FLASH
Shkruar nga Pamfleti
I was born on 23. 12. 1951, in the black month, of the time of mourning, under the blackest communist regime. On 23 September 1968, the sadistic chief investigator, Llambi Gegeni, the ignorant investigator Shyqyri Çoku and the cruel prosecutor, Thoma Tutulani, mutilated me at the Internal Affairs Branch in Shkodra, they cut my head open, blinded me in one eye, deafened me in one ear, after breaking several ribs, half of my molars and the thumb of my left hand, on 23 October 1968, they took me to court, where the wretched Faik Minarolli gave me a ten-year political prison sentence. After I was sentenced to half of my sentence, because I was still a minor, sixteen years old, on November 23, 1968, they took me to the political camp of Reps and from there, on September 23, 1970, to the camp of Spaç, where on May 23, 1973, in the revolt of political prisoners, four martyrs were sentenced to death and executed by firing squad: Pal Zefi, Skënder Daja, Hajri Pashaj and Dervish Bejko.
On June 23, 2013, the Democratic Party lost the elections, a more than normal process in the democracy we aspire to. But on October 23, 2013, the General Director of the Relinquishment Government sent order No. 2203, dated 23.10.2013, for; The dismissal of a police officer. So Divine Providence, intertwined with the neo-communist Relinquishment Providence and, precisely on the 23rd, they replaced me, neither more nor less, but with the former Burrel Prison Security operative. What could be more significant than that?! The former political prisoner is replaced by the former persecutor!
author
ABAZI SHKELQIM
REPSI
(Forced labor camp)
Memoirs
Six hundred grams
(A day's routine, at the sleeping camp)
Now I had lost my identity, I was no longer distinguishable from the others. I had taken on the color of prison. They could rightly call me a number…! This color would cover my body and soul, for five years. My whole body began to itch, perhaps the soap and the rough cotton underwear were giving me allergies. I joined the elders who had formed a circle around a fireplace. Someone handed me a white piece of paper.
"Watch this, if I blow steam out of your head, you'll catch a cold"!
“White hat”? – I looked at it curiously, then smacked it on the head.
I don't know what I must have thought at that moment, but I saw that the others were laughing.
"Now you've become a scoundrel, biro! White head, brown body!" - mocked the one who offered me the hat.
I ignored the laughter and headed towards the silo. At that moment, I heard the labi call out to me from behind:
"Don't be late, because the trouble has come!" - when I turned my head, he added: - Hurry, hurry, don't be late!"
Në sheshin e epërm, sa s’u plasa me shokët, që kishin udhëtuar me mua nga Shkodra. Të ngarkuar me nga një deng në kurriz, më treguan ku duhej të drejtohesha të merrja ato që më takonin. Bëra drejt një godine si gjithë të tjerat, që duhej të qe magazinë. Në derë qëndronte një burrë rreth të dyzetave, që më bëri shenjë t’i avitesha.
U nis para meje, por që në hapat e parë, vura re se ecte me kërcime të shkurtra, sikur hidhej pupthi. Çalonte.
“Nga të rinjtë e mbrëmshëm, je ti”? – pyeti befas.
“Po”! – ia ktheva.
“Po, hajde de, të marrësh furnizimin”! – më ftoi dhe çal-çal, hyri brenda barakës.
E ndoqa pas, sapo futa këmbën në magazine, një grahmë e rëndë më shpoj hundët. S’e përcaktova dot ç’aromë ishte, po s’durohej. Topalli që duket e nuhati ngurrimin tim, m’u kthye:
“Ce po i shtrëmbëroke turinjtë, bre? Apo prisje erë livando”! – më shpotiti në dialekt korçar. S’i ktheva përgjigje, i zgjata fijen e letrës dhe prita.
“Pse u pizgose, bre? Po, myk është këtu, or mik”! – shtoi dhe kërceu pupthi më tutje. Seç gërmoi në një raft dhe m’u kthye sërish:
“Ore, po u dukëke i ri fare! Sa vjeç je”?
“Aty te shtatëmbëdhjetat”!
Heshti, më hetoi nga koka te këmbët.
“Po nga të kemi, bre”?
“Nga Berati”.
“Sa je dënuar”?
“S’jam dënuar, po më kanë dënuar”, – ja ktheva pa teklif.
“Po, ce hidhesh përpjetë, bre, nuk të vrava…! Mirë, sa të kanë dënuar”?;
“Pesë vjet”.
“Më vjen keq. Eh…! – bëri një pauzë topalli. – Eh, eh-hh! Ej dynja, o moj dynja, halli hallit, nuk i ngja”!
Bëri pak më tej, diç rrëmoi në një dëng teshash të shprishura dhe m’u kthye:
“Edhe mua sa ti më futën brenda, po m’u bën vite këtu! Kam edhe nja një muaj e ca, po ku do vete, se?! Më pret internimi në Myzeqe, atje ku kanë çuar të mitë”! – heshti sërish dhe pupthi, shkoi në këndin më të errët e, u kthye me një rrobë të palosur që s’merrej vesh ç’ishte.
“S’thuaj shyqyr, ja mbërrite kësaj dite”! – i thashë me gojë, po në tru m’u ngulën si gozhdë fjalët e tij.
“Epo, si u katandiska robi? Kallam full, pa palcë! Ej dreq, t’a preç me vite momentin e lirimit nga burgu dhe mos të ndjesh pikë gëzimi! I gjori ky, i pëlqeka kafazi! Duket jashtë kuvlisë, s’dika ku ta fuska kokën! Eh, burg, o burg, si do më katandiske pas pesë vitesh”!
“Dëgjomë, bre, isha betuar të mos përzihesha me të rinj, po me qe ketuzë më futën, sa je ti sot dhe meqë jam në ditët e fundit, po të jap nja jy këshilla, në ma vënç veshnë”. – prapë heshti, këtë herë pak më gjatë, pastaj më nguli dy sy të ethshëm.
“Këtu s’rron dot pa miq, ama kujdes me miqësitë që do lidhësh, ce të shfrytëzojnë për keq. Ça s’gjen këtu, bre, ka lloj lloj mileti! Do spiunë, do imoralë, do njerëz të hurit e të litarit, do të sëmurë nga trupi dhe nga trutë! Të gjithë i gjen, mos i beso çdo njeriu”! – frymëmori thellë, më pa nga poshtë strehës së kapelës e vazhdoi:
“Ama, pjesa më e madhe, janë hallexhinj e të ndershëm – bëri sërish një pauzë, pastaj çehrevrërët: – Nuku të them të rrish vetëm, jo, ce të ha ujku! Po përpiqu t’i njohësh vetë të drejtët dhe të ndershmit! Mos e lësho gojën me kurrkënd, pa u siguruar se ke të bësh me sedërlinjë, më pas shih e bëj! – kërceu pupthi më tej, mandej m’u kthye:
“I sheh këta të komandës tinë? S’e kanë për gajle, të ta rrasin për së dyti dhe për së treti! Ej, e-e-eh, nga pesë, përfundon njëzetë, si puna ime! Do të provokojnë këta, re-e-e, mundohu t’iu shmangesh! Ca dëgjoi, ca mos i dëgjo, një vesh shurdh e një sy qorr, e bëj tutje! Ama, e pe keq, dili zot vetes! Po të sajuan situata të pakëndshme, përpiqu t’iu dalësh mbanë! E kuptove, ore”?
Kërceu edhe njëherë pupthi në krahun tjetër e, më doli ballazi:
“Ce shumë të rinj këtu, or byrazer, s’i kanë rezistuar dot dhunës e presionit dhe në fund, o janë bërë krahë me komandën, domethënë: spiunë e imoralë, o u janë vërvitur telave me dashje dhe kanë përfunduar kufoma. Janë ustallarë këta, bre”!
“S’po të kuptoj, pse po m’i thua të gjitha këto”? – e ndërpreva monologun e topallit, ngaqë druhesha mos më provokonte.
“Ehu-uu, sa më kanë parë sytë mua, në kaq vjet! – vijoi topalli. – Edhe un s’kam qenë kështu, si më sheh sot? Jo, bre, s’kam qenë sakat, po i ri e i fuqishëm si tinë! Po më pëlqente liria, s’e durova dot burgun”!
“Eh, o vëllaçko, kujt s’i pelqeka liria”! – nxora një psherëtimë të thellë.
Po ai vazhdoi monologun, pa ma vënë veshin:
“U arratisa nga kampi i Rinasit, me një shokun tim nga Kukësi, na plagosën, na kapën dhe tani shikomë në ç’derexhe jam katandisur, çyryk. U qas dita e lirimit, po ku do mbytem se? Kështu si jam katranosur, s’jam as për vete, jo më për familjen”!
“Mos u shkurajo, fundja, jeta është e bukur”! – u rreka t’i jepja zemër këtij uloku fatkeq. Mendova se ky mesoburrë që në një farë mënyre, po më rrëfehej, kish nevojë për një fjalë të ngrohtë. Edhe pse s’isha më i përshtatshmi në këtë situatë, sepse sapo kisha shkelur brenda këtij rrethimi, trefish telash gjembaçë, s’ngurova t’i gjendesha.
“Robi duhet t’i gëzohet jetës dhe ta ndërtoj atë, në çdo rrethanë edhe kur duket e pamundur. S’besoj të jesh i tepërt për familjen tënde”!
“Jo, bre, nuku ta thash këtë! Thash vetëm se jam sakat dhe është vështirë të mbash familjen në gjendjen time”, – i skuqur në fytyrë, frymëmori me mundim, gërr-fërja që i dilte nga fyti ndihej gjer tek unë. – “Po nejse, t’i lemë këto muhabete! Ce në vend që të jap kurajë unë, duket po më lëshon zemra e, po më jep tine”.
“Se di pse m’i the gjitha këto”? – e pyeta sërish.
“Pse t’i thashë? Ku të njoha? Asgjëkundi, bre! Po kur të pashë me Xha Dautin dhe At Vaskën, që i kamë miq të vjetër, seç më shkrepi në tru. Pastaj, kujt më mirë se ty, që sa shkele këtu, do t’ia thoshja tjetër! Psee mo, me vete do t’i merrja? Jo, bre, jo, e ku do t’i çoja, ce? Atje ku do më shpjenë, s’më hyjnë në punë më, mbase tynë të vlejnë”!
“Të falemnderit”!
“Të falenderoj unë ty, që më dëgjove! Tani që i zbraza, ndihem i qetë”!
“Edhe pse s’ti kërkova, gjithsesi prap të falenderoj! – ia ktheva me shpresë, që t’a hiqja qafe sa më shpejt, këtë llafazan të panjohur.
“Sidoqoftë, për hatër të miqve të mi, sa kohë të jem këtu, do më kesh mbështetje”, – e mbylli dhe ngriti një harar të mbushur me kashtë. E nxorëm jashtë.
Ndërkaq, sakati u rikthye sërish në magazinë, zbriti nga një raft dy batanije të teripsura, nga një tjetër, dy kostume kafe, një palë opinga llastiku, dy palë pece, dy këmisha, dy palë benevrekë dhe i vërtiti sipër dyshekut.
“Merri, këto janë paja e burgut”!
Plotësoj me laps kopjativ një faturë dhe ma vuri para për siglë.
Firmosa. I lidha fortë të gjitha teshat me krahët e një xhakete dhe mora të ikja.
Pa hedhur dy çapa, m’u kujtua se po largohesha pa i mësuar emrin atij rrëfimtarit. I ula përsëri në tokë, u qasa te dera e magazinës dhe e pyeta sakatin:
“Më fal, po s’të mësova as emrin! Si të quajnë”?!
“Emin Shehu, jam pe fshatrave të Korçës”.
“Të falenderoj Emin, s’do t’a harroj kurrë ndihmën që më dhe! Do të jem përjetë mirënjohës”!
M’u dhimbs atë çast, ky gjysmak i sakatuar fizikisht e shpirtërisht, por kur e takova edhe ca herë të tjera, do ndryshoja opinion, madje do e simpatizoja për guximin e tij.
Më pas në Spaç, nëpërmjet mikut të tij, Hysen Gjutës, me të cilin kalova disa vite në miniera, mësova për historinë e arratisë së tyre të bujshme, nga Rinasi.
Por ditën që ai u lirua, s’e pata kismet t’a përcillja; atëkohë kaloja “bankën e provës”, në birucat e kampit. Po sidoqoftë, ai më bëri trashëgimtar të pasurisë që kishte grumbulluar gjatë viteve të burgut; më la të gjitha enët e gatimit.
Në kujtim të dhimbjes së atij fëmije që doli burrë dhe i gjymtuar nga burgjet komuniste, i ruajta ato, deri ditën e daljes nga burgu. Atë ditë, në zbatim të testamentit tij, këtë trashëgimi, ja dhurova një tjetër korçari, Gëzim Medollit, i cili do t’i përdorte enët me mbishkrimin “Emin Shehu”, deri në fund të viteve tetëdhjetë.
Dengun me rroba e vërvita mbi shtrat. S’pata nge t’i rregulloja sepse, labi po më priste në këmbë. Më udhëhoqi drejt kuzhinës private, ku mbi dy copa tullash, kishin zënë vend xha Esherefi, Sulua dhe Vaska. Në mes, mbi një tabak kompensate, kishin vënë një tenxhere, skrromë të zezë.
Bri tyre, u ulëm edhe unë dhe labi. Vaska i hoqi kapakun tenxheres dhe avulli erëkëndshëm, gufoi vrullshëm. Aroma e vajit dhe e specit djegës, më gixiloi flagrat e hundës, më dehu dhe ma mbushi gojën me lëng. Prej kohe, s’kisha futur ushqim të ngrohtë në gojë, lëtyra e pështirë që na jepnin në biruca, një lëng i zi pa identitet, ishte gjithmonë e ftohtë.
Me një lugë druri, që më pas do të bëhej pronë e imja, iu futa direkt nga tenxherja. Aty s’mund të ëndërroje për pjata, ky luks iu mungonte pothuajse gjithë shqiptarëve, edhe jashtë, jo më neve në burg.
Trahanaja më shijoi jashtëzakonisht. S’gjej dot një gjellë tjetër, që të kem ngjeruar më pas, t’a krahasoj me të! Kuptohet, isha i uritur, ndaj pleqtë i lanë lugët mënjanë, me pretekstin se po të hanin më tepër do rëndonin stomakun.
Më nxitën të haja. “Jepi, djalë, ti je i ri, ke stomak të fortë dhe oreks të mirë! Pa, po dhe izolimi i gjatë të ka lodhur e ke nevojë për haje. Ne kaq na mban thesi, biro, u plakëm”!
I Hëngra ç’mbeti në tenxhere. A u ngopa? S’e di! Mbase koha në biruca, më kishte hapur një zgafellë pafund, që s’besoja ke do mbushej ndonjëherë. Falenderova miqtë e mi, për nderin që më bënë.
Siç do mësoja më vonë, të të ftonin një vakt bukë, ishte një nder i veçantë, që mund t’i rezervohej një të sapoardhuri dhe unë e kisha përfituar këtë. Tashmë më duhej të tregohesha i denjë, ta justifikoja respektin. Koha do t’a tregonte. Gjendja e makthit që shkakton uria, te të gjithë ata që kanë kaluar kalvarin e hetuesisë, kthehej në makth.
Nëpërmjet ushqimit, Sigurimi i Shtetit synonte t’i thyente viktimat, t’i zbuste, si atë ujkun e zënë në lak, që e lë pa ngrënë, deri sa i shteren fuqitë. Në luftë me urinë, bisha e egër përfundon, o në zagar, që lëpihet e tund bishtin para të zot, ose e mbytur në lak.
Atë që s’e arrijnë dot torturat, shpesh e realizon stomaku. Barku i zbrazët, mbasi ha vetveten, gërryen shpirtin e, përcjell në tru sinjale lemerie.
Makutëria kthehet në obsesion që eklipson shikimin, që errëson arsyen, që zhyt në depresion të thellë edhe më optimistin. Ajo i ngjet një mulliri gjigant, mokrra e të cilit vërtitet pa ndalim e nën peshën e tmerrshme të gurëve të vet, bluan karaktere, madje të nivelit më sipëror.
Vetëm një vullneti çeliktë, mund të përballoj situata të jashtëzakonshme. Kam parë gjigantë, me trupa atletësh që mbas mbi njëzet ditë grevë urie, shndërroheshin në skelete eshtrak, sytë iu veniteshin e zhyteshin thellë zgavrave, sa të ndillnin dhimbjen.
Si pasojë e urisë, kam dëgjuar klithma lebetie që bënin të oshtinte kubeja e birucave të Shkodrës. Uria nuk dobëson vetëm fizikun, po edhe logjikën, edhe moralin. Individë me karakter të dobët, kanë bërë poshtërsira me okë, për paksa përfitim material.
Në burgje dhe kampe, lidheshin dhe zgjidheshin aleanca, midis të fortëve dhe mjeranëve që kërkonin mbrojë. Vetëm për një grim ushqim më tepër, krijoheshin dhe eliminoheshin shoqëri të vjetra e të reja. Por karakteret e paepur, mundën t’i rezistojnë ngasjes deri në sublimitet.
Gjatë atyre viteve, kam njohur të dënuar pa ndihma, përherë të uritur, që për të shtuar sadopak racionin ushqimor, kryenin shërbime nga më të ndryshmet; qepnin, gatuanin, thurnin me shtiza, triko e çorape; u lanin teshat të tjerëve, sidomos të moshuarve, kundrejt një shpërblimi minimal, një grusht sheqer, makarona, oriz, një paketë cigaresh, një racion bukë, një garuzhde supë, etj.
But there were also those who waited by the cauldron, hoping there would be something left, or who dug through the crocks for any leftover pieces of bread that they would collect, dry, and then freeze, reheating them in soup broth or simply with warm water and salt. However, these belonged to the more honest part, since there were also those who stole.
The day was barely passing, when from the sky above, the slanting sun poured its winter rays. The rays, where the wind did not reach them, were warm. We took a sheltered corner, against the wall of the food warehouse. Leaning against the window, my eyes were closing, the strong sunlight blinded me.
After so many months in the dark cells, now, washed and fed, I was enjoying the lukewarm rays. My body went numb, my vision blurred, the universe spun around me with the buildings that were constantly shifting and changing position. I felt a sense of relief; it was as if I had taken flight, towards some land of fabulous charm.
I tried to stand up, my knees buckled, they were shaking and wouldn't obey me. I felt dizzy, I almost lost control and fell to the ground. Memorie.al
Lini një Përgjigje