FLASH
Shkruar nga Pamfleti
There are stories that do not remain just dark memories of Albanian communism, but turn into collective wounds of a society that has not yet managed to fully confront its past.
The story of Ganimete Cuka is one of them. A painful, shocking story, where beauty, pride, culture and human dignity collided with the brutality of a regime that forgave nothing, neither origin, nor different opinion, nor refusal to submit. Her name has been mentioned for decades in a low voice, amidst fear, urban legend and the mud that the dictatorship threw at her figure. For the communist regime, Ganimete Cuka had to disappear not only physically, but also morally. She had to become a symbol of "degeneration", so that no one would dare to see her as a victim. But time did the opposite, turned her into a symbol of the silent resistance of Albanian women to communist humiliation.
A GIRL OF THE TYRANNIAN ARISTOCRACY
Ganimete Cuka was born in Tirana, into a well-known merchant family, at a time when the capital still preserved the civic spirit of old Albanian families. She grew up in an environment of Western culture and education. She began her studies at the “Nana Mbretneshë” Women's Institute, one of the most elite institutions of the time, where girls from the Albanian bourgeois class were educated. She spoke several foreign languages, had European refinement and was considered one of the most elegant and beautiful girls in Tirana in the 1940s. But her fate would change radically with the coming to power of the communists. The new regime immediately began the war against wealthy families, merchants, intellectuals and all those considered “class enemies”. The Cuka family was placed under constant surveillance. Her father was killed when she was young and it was her mother who raised her, along with her sister, Nexhmija. Nexhmija, the sister, married the senior military officer Rakip Kalenja, killed and missing during the battle to take Tirana from the partisan forces in November 1944. In 1945, Ganimetja became engaged to an officer of the English Mission, but he was forced to leave within 24 hours, at the request of the Albanian government. In the paranoid climate of the communist regime, this was enough to declare her an enemy. The English officer was forced to leave Albania within 24 hours by order of the communist government. Ganimetja tried to escape to follow him, but did not succeed. A little later she was arrested by the State Security.
TORTURE AND REFUSAL TO SUBMIT
Në qelitë e hetuesisë së Tiranës, Ganimete Cuka provoi një nga anët më të errëta të diktaturës komuniste. U akuzua si “agjente e zbulimeve të huaja”, një akuzë standarde e kohës për këdo që kishte lidhje me Perëndimin. Ajo u torturua barbarisht. Dëshmitë e mëvonshme flasin edhe për tentativa përdhunimi nga funksionarë të Sigurimit të Shtetit. Hetuesit kërkonin me çdo kusht një pranueshmëri faji që do të justifikonte dënimin e saj publik. Por Ganimetja nuk pranoi. Në burg atë e torturuan barbarisht, ndërsa disa funksionarë të lartë të Sigurimit të Shtetit tentuan ta përdhunojnë. E mbajtën disa muaj në hetuesi, por nuk mundën ta bënin të pranonte se ishte agjente e zbulimeve të huaja, prandaj u detyruan ta lironin. Kur doli nga burgu, e lanë pa punë, që të vdiste urie. Pas muajsh të tërë torturash dhe presioni psikologjik, regjimi nuk arriti të siguronte asnjë provë kundër saj dhe u detyrua ta lironte. Por liria e saj ishte vetëm formale. Ajo mbeti nën ndjekje të vazhdueshme, e izoluar, pa të drejtë pune normale dhe e stigmatizuar publikisht. Megjithatë, nuk u përkul kurrë. Ganimete Cuka vazhdonte të shëtiste krenare në bulevardin “Zogu I”, e veshur me elegancë, duke refuzuar të tregonte frikë apo pendesë. Për regjimin, kjo ishte një sfidë më e madhe se çdo deklaratë politike. Për të mbijetuar, ajo nisi të merrej me zbukurimin e vajzave të Tiranës në ditët e martesës. Ishte një punë modeste, por që i lejonte të ruante njëfarë pavarësie dhe dinjiteti. Ndërkohë, Sigurimi vazhdonte ta përndiqte. Një pjesë e obsesionit ndaj saj lidhej edhe me bindjen se familja Cuka kishte fshehur ar. Por mbi të gjitha, Ganimetja ishte kthyer në një simbol të papranueshëm për diktaturën, një grua e bukur, aristokrate, e kulturuar dhe krenare, që nuk pranonte të nënshtrohej. Sipas dëshmive të kohës, një nga përndjekësit më të egër të saj ishte Qemal Balluku, vëllai i Beqir Ballukut, i njohur për brutalitetin e tij në strukturat e Sigurimit të Shtetit. Thuhet se obsesioni ndaj Ganimetes mori përmasa personale dhe hakmarrëse. Në fund, regjimi vendosi ta zhdukte nga Tirana.
INTERNIMI NË GRABJAN, FERRI MBI TOKË
Në vitin 1967, pas një kalvari të gjatë përndjekjesh, veçanërisht nga vëllai famëkeq i ministrit Beqir Balluku, Qemal Balluku, asokohe një ushtarak shumë i lartë dhe gjakatar i Sigurimit të Shtetit, ajo dhe e ëma u internuar në Grabjan të Lushnjës. Aty i vendosën në një kthinë të një stalle derrash për të banuar. Siç shkruan një bashkëvuajtes i saj: “Vrimat e mureve të pasuvatuar ishin plot akrepa që të kallnin datën. Lagështia të hynte deri në palcë.
Jashtë balta ishte deri në gju”. Ajo që i priste atje ishte një ferr i vërtetë. Nënë e bijë u sistemuan në një kthinë të një stalle derrash. Muret e pasuvatuara ishin plot lagështi dhe akrepa. Balta arrinte deri në gju. Kushtet ishin çnjerëzore. Ishte një degradim i qëllimshëm, një përpjekje për ta shkatërruar moralisht. Për herë të parë, pas vitesh rezistence, Ganimetja u përball me një dëshpërim absolut. Ajo e kuptoi se regjimi nuk do t’i linte më asnjë rrugëdalje. Asnjëherë nuk u përkul të kërkonte mëshirë. E internuan së bashku me të ëmën në një ditë tetori me shi të vitit 1967. Për herë të parë në jetën e saj, Ganimetja u pushtua nga një dëshpërim i tejskajshëm. Asnjë rreze shprese nuk shihte në horizont. E shtrydhi trupin për disa ditë dhe net pa gjumë për të gjetur rrugën e shpëtimit, por më kot. Më në fund, ajo arriti në përfundimin se vdekja ishte shpëtim për to, ndërsa vetëvrasja e tyre do të ishte sfidë dhe akuzë për diktaturën e Enver Hoxhës. Ia tregoi dhe nënës plakë vendimin e saj dhe, si e përqafoi, i tha të vdisnin së bashku.
VETËVRASJA SI AKUZË NDAJ DIKTATURËS
Vendimi ishte ekstrem dhe tragjik. Ajo bleu dhjetë metra litar dhe i ndau në dy pjesë të barabarta. Shkroi një letër, përmbajtja e së cilës nuk u mor vesh kurrë. Letra përfundoi në duart e Sigurimit të Shtetit. Kujt ia drejtonte dhe çfarë ishte shkruar në të, askush nuk e mori vesh, përveç operativit të Sigurimit të Shtetit. Si mbaroi letrën, hipi në karrige dhe vari mbi një tra dy litarët e bërë lak. Pasi pinë kafen e mëngjesit, hipi nënën mbi karrige, i hodhi litarin në qafë dhe i ra karriges në shkelm. Nëna mbeti e varur. E çoi karrigen një metër më larg, hipi sipër saj dhe vendosi lakun në fyt. Shtrëngoi dhëmbët fort që, kur të vdiste, të mbetej e bukur. E rrëzoi karrigen me këmbë dhe mbeti e varur si nëna e saj. Thuhet se para se të hidhej, shtrëngoi fort dhëmbët që edhe në vdekje të mbetej e bukur. Ishte një akt ekstrem dëshpërimi, por edhe sfidë e fundit ndaj diktaturës. Fëmijët e internuar që panë trupat e varur mbetën të traumatizuar për gjithë jetën. Askush nuk guxonte të hynte brenda. Frika nga Sigurimi ishte më e fortë se instinkti njerëzor. Ata ikën me vrap, të frikësuar, për t’u treguar prindërve, por askush nuk merrte guximin të hapte derën e viktimave dhe t’i ulte në tokë. Shitësja e dyqanit lajmëroi të plotfuqishmin e policisë dhe nuk vonoi shumë kur aty mbërriti operativi i Sigurimit. Në mbrëmje vonë, kufomat e viktimave i hodhën në një gropë që ndodhej buzë kanalit, i cili kalonte pranë stallës së derrave, pa u vendosur asnjë shenjë dalluese mbi pirgun e dheut që i mbuloi. Edhe të vdekura, regjimi kërkoi t’i zhdukte. As pas vdekjes diktatura nuk e la të qetë. Propaganda komuniste përhapi histori dhe shpifje për jetën e saj morale. Shkrimtarë të afërt me regjimin krijuan personazhe të frymëzuara prej saj për ta paraqitur si “grua të degjeneruar”, “kurtizane” apo simbol të “borgjezisë së kalbur”. Në këtë mënyrë regjimi përpiqej të justifikonte mizorinë e vet. Por në të vërtetë, Ganimete Cuka ishte pikërisht e kundërta e figurës që propaganda ndërtoi: një grua e arsimuar, me kulturë qytetare dhe me një krenari të rrallë njerëzore.
Ganimetja në librin e Kadaresë
The figure of Ganimete Cuka is believed to have also inspired literary characters in the works of Ismail Kadare, especially in the atmosphere of the novel “In Front of a Woman’s Mirror”, which describes Margarita, a mysterious and tragic female figure, who also carries the shadow of women persecuted by the dictatorship and hypocritical morality of the time. In that character, the shadow of silent Tirana, of stigmatized women and of a civic world that communism sought to destroy is clearly visible. Ganimete came from a wealthy family, with an old Tirana merchant father. Rumors say that they had never seen men enter her house without asking, as is mentioned in the novel “In Front of a Woman” by the writer Ismail Kadare. All the information in Kadare’s novel leads to Ganimete’s villa, which he called Margarita. The story of Ganimete Cuka is not just the story of a woman. It is the story of hundreds of Albanian women that the dictatorship tried to break, humiliate and morally destroy. Women who refused to submit, who refused to become part of the hypocrisy of the system and who paid the heaviest price for their dignity. Today, the remains of Ganimete Cuka and her mother are unknown. But her story remains an eternal indictment of communist terror and a reminder that dictatorships do not just kill people, they try to kill memory, dignity and truth. / Gazeta Panorama
Lini një Përgjigje