autoriteti për të vendosur sanksione ka qenë pjesë kyçe e këtij angazhimi.
Heqja e sanksioneve ndaj personave si Dodik, të cilët nuk janë miq të Amerikës por të Rusisë, do të thotë që amerikanët, brenda dhe jashtë vendit, do të paguajnë kosto afatgjata ekonomike për t’u dhënë një “kalim të lirë” atyre që nxisin destabilitet në Ballkan për përfitime personale. /Pamfleti
*David J. Kostelancik, u nominua për ambasador në Shqipëri nga amdinistrata Biden, për të pasur Yuri Kim, por emri i tij mbeti i bllokuar në Senat.
Lini një Përgjigje